Biz Nurgúlge jalt qaradyq. Qalada oqıtyn, búgingi zaman talabymen kıingen qyz jutynyp tur edi. Tar djınsy shalbar, kóılek deýge kelińkiremeıtin maıkaǵa uqsas kıim boıjetkenniń talshybyqtaı buralǵan denesin aıshyqtap turdy. «Zamanyna qaraı – qadamy. Toty nege tútikti?» dep oılap úlgergenimshe jeńeshem qyzyna jekı sóılep:
– Baıy ólgen qatyn sııaqtanyp shashyńdy jaıyp jibergeniń ne? Jamandyq shaqyrmaı, shashyńdy jına! Sosyn ákeń kelgenshe myna ústińdegi tyrsıǵan kıimderińdi qurt. Uzyn etek kóılek kı, – dep Nurgúldi qolynan tartqylap, úıge engizip jiberdi.
Meniń esime ertede eldi jaý shaýyp, el ıesiz qalǵanda, kúıeýi mezgilsiz qazaǵa ushyraǵanda áıelderdiń shashyn jaıyp jiberip joqtaıtyny tústi.
Oıdy oı túrtip oıatady. Dindar Qarabýra áýlıeniń tolyqsyǵan, kún kelbetti, aı dıdarly qyzy Begimshege kóp jigit yntyq bolypty. Kórkine kóz toımaıtyn arýdy Seljúk memleketiniń bıleýshisi Málik shahtyń uly Sanjar sultan unatqan.
Sanjar sultan kúnderdiń kúninde úırenshikti ádetimen Qarataýdyń qoınaýyna ań aýlaı shyǵady. Bir jerlerge kelgende úıinde qanjaryn umytyp ketkeni esine túsedi. Sultan bir nókerin keri qaıtaryp, qanjardy alyp kelýdi tapsyrady. «Barǵan izińmen keri qaıtasyń» deýdi de umytpapty. Hanym qanjardy jabyqtan ustata bergende nókerdiń kózi onyń arshyǵan jumyrtqadaı appaq bilegine túsedi. Sol boıy esinen tanyp qalady. Qanjardy berip ile keri qaıtqan Begim nókerdiń talyp qalǵanynan habarsyz edi. Álden soń esin jıǵan álgi jasaq atyna mine sala keri qaraı shaba jóneledi. Ol oralǵanda sultan surlanyp tur edi.
– Taqsyr, qasyq qanymdy qııa kórińiz. Keshikken sebebim, qanjardy jabyqtan alaıyn dep qolymdy usyna bergenimde, hanym bilegimnen ustap jibermeı qoıdy. Odan bosanyp shyqqansha birtalaı ýaqyt ótip ketti, – dedi jaltarmaq bolyp jalǵan sóılep.
Ańnan oralǵan soń Sanjar sultan sózge kelmesten, oqıǵa-
nyń aq-qarasyn ajyratpastan Begim sulýdyń oń qoly men qos burymynyń oń jaqtaǵysyn kesip, ózin zyndanǵa tastaıdy. Sultan sonda soraqylanyp, oń qolyńmen istediń dep oń qolyn kesken kórinedi. Osy tusta Qarabýra áýlıe tús kerip, qyzyn qusqa aınaldyryp jiberedi. Keıin ol kıeli Begim ana atalady.
Begim sulýdyń oń jaq burymy kesildi. Sebep, shashty kesý sol kezdegi jazanyń eń aýyr túri sanalǵan. Halyq danalyǵynda shash áıelderge Haýa Anamyz ben Bıbi Fatıma anamyzǵa berilgen Alla taǵalamyzdyń ǵajaıyp syıy. Osy ǵajaıyp syıdy qadirlep ustaı bilý – ár názik jynystynyń basty boryshy.
Alla taǵala syılaǵan ásem ári jupar ıisti shashty kesý de qııanat. Alla amanatyna adaldyq tanytpaý. Asa bir qıyn shaqta bolmasa áıel balasy shashyn qyrqyp, kese bermegen. Quran Kárimnen jetken raýaıattyń birinde Zýlkıfıl Bashr ıbn Aııýb nábı qatty aýyrǵanda áıeli eki burymyn kesip satatyny bar. Dál osyndaı oqıǵa O.Genrıdiń áńgimesinde qaıtalanady. Onda áńgime jelisi sál basqashalaý. Áıel shashyn satyp, súıiktisine syılyq alady. Bul kezde kúıeýi qolynda bar eń qımas zatyn satyp, áıeliniń shashyna qadaıtyn qymbat túıreýish alady. Bul jerde jazýshynyń tapqyrlyǵy men sheberligine shek keltirgimiz joq. Áńgime áıel balasynyń tula boıyndaǵy eń qymbat ta jarasymdy múshesi – shash týraly. Tereńnen tolǵanyp kórińiz, olar eń qymbattysyn asa zárý kezde ǵana qyrqa aldy. Biri – kúıeýin aýyr naýqastan aman alyp qalý úshin, ekinshisi – Qudaı qosqan qosaǵyn qýantý úshin.
Jadyrańqy jaz kerýendetip kóship barady. Alda kúzdiń jaımashýaq kúnderi. Shashyn jaıyp jibergen nemese qıyp tastap júnin julǵan taýyqtaı jalańashtanyp qalǵan qarakózder qarasy azaımaı tur. Olardyń qaısysyna baryp ulttyq salt-dástúr, ádep-ǵuryp týraly aqyl aıtarsyń.
Qolań shash, tirsekke túser qosórim burym – qazaq qyzdarynyń quty. Osy quttan arylyp qalmańdarshy, qarlyǵash qaryndastar!
Shyraılym, shashyńdy jaıa kórmeshi!
Sabyrbek OLJABAI,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
