Sheshilmeıtin túıtkilge aınalǵan qatty turmystyq qaldyqtardy óńdeý deńgeıi 2019 jylǵy 15 paıyzdan byltyr 18,3 paıyzǵa deıin ulǵaıǵan. Az da bolsa alǵa jyljý bar.
«О́ńirlerdegi ekologııalyq ahýaldy jaqsartý maqsatynda ekologııalyq problemalardy qoǵamdyq belsendilermen jáne turǵyndarmen birlese talqylaı otyryp, 17 jol kartasy bekitildi. Kartada gazdandyrý, qoǵamdyq kólikti gazǵa aýystyrý, qalalardy jasyldandyrý jáne taǵy da basqa máseleler qarastyrylǵan. Olardy júzege asyrý nátıjesinde qaldyqtardy qaıta óńdeý deńgeıin qazirgi 18-den 30 paıyzǵa kóbeıtip, 24 jańa polıgon salý, lastanǵan tarıhı jerlerdi qaıta qalpyna keltirý jáne joıý, 12 káriz tazalaý keshenin qaıta jóndeýden ótkizý múmkin bolmaq. El boıynsha barlyǵy 485 sharany atqarý kózdelip otyr. I toqsan qorytyndysy boıynsha biz qoǵam ókilderimen kezdestik. Sol kezeńde qarastyrylǵan 70 sharanyń 42-si oryndaldy. Qalǵan jobalar boıynsha belsendi jumys júrgizilýde», dedi mınıstr.
Qazir iri kompanııalar men zaýyttardyń aýany lastaýy basty túıtkilge aınalyp otyrǵany belgili. Vedomstvo basshysy bul máselege de keńinen toqtaldy. Onyń sózinshe, birqatar mekememen aýaǵa taraıtyn zııandy qaldyqtar deńgeıin tómendetý boıynsha kelisim jasalǵan.
«Almatydaǵy JES-2-ni jańǵyrtý sheshimi qabyldanyp, JES-3-ti gazǵa aýystyrý jumystary bastaldy. Qaraǵandyda «ArselorMıttal Temirtaý» kásipornyna 2025 jylǵa deıin aýaǵa las zattardy shyǵarýdy 30 paıyzǵa azaıtýdy mindettedik. Sondaı-aq Temirtaý qalasy mańaıyna 500 myń tal otyrǵyzylady. «Qazaqmys Smeltıng» JShS-niń Jezqazǵan mys balqytý zaýyty jańa kúkirt qyshqyly sehyn salýdy josparlap otyr. Bul kúkirt dıoksıdi shyǵaryndylaryn 3 esege – 60-tan 20 tonnaǵa deıin azaıtýǵa múmkindik beredi», deıdi M.Myrzaǵalıev.
Sonymen qatar Aqtóbe oblysyndaǵy ferroqorytpa zaýytyn jańǵyrtý jáne sehty qaıta jóndeý nátıjesinde las zattardyń taraýy 30 paıyzǵa azaımaq. Shyǵys Qazaqstandaǵy «Qazsınk» JShS-men de osyndaı kelisim jasalǵan. Mınıstr óz baıandamasynda kópten beri qoǵam talqysyna túsken Waste to Energy qaldyqtardy energetıkalyq kádege jaratý tetigi engiziletinin de aıtty. Qoqys jaǵatyn zaýyt salý úshin alty qala tańdap alynǵan – Nur-Sultan, Aqtóbe, Almaty, Shymkent, Qaraǵandy jáne О́skemen. «Ákimdikter zaýyttar salý úshin jer ýchaskelerin bóldi. Energııa berýshi uıym elektr jelisine qosýdyń jaqyn núktelerin anyqtady. Energo óndirýshi mekemelerdiń tizbesin aıqyndaý úshin aýksıon ótkizýge qujattar qabyldaý bastaldy. Ekinshi jartyjyldyqta qorytyndy shyǵaramyz. Ruqsat etilmegen qoqystar máselesi de nazar aýdarýdy talap etedi. Ǵaryshtyq monıtorıng aıasynda jyl saıyn 8 myńǵa jýyq qoqys úıindileri anyqtalady. Bul rette zańsyz qoqys úıindileri máselesin júıeli sheshý úshin jańa Ekologııa kodeksinde qoqys shyǵaratyn kólikterge GPS-datchıkterin mindetti túrde ornatý máselesi kózdelgen. Qaldyqtardy qaıta óńdeýmen jáne kádege jaratýmen aınalysatyn kásiporyndar úshin lısenzııalaý, qoqys shyǵaratyn uıymdar úshin habarlama jasaý tártibi engizildi», dedi mınıstr.
Ekonomıkanyń mańyzdy baǵyty – sý sharýashylyǵy da mınıstrlik nazarynan tys qalmapty. «Qazirgi ýaqytta eldegi sýmen qamtamasyz etý jaǵdaıy ekonomıka salalaryn da, halyqtyń talabyn da ázirshe qanaǵattandyrady», degen mınıstr bul salada problemalar baryn da aıta ketti. «Birinshisi – ózen aǵysynyń tómendeýi jáne sý tutynýdyń ósýi saldarynan orta jáne uzaq merzimdi kezeńde eldi sýmen qamtamasyz etýdiń boljamdy azaıýy. Ekinshisi – arnalar men ırrıgasııalyq júıelerdiń qatty tozýynan tasymaldaý kezinde sýdyń joǵary shyǵyny. Mysaly, aýyl sharýashylyǵynda sý shyǵyndary 44 paıyzǵa deıin jetedi. Olardy qysqartý úshin arnalardy jóndeý jáne avtomattandyrylǵan basqarýdy engizý talap etiledi. Taǵy bir másele – tarıftiń tómendigi, ınfraqurylymǵa ınvestısııalardyń jetispeýshiligi men maman tapshylyǵy. Bizdiń aldymyzda sý balansyn saqtaý, sýarmaly jerlerdi 1 mln 600 myń gektardan 3 mln gektarǵa deıin ulǵaıtý úshin jańa ırrıgasııalyq júıeler salý, sý sharýashylyǵy ınfraqurylymyn jańǵyrtý jáne rekonstrýksııalaý, sıfrlandyrý, sýdy únemdeý, kadrlarmen qamtamasyz etý syndy mańyzdy mindetter tur», dedi mınıstr.
Bizge sýdyń 45 paıyzy Qytaıdan, Ortalyq Azııa elderinen jáne Reseıden transshekaralyq ózender arqyly keledi. Qazir sýdyń az sıklyna tap bolyp otyrǵandyqtan, vegetasııalyq kezeńdi ótkizý maqsatynda Toqtaǵul sý qoımasynan qosymsha 330 mln tekshe metr sý jiberý týraly qyrǵyz tarapymen kelisim jasalypty. Sondaı-aq tájik jáne ózbek taraptarymen birlesip «Bahrı Tochık» sý qoımasynyń jumys rejimi boıynsha kelisimder júrgizilip jatqany da aıtyldy.
Bas ekolog memleket basshysynyń tapsyrmasymen 2 mlrd aǵash otyrǵyzylatynyn, osy maqsatta keshendi jospar bekigenin, qazirge deıin 26,1 myń gektar aýmaqqa 80,5 mln túp tal otyrǵyzylǵanyn jetkizdi. Eger mınıstr aıtqan jospar sońyna deıin júzege assa, 2030 jylǵa taman eldiń orman alqaby 5 paıyzǵa ulǵaımaq.
«Aral teńiziniń qurǵaǵan tabanyna sekseýil otyrǵyzý da – ózekti másele. 1990 jyldan 2021 jylǵa deıin 195 myń gektar aýmaqqa sekseýil egildi. Birneshe apta buryn ekspedısııa egilgen sekseýilderge tekseris júrgizdi. О́zi ósip turǵan jerlerdi qosa alǵanda aýmaǵy 337 myń gektarǵa jetedi. 2021-2030 jyldar aralyǵynda 1,1 mln gektar aýmaqqa sekseýil egemiz dep otyrmyz», dedi mınıstr.
Byltyr Almatyǵa «Sýlpak» dúkeni aldyndaǵy zańsyz kesilgen 11 aǵashtyń daýynan keıin aıyppul da ósipti. Endi Qyzyl kitapqa engen árbir aǵashty zańsyz keskeni úshin aıypty azamat burynǵydaı 6 emes, 1000 AEK kóleminde aıyppul tóleıdi. Buǵan qosa, Ákimshilik jáne Qylmystyq kodekske de ózgerister engizilgen. Sondaı-aq vedomstvo ósimdikter dúnıesin qorǵaý, onyń ósimin molaıtý jáne paıdalaný jónindegi barlyq máseleni zańnamalyq turǵydan ońtaılandyrý maqsatynda «О́simdikter dúnıesi týraly» zań jobasyn daıyndapty. Qazir ol Májilis qaraýynda jatyr.
Mınıstr jıyn sońynda ekologııalyq týrızmge de toqtaldy. Qoǵamnyń pikirin eskere otyryp jospar ázirlenip, ulttyq parkter janynan Qoǵamdyq keńester quryldy, dedi M.Myrzaǵalıev. Almaty oblysyndaǵy 4 iri ulttyq park boıynsha ınvestorlar da anyqtalǵan. Olardyń reti mynadaı: «Kólsaı kólderi» MUTP – «Atyraý-Rent» JShS, «Sharyn» MUTP – QazaqGeography RQB, «Altyn-Emel» MUTP – QazaqGeography RQB, «Ile-Alataý» MUTP – «Týranga Grýpp» JShS.
Almaty óńirindegi ulttyq parkter boıynsha 31,5 mlrd teńge kólemindegi jeke ınvestısııany tartýdyń arqasynda 11 zamanaýı vızıt-ortalyq, 5 eko-otel, 28 glempıng, 8 kempıng, 4 etno-aýyl boı kótermek. Ulttyq parkterdiń demalý júktemesin eskere otyryp, mınıstrlik 2 mln-nan astam týrıst keledi dep kútedi.
