Álemdi kartaǵa túsirýge arnalǵan eń úlken izdeniste halyqaralyq zertteýshiler toby aspandy túsirý úshin DESI jáne qara energetıkalyq spektroskopııalyq qural qoldanýda. Baqylaý 17 mamyr kúni Arızonanyń Týson mańyndaǵy Kıtt-Pık ulttyq observatorııasynda resmı túrde bastaldy. Mıssııa 30 mıllıon galaktıkany kartaǵa túsirý maqsatymen bes jylǵa sozylady.
Myńdaǵan adamnyń yntymaqtastyǵymen jáne AQSh Energetıka mınıstrliginiń Ǵylym departamentiniń alǵashqy qarjylandyrýymen DESI ornatyldy. Sonymen qatar Kıtt shyńy ulttyq observatorııasyndaǵy 4 metrlik Nıkolas Ý.Meıalldyń qaıta jabdyqtalǵan teleskopy da jumys istep tur. Aspap ǵalymdarǵa buryn-sońdy bolmaǵan aýqymdy zertteýge múmkindik berdi. 5000 robotpen basqarylatyn optıkalyq talshyqtardy qoldaný arqyly DESI bir ýaqytta 5000 galaktıkadan spektroskopııalyq málimetterdi jáne jaryqty jınaı alady.
DESI qondyrǵysy 11 mıllıard jylǵa deıingi ǵalamnyń egjeı-tegjeıli 3D kartasyn qurýǵa kómektesedi. «Bul qazirgi zamanaýı tehnologııaǵa qaraǵanda shamamen 20 ese jyldam», deıdi CfA zertteýshisi jáne DESI-diń múshesi Denıel Eızenshteın.
«DESI – bul eń jańa tehnologııanyń múmkindikterin negizge alyp, apparatýrany, baǵdarlamalyq jasaqtamany jáne aspanǵa túsirilimderdiń operatıvti strategııasyn ońtaılandyrýdyń onjyldyq tájirıbesinen alynǵan keremet qural», dedi D.Eızenshteın.
Sonymen qatar DESI qurylǵysy AQSh-taǵy eń jyldam sýperkompıýterdi, Oak Ridge ulttyq zerthanasyndaǵy Summit-te qoldanylǵan, Galaktıkalardyń aýqymdy shoǵyrlanýy qalaı paıda bolǵanyn jáne onda energııanyń qandaı ról atqarǵanyn kórsetken.
Nurbıbi Qadyr,
L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti «Jýrnalıstıka» fakýltetiniń stýdenti
