Osydan úsh jyl buryn bas shahardaǵy Ulttyq mýzeıde kórnekti músinshiniń ózi ómirden ótkennen keıin «Ýaqytty seziný» atty kórmesi uıymdastyryldy. Oǵan óreli óner ıesiniń birneshe týyndysy qoıylyp, ony jıylǵan jurt qyzyǵa qarap, tamsanyp jatty. Jalpy, Mergenov músinderi ónertanýshylardyń sózimen aıtqanda, jahandyq tarıhı ózgerister dáýiriniń kórkem sımvoldary sanalady. Avtordyń ulttyq boıaýǵa baı shyǵarmalarynan tyń rakýrstar men sony ıdeıalardy baıqaısyz. Ol kóneden jalǵasyp kele jatqan qazaq oıýlarynan da ózgeshe órnek taba bilgen. Negizinen, Erkin aǵamyzdyń portret janrynda aıryqsha qoltańbasy qalyptasqan. Onyń sheber qolynan shyqqan músinderi zamandaster beınesin aıshyqtaǵan shynaıylyǵymen ǵana emes, ómir men ýaqyt tynysyn tap basa bilgen shymyrlyǵymen erekshelenedi. Máselen, músinshiniń ótken ǵasyrdyń 70-80-shi jyldary jasaǵan «Mahambet», «Áke», «Elýbaı О́mirzaqov», «Oljas Súleımenov» portretterinen tulǵalardyń ǵana emes, qoǵamnyń bolmysyn asha bilgendigin kóresiz. Ásirese avtordyń 1988 jyly týǵan «XX ǵasyr» degen portretter toptamasy ulttyq músindeme ónerin baıytqan súbeli dúnıeler boldy.
Tamasha talanttyń shyǵarmashylyǵyn AQSh, Anglııa, Reseı ónertanýshylary joǵary baǵalaǵan. Máskeýlik synshy Alım Sabıtov Erkin Mergenovtiń eki mádenıettiń sýretshisi ekendigin aıtady. «Onyń kóptegen jumysy HH ǵasyrdaǵy eýropalyq plastıkany zerdeleýge jatady. Alaıda músinshiniń negizgi taqyrybyna kelgende kókeıkestiligi basym bolyp, Shyǵys pen dala mádenıeti bólek kórinis tabady. Men ol kisini keńestik beıneleý óneriniń baǵalanbaǵan klassıgi nemese jańa Qazaqstannyń «ashylmaı qalǵan» alǵashqy músinshisi dep aıtar edim», degen parasatty pikirin bildiredi.
Marqum Erkin aǵamyz – beıneleý ónerine alpysynshy jyldardyń sońyn ala kelgen talantty býynnyń ókili. Jalpy, osy jyldary ulttyq ónerdiń qaı salasy da jańasha túrlenip, bıikke órledi. Almatydaǵy kórkemsýret ýchılıshesin aıaqtaǵannan keıin ol V.Sýrıkov atyndaǵy Máskeý memlekettik kórkemsýret ınstıtýtynda oqyp, bilikti ustazdardan tálim aldy. Sonyń da áseri bolar, ol áp degennen ónerdegi óz soqpaǵyn taba bildi. Ol bir suhbatynda Batystyń ataqty sýretshilerinen kóp úırengenin aıtady.
«Erkin Mergenov − eki úlken mádenıettiń basyn biriktirip, eýropalyq plastıka men dalalyq mádenıettiń sulý sıntezin tapqan sýretker. Ol Batys pen Shyǵys óneriniń qospasynan ózindik oı túıe bilgen has sheber edi. Abaıdan bastalǵan fılosofııany sýret pen músin ónerinde órnekteı bilýimen júregimizde saqtalatyn aǵamyz artyna óshpes iz qaldyrǵany daýsyz. Erekeń óziniń bir kórmesin «Erkindik» dep atap edi. Beker ataǵan joq. Onyń jany da, onyń oıy da, onyń shyǵarmashylyǵy da óz atyna saı erkindikke qurylǵan edi. Qazaqtan Mergenovteı álemdik deńgeıdegi sýretkerdiń shyǵýy – bizdiń qazaq ekenimizdi maqtanysh tutýymyzǵa, jahandyq mádenıetten tysqary qalmaǵanymyzdy senimdi aıtýymyzǵa múmkindik beredi», deıdi tanymal qylqalam sheberi Erbolat Tólepbaı.
Ol kisi shyǵarmashylyǵymen birge qoǵamdyq jumysty da qatar alyp, biraz jyldar Qazaqstan Sýretshiler odaǵyn basqaryp, otandyq beıneleý óneriniń ilgerileýine kóp eńbek sińirdi. Qazirgi T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda oqytýshy bolyp, shákirt tárbıeledi. Bir jyldary daryndy azamatty sheteldik ǵalymdar Oksford ýnıversıtetine shaqyryp, stýdentterge beıneleý ónerinen dáris oqytqan. Bul jaıynda belgili sýretshi Alpysbaı Qazyǵulov: «Qazaq tarıhynda Oksford ýnıversıtetinde eki adam dáris oqysa, olardyń biri – bizdiń Erkin Tilekuly, ekinshisi – erterekte dáris oqyǵan uly Muhtar Áýezov edi. Oksfordta dáris oqý ekiniń biriniń mańdaıyna jazyla bermeıtin baq dep aıtýǵa bolady», depti óz esteliginde.
Búginde aıtýly azamattyń monýmentaldy músinderin elimizdiń birqatar qalasynan kezdestirýge bolady. Máselen, sonyń bir belgisi retinde jurtshylyqtyń kóńilinen shyqqan Almatydaǵy úsh metrlik «Ekeý» nemese «Saǵym» kompozısııasyn aıtýǵa bolady.
Ulttyq beıneleý men músin ónerin damytýǵa zor úles qosqan Erkin aǵamyz 2015 jyly, dál jetpis bes jasynda dúnıeden ozdy. Byltyr týǵanyna seksen jyl toldy. Týǵan halqyna qanshama qundy mura qaldyrǵan talantty tulǵanyń týyndylary búginde Ulttyq mýzeı, Á.Qasteev atyndaǵy memlekettik óner mýzeıi men Reseıdegi Tretıakov galereıasy, Ýkraınadaǵy orys óneriniń memlekettik mýzeıi, Qyrǵyzstan memlekettik óner mýzeıiniń toptamalarynda jáne alys-jaqyn shet memleketterdiń kolleksııalarynda saqtaýly tur.
