«Bızneske arnalǵan úkimet» jobasy kásipkerliktegi kedergilerdi joıýǵa kómektesedi

Kúrdeli másele kúsh birikkende sheshiledi

Forým jumysyna Qazaqstan kásip­kerleriniń quqyǵyn qorǵaý jónindegi ýákil Rýstam Júrsinov, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Marat Ahmetjanov, «Atameken» UKP tóralqasynyń tóraǵasy Tı­mýr Qulybaev, sondaı-aq Úki­met músheleri, Parlament depýtat­tary jáne úkimettik emes uıym­dar­dyń ókilderi qatysty. Elimizdiń aımaq­tary forýmǵa beınekonferensııa baılanysy arqyly qosyldy.

– Sybaılas jemqorlyq áleý­met­tik-ekonomıkalyq damýǵa, naryq­tyq eko­nomıkanyń qalyptasýy­na teris áser etedi. El bolashaǵyna qaý­pi zor. Sondyqtan sybaılas jem­qorlyqpen kúresý – ortaq pa­ryz. Bul baǵytta aýqymdy is-sha­ralar atqarylyp jatyr. Bú­gin­gi birlesken forým osy is-shara­lardyń bir baǵyty ǵana, – dedi forýmdy ashqan R.Júrsinov.

Alqaly jıynǵa qatysqan Sy­baılas jemqorlyqqa qarsy is-qı­myl agenttiginiń tóraǵasy M.Ah­metjanov kásipkerlerdiń res­pýb­lıkalyq forýmy – otandyq bız­­nestiń túrli máselelerin tal­qy­laıtyn dástúrli alań ekenin al­ǵa tartty. Onyń aıtýynsha, fo­­rým­nyń usynystary negizinde zań­­namany ózgertip, memlekettik deń­geıde sheshimder qabyldaýǵa múm­kindik paıda bolady. Bul ret­­te M.Ahmetjanov Sybaılas jem­­­qorlyqqa qarsy is-qımyl agent­­tigi «Atameken» palatasymen ju­mysty barynsha júıelep, qa­rym-qatynasty nyǵaıtqanyn jetkizdi.

– Tabysty bıznes – eldiń tiregi. Ká­sipkerlik damysa, ekonomıkamyz kú­sheıe­di. Sondyqtan memlekettiń basty mindeti – bıznestiń damýyna qolaıly jaǵdaı jasaý. Biraq búginde sybaılas jemqorlyq bul talaptarǵa kedergi keltirip otyr. Bul indetpen kúres bizdiń organnyń ǵana emes, tutas qoǵamnyń ortaq jumysy. Halqymyz «Jumyla kótergen júk jeńil» deıdi. Son­dyqtan kúsh-jigerimizdi birik­tirsek, kez kelgen kúrdeli máseleni sheshýge bolady dep sanaımyz, – dedi M.Ahmetjanov.

Búginde elimizdegi memlekettik qyzmet­terdiń 90%-y elektron­dy for­matqa kóshirilgen. Alaıda ártúrli vedom­stvo­lar­dyń arasyn­daǵy ıntegrasııanyń álsiz bolýy­nyń saldarynan talap eti­le­tin qyzmetterdiń 10%-y elenbeı qa­lady. Sondyqtan barlyq mem­le­ket­tik qyz­met pen bıznesti qol­daý sharalary «taza paraqtan bas­tap retteý» men jańa ere­jeler ne­gi­zinde sıfrlandyrylýy tıis. Bul usynysty «Atameken» UKP tóral­qa­sy­nyń tóraǵasy Tımýr Qulybaev jasady.

– Biz bızneske qoıylatyn bar­lyq talapty eseptep kórdik jáne 30 myńǵa jetkende toqtadyq. Bir bız­nestiń ózine qatysty 200-ge jýyq zań bar (aldyn ala derek­ter boıynsha 182). Mundaı jaǵ­daıda kásipker, ásirese, shaǵyn bız­nes qalaı jumys isteýi kerek? Damyǵan elderdiń tájirıbesi ne­gizinde jańa retteýshi saıa­satta «oıyn erejeleri» ózgeredi, bızneske qatysty ózekti emes, artyq, qaı­ta­lanatyn talaptar alynyp tas­talady, – dedi T.Qulybaev.

Onyń aıtýynsha, osylaısha bar­lyq talap biryńǵaı tizilimge jı­naqtalyp, sıfrlandyrylady. Iаǵnı bıznes úshin talaptar men shart­tardyń tolyq jıyntyǵy bar bir­yńǵaı quqyqtyq bazaǵa aınalady.

– Mundaı jumys – bir rettik aksııa emes. Biz tıimdi retteýdiń tu­raqty jumys isteıtin tetigin qur­­ǵymyz keledi. Taza paraqtan bas­­tap retteý – «Bızneske arnal­ǵan úki­met» qurýdyń bastapqy núk­­tesi. Qazir 20-ǵa jýyq uıym (Damý, Báıterek, E-gov jáne t.b.) bız­neske 570-ten asa memlekettik qyz­­met pen memlekettik qoldaý sha­ra­syn usynady. Olardyń ara­syn­da birizdilik, ortaq jáne júıeli koo­perasııa joq. Ol úshin biz bar qyz­metterdi sıfrlandyryp qana qoı­maı, barlyq memlekettik qyz­met pen qoldaý sharalaryna to­lyq revızııa, ońtaılandyrý jáne re­ın­jınırıng jasaǵymyz ke­ledi. Memlekettik qyzmetterdi sıfr­landyrýdyń úırenshikti nysa­nyn ózgertý kerek, ol kezde elek­trondy formatqa tek ótinim berý ǵana aýystyrylady, al búkil prosess «qolma-qol» oryndalatyn bo­lyp qalady, – dedi T.Qulybaev.

«Adam faktorynan» arylý qajet

Tımýr Qulybaev sıfrlandy­rý ótinimnen bastap daıyn qujat­tar­dy berýge deıingi búkil proses­ke qa­tysty bolýy jáne «adam fak­to­rynyń» áseri barlyq satyda jo­ıylýy tıis ekenin atap ótti. «Son­dyqtan jańa retteýdi negizge ala otyryp, aldymen bıznes-pro­­­ses­terdi quryp, sodan keıin sıfr­­­landyrýmen aınalysý kerek. Mem­­leket basshysy atap ótken mem­­leket pen halyqtyń ózara is-qı­­my­­lynyń servıstik modelin qu­rý úshin zańnama men bıznes-pro­ses­terdi taldaý boıynsha osyndaı ju­mys «Azamattarǵa arnalǵan úki­met» aıasynda júrgizilýi múmkin dep sen­emiz», dedi ol. Sondaı-aq «Ata­meken» UKP tóralqa tór­aǵa­sy bız­neske qatysty salyqtyq ákim­shilendirý máselesine basa nazar aýdardy.

– Jańa retteýdi engizý kezinde sa­lyqtyq ákimshilendirý týraly umytpaý kerek. Eger negizgi salyq tóleýshilerge qaraıtyn bolsaq, onda olar – 2,4 myń iri jáne 6 myń orta kásiporyn. О́z kezeginde, 1 mıllıonǵa jýyq mıkro jáne shaǵyn bıznes sýbektisi salyq tóleýden jaltarady, óıtkeni olar kúrdeli ákimshilendirýdi túsinbeıdi jáne qorqady. Sondyqtan mıkro jáne shaǵyn bıznes úshin eń tómengi jáne qarapaıym salyqtar qajet. Salyq salý olardyń qalypty ómi­rine kádimgi uıaly baılanys nemese kommýnaldyq qyzmetter úshin tólem sekildi engizilýi kerek, – dedi T.Qulybaev.

«Atameken» UKP basshysy­nyń aıtýynsha, qazir árbir jalda­maly jumysker úshin bıznes sa­lyq agenti retinde 5 tólem (JTS, áleý­­mettik salyq, BJZQ, MÁSQ, ÁMSQ jarnalary) tóleıdi, al jal­­py júkteme 34%-dy quraıdy. «Bul EYDU boıynsha ortasha deńgeıde (2020 jyly 34,6%) bolady. Bizdiń baǵalaýymyz boıynsha 8,8 mln jumyspen qamtylǵan halyqtyń 4 mıllıon adamǵa deıini óz tabysynan turaqty salyqtar men tólemderdi tólemeıtin beıresmı jumyspen qamtylǵandar­ǵa jatqyzylýy múmkin. Kópshiligi qaı­ta nesıe alǵan, kollektorlar men sot oryndaýshylary­nyń ke­sirinen resmı jumys istegisi kel­meıdi», dedi T.Qulybaev. Osyǵan oraı, «Atameken» UKP olar úshin biryńǵaı tólem engizýdi já­ne júk­temeni 20%-ǵa deıin tómen­detýdi usynady.

– Bul olardy kóleńkeden shy­ǵýǵa yn­talandyrady, ıaǵnı olar esepke turady ­jáne olarǵa mem­lekettiń barlyq áleýmettik qyz­me­tin paıdalanýǵa kepildik beriledi. О́zderińiz biletindeı, memlekettik jos­parlaýdyń jańa júıesi aıasynda Úkimet kásipkerlikti da­mytýdyń 2025 jylǵa deıingi jańa tujyrymdamasyn ázirlep jatyr. Biz jańa retteýshilik saıa­satty júrgizýge, salyqtarǵa, bız­nesti qoldaýǵa baılanysty bar­lyq usynysymyzdy jańa tujy­rym­damada júıeleýge tyrysamyz. Bul máselede Agenttiktiń qoldaýyna úmittenemiz, – dedi T.Qulybaev.

«Atameken» UKP basqarma tór­aǵasynyń orynbasary Shyńǵys Temir kásipkerler sybaılas jem­qorlyq faktorlaryna tap bolmaýy úshin júıeni sıfrlandyrýdy jedeldetý kerektigin jetkizdi.

– Sybaılas jemqorlyq bo­ıyn­sha arnaıy sholý aıasynda júr­gizilgen zertteýler sybaılas jem­qorlyq jaǵdaıyna myna salalar tap boldy:

– jer qatynastary salasynda – árbir ekinshi kásipker;

– kólik, qurylys, keden salalarynda – árbir úshinshi kásipker;

– salyq jáne satyp alý salalarynda – árbir besinshi kásipker. Mundaı máseleniń bar ekenin kó­leńkeli ekonomıka boıynsha zertteýler de rastaıdy, – dedi Sh.Temir.

Ol jalpy bıznestegi «adam fak­toryn» joıý, qaıtalanatyn, kereksiz talaptardy alyp tastaý úshin Palata «Bızneske arnalǵan úkimet» biryńǵaı servısin qura otyryp, bızneske arnalǵan keshen­di qyzmetterdi usyndy. «Mysa­ly, bıznesti tirkeý qyzmeti. Qazir ol úshin quryltaı qujattaryn daıyndaý, kompanııany tirkeýge ótinim berý, bankte shot ashý, sa­lyq rejimin tańdaý jáne t. b. sııaq­ty birqatar rásimdi oryndaý qajet. Bul qalaı bolady? Bir ótinim berý jetkilikti. Joǵaryda atalǵan barlyq rásim avtomatty rejimde jasalyp, óńdeletin bolady, al ótinim berýshi bir keshendi qyzmetti alady», dedi ol. Sondaı-aq Sh.Temir jer ýchaskesin berý jáne kommýnıkasııalarǵa qosylý boıynsha servıster, memlekettik qoldaý sharalaryn izdeý, salyqtar, bız­nes-tizilim, táýekelder profıli, tekserýler­ge qatysty sıfrlandyrý tártibin túsindirdi.

– Biz óz paıymymyzdy jeke mysaldar arqyly ǵana usyn­dyq. Kóptegen qyzmet usynylady já­ne ártúrli IT-sheshim arasynda bá­se­kelestik bolady. Biz úshin, ká­­­sip­kerlik úshin barlyq bıznes-úde­­risti túzetý jáne barynsha ońaı etý, olardy biryńǵaı bazaǵa ın­­te­g­rasııalaý óte ma­ńyzdy. Bar­lyq qyzmet tolyǵymen avto­mat­­tan­dyrylýy kerek. Bul «Bız­nes­ke arnalǵan úkimet» jobasyn ilge­riletýdegi naqty qadam bol­maq. Barlyq memlekettik qyzmet pen qol­daý sharalaryn «bir tere­zede» sho­ǵyrlandyrý bıznesti júr­gizý sharttaryn aıtarlyqtaı jeńil­detedi. Mundaı sharalar sybaılas jemqorlyq kórinisteri­niń múm­kindikterin túbegeıli qys­qar­týǵa múmkindik beredi, – dedi Sh.Temir.

Arnaıy vedomstvo-aralyq top qurylady

Osylaısha, forým barysynda Ulttyq kásipkerler palatasy men Agenttik ara­syndaǵy ynty­maq­­tastyq týraly kelisimdi iske asy­rý boıynsha 2020 jylǵy Jol kar­tasynyń qorytyndysy shy­ǵa­ryldy, sondaı-aq sybaılas jem­­qorlyqqa qarsy is-qımyl máse­leleri jónindegi birqatar bastama usynylady.

– Qarajatty bólý kezeńinen ıgerýge deıin súıemeldeýdi engizý oryndy. Biraq bul bir qaqpaǵa ǵana dop soǵatyn oıyn bolmaýy kerek. Bıznes te ádil oıyn ereje­lerin qabyldaýy tıis – memleket jáne bıýdjet aqshasymen jumys istegiń kelse, ashyq saıasatqa da­ıyn bol. Mine – adaldyq degen osy. Biz UKP-men kezekti kartany ázir­ledik jáne tásildi ózgertip ja­tyrmyz. Biz kásipkerler úshin mańyzdy salalardy tańdadyq já­ne ıntegrasııalanǵan taldaýdy qol­dana otyryp, ár salada egjeı-tegjeı jumys isteıtin bolamyz. Ol úshin quqyqqorǵaý organdary men UKP qyzmetkerlerin, qoǵam ókilderin tarta otyryp, arnaıy vedomstvoaralyq top qurylatyn bolady. Nátıjesinde táýekelder joıylyp, naqty zańnamalyq túze­týler qajet bolýy múmkin, – dedi M.Ahmetjanov.

Ulttyq kásipkerler palata­synyń ma­mandary jemqorlyq má­se­lelerin sheshý úshin sıfrlyq jú­ıe qajet dep esep­teıdi. Ol bar­lyq proseske – ótinim ber­gennen bas­tap qujat alǵanǵa deıin qa­­tysty bolý kerek. «Adam faktory» to­lyq joıylý kerek nemese aıtar­lyqtaı shektelýi kerek. Ol úshin Sıfrlyq damý, ın­novasııa­lar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrliginiń qatysýymen Sıfr­lyq transformasııa ortalyǵy qu­ryldy. Ol memleket jáne memleket, memleket jáne bıznes, memleket jáne turǵyndar atty úsh baǵyt boıynsha jumys isteıdi.

– Memlekettiń bıznespen qa­rym-qa­tynasy baǵyty boıyn­sha bizdiń negizgi seriktesterimiz – «Ata­­meken» Ulttyq ká­­sipkerler pa­­la­tasy. Ol memlekettik pro­ses­ter­ge bıznes-kózqarasty qa­lyp­tas­­tyrady. Al Sybaılas jem­qor­lyq­qa qarsy is-qımyl agenttigi sy­baılas jem­qorlyq faktorla­ryn kór­setedi. Biz bız­nes-prosester­di qaıta qaraǵannan keıin bárin sıfr­landyrýǵa tıispiz, – dedi Sıfr­­lyq damý, ınnovasııalar jáne aero­ǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın.

«Atameken» UKP málimetinshe, bú­ginde memlekettik qyzmetterdiń 90%-y sıfrlandyrylǵan, alaıda kóptegen aq­parattyq júıe men portal arasyndaǵy ıntegrasııany retteýdiń mańyzy zor. «Atameken» ókilderi biryńǵaı standarttar men bızneske ashyq ARI arqyly máseleni sheshýge bolatynyn alǵa tartty. Osylaısha, forým jumysy barysynda oramdy oılar ortaǵa salynyp, sybaılas jemqorlyqqa qarsy ortaq kúres júrgizýdiń mańyzdy qadamdary aıqyn­daldy.