Ádebıet • 13 Maýsym, 2021

Jazatyn taqyryp kóp

580 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Búgingideı tehnologııanyń qaryshtap damyǵan ýaqytynda qoǵam­da da, adamda da kóp ózgeris­ter paıda boldy. Máselen, qazir bári qol­­jetimdi. Aqparat aǵyn­ynyń jyldamdyǵy sonsha­lyq, aı­nala­myzdaǵy jaqsyly-ja­mandy oqıǵalardyń bári halyq­tyń naza­rynda. Tipti áleýmettik jeliler arqyly adamdardyń ómi­rin de, tirshiligin de, minezin de tanýǵa bolady. Qoǵamdaǵy bul ashyq­­­tyqtyń ádebıetke, jazýǵa áseri bar ma?..

Jazatyn taqyryp kóp

Ádebı saýaldamamyzdyń ke­zek­­ti qonaǵy – jazýshy-drama­týrg Madına Omar. Dástúrli suraq: ne jazyp júrsiz?

– Jazýdy kásip etken adamǵa ja­zatyn nárse óte kóp. Qarap tur­sańyz, qazirgi qoǵam, zaman barlyq múm­kindikti berip otyr. Ásirese qazir­gi zaman – jazýshy úshin taptyrmaıtyn ken tá­rizdi. Qazyp ta áýre bolmaısyń, bar­lyǵy (qazy­na-baılyq) jerdiń betine shyǵyp, sha­shylyp jatyr. Keńes kezindegi aqyn-jazý­shylardan bizdiń artyq­shyly­ǵymyz osy. Adam balasy da san qıly, qıturqy bolmysyn ja­sy­ryp-jaýyp áýre bolmaıdy. Keri­sinshe, «men mynadaımyn, maǵan qarashy» degendeı birinen-biri asy­ryp, neshe túrli qylyqtar men minezderin ja­rııa etip, jantalasady. Kez kel­gen áleýmettik jelidegi paraq­shany nemese pikirlerdi al da por­tret jasaı ber. Adamdar osy­laı betperdelerin sypyryp, arsyzdanǵan saıyn jazý­shy qaýym  qutyrynatúsedi (shyǵar­mashylyq turǵysynan) degen oıdamyn. Degenmen bul óz­geris­terge ne sebep? Aqyl-oı ke­mistigi epıdemııasy ma álde esep­siz erkindik, Qudaıdy umytý adamzatty mas qyla ma?

Bir ókinishtisi, bizde jaqsy shy­­ǵar­malar keńinen nasıhattalyp,  kózi qaraqty oqyrmanǵa je­tip jatqan joq. Ádebı kitap – adam janynyń tárbıeshisi bolsa, qazir­gi tańda oqyrman (halyq) men sol aqyldy, meıirimdi tárbıeshi birin-biri kórmeıdi, bir-birimen kez­despeıdi.  

Kórkemdik súzgi, redaksııalyq alqa degen uǵym múlde joǵaldy. Ol, bir jaǵynan, jazamyn, jaz­ǵanymdy kitap etip basyp shyǵa­ramyn degen adamǵa barlyq múm­kindikti beretin bolsa, ekinshi ja­ǵynan, oqyrman jaqsy men jamandy, kórkem týyndy men shalajansar grafomandyq túsi­niktiń arajigin ajyrata almaı qaldy. Kimniń jarnamasy, menedjmenti myqty – sol top bastaıtyndaı, sondaı bir úrdis paıda boldy.

Bizge shuǵyl túrde ádebıettaný­shylardan turatyn bedeldi bir vedom­stvo, ınstıtýt kerek. Ol qu­ram­ǵa aqyn-jazýshylar sııaq­ty shyǵarmashylyq adamdary en­beýi tıis. Sebebi óner júr­gen jerde báseke, daý-damaı, adam­dyq qarym-qatynas júretini zań­dy. Ol top – salqynqandy, kási­bı adamdardan, tek qana ǵalym­dardan turýy tıis. Jáne bul aýqymdy, úlken qurylym bo­lýy kerek. Sebebi naryqqa shy­ǵyp, oqyrmandarǵa usynylyp jat­qan kitapta esep joq. Solardy júıelep, esepterin, qo­ry­tyndylaryn maqala túrin­de turaqty jarııalap otyratyn (áleýmettik jeliler, gazet-jýr­naldar arqyly, jınaqtar tú­rinde), ózge tilderge aýdarý úshin irikteýler jasaıtyn (dál qazirgi, búgingi ádebıetke) memlekettik ınstıtýt kerek... Osy máseleni kóterip dabyl qaǵatyn sát týdy.

Eger jalpydan jalqyǵa ótip, «óziń ne tyndyryp júrsiń» degen saýalǵa aýatyn bolsaq, men toǵyz jyl­dyń júzi boldy, M.Áýezov atyn­daǵy Qazaq memlekettik drama teatrynda dramatýrg bolyp qyzmet etip kele jatyrmyn. О́zin­dik jumys jasap, mono bolsyn, kóp keıipkerli bolsyn, óz spek­taklinde bas rólde oınaǵysy keletin akterlerdiń ıdeıalaryn júzege asyrý úshin pesalar izdeımiz, avtorlarǵa tapsy­rys beremiz, keıde (tipti kóp jaǵ­daıda) ózimiz jazyp beremiz, ıns­se­nırovkalar jasaımyz. Osy teatr­daǵy toǵyz jyldyq eńbek óti­limde jıyrmaǵa jýyq pesa jazyppyn. Qazir ǵana aktrısa G.Shyńǵysovanyń tapsyrysymen «Úzilgen án» atty mıýzıkl­dy jazyp bola salyp, akter J.Sadyrbaevtyń monospektaklge tapsyrysyn qabyldap aldym. Osyndaı úzdiksiz shyǵarmashylyq prosess júrip jatyr... 

– Shyǵarmashylyq oı-sy­ry­ńyz­­ben bóliskenińizge rahmet.