Osylaısha, 2021 jyl halyqaralyq deńgeıde qol jetkizilgen kóptegen maqsattan basqa, ulttyq saıasatty, qoǵam men ekonomıkany neǵurlym demokratııalyq maǵynada qaıta jazýyn jalǵastyryp otyrǵan Qazaqstan jyly bolady. Qorshaǵan ortaǵa da, ádilettilikke de áser etetin osy reformalyq qozǵalystyń qozǵaýshy kúshi – Q.Toqaevtyń Prezıdenttigi, ol bir jylǵa arnalǵan ishki reformalardyń barynsha kóp paketin bekitýde. Sońǵysy, ótken jyldyń aqpan aıynan beri kútilgeni, 25 mamyrda shyndyqqa aınaldy.
Reformalar paketi
N.Nazarbaev bıiginen keıingi ishki reformalardyń úshinshi maksımýmdyq paketi 25 mamyrda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qol qoıǵan soń zańǵa aınaldy. Resmı túrde jumys ústimizdegi jyldyń 15 qańtarynda bastaldy, ol kezde Prezıdent Q.Toqaev parlamentti tómengi Palataǵa kirý shegin 7%-dan 5%-ǵa deıin tómendetýge shaqyrdy, narazylyq bildirý arqyly daýys berý zańdastyryldy, azamattyq ótinishter ınstıtýty zańdastyryldy, Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń tulǵasy kúsheıtilip, debıýrokrattandyryldy, jastar saıasatynyń tıimdiligin ólsheıtin damý ındeksi qabyldandy, al eń bastysy, tikeleı oblys ákimderiniń aýdandyq jáne aýyldyq basshylardy taǵaıyndaý dástúri joıyldy.
Jumystar dereý bastalyp, mamyr aıynyń sońynda Parlamenttiń qos palatasynyń kelisiminen soń jáne Prezıdenttiń maquldaýynan keıin aıaqtaldy. Jurtshylyqpen (sarapshylar, azamattyq belsendiler jáne oppozısııalyq partııalar) talqylaýǵa ashyq jáne saıasatkerler de, azamattyq qoǵam da qalaǵan zańdar paketi bastapqy joldaýlardyń kóńilin qaldyrmady:
Parlamenttiń tómengi palatasyna (Májiliske) ótý shegi 7-den 5 paıyzǵa deıin tómendetildi, sondyqtan burynǵydan da plıýralıstik jáne básekege qabiletti bolatyn kelesi saılaýdan bastap 5% daýys alatyn partııa oryndardy bólýge qol jetkize alady;
Aýdandar men aýyldardyń basshylaryn tikeleı oblys ákimderi taǵaıyndaıtyn dástúr resmı túrde artta qaldy: jańa zańnama olardy saılaý kezinde turaqty daýys berý júıesin qurýdy qarastyrady jáne úmitker usynylǵan kezde oryndalýy kerek mindetti talaptardy engizedi;
Narazylyq daýys berý barlyq básekelestik deńgeılerindegi «taza daýys» berý tájirıbesin engizý arqyly zańdastyryldy.
Nátıjesi
25 mamyrdaǵy reformalar paketi – Prezıdent, oppozısııa, ǵalymdar, azamattyq belsendiler jáne saıasatkerler men qoǵam arasyndaǵy dıalogty damytýǵa baǵyttalǵan basqa da uıymdar arasyndaǵy bes aılyq ashyq jáne jan-jaqty pikirtalastardyń jemisi. Sondyqtan maquldaǵannan keıin zań týraly birden Prezıdenttiń Telegram kanalynda jarııalanǵany jáne akademııalyq álemde qýanyshty qabyl alynǵandyǵy esh tańǵaldyrmaıdy.
Shyn máninde, nátıjesi tereń bolady: saıası júıe odan da plıýralıstik bolyp, narazylardyń daýsy estiledi, demokratııalandyrý úderisi sheshýshi qarqyn alyp, azamattyq qoǵamnyń shalǵaı jáne aýyldyq ómirge saıası aralasýy keńeıe túsedi. Osyǵan baılanysty zań shyǵarýshylar turaqty damý, salyq jınaý, resýrstardy ońtaıly bólý jáne saıası quqyqtardy keńeıtý turǵysynan óte jaǵymdy áserlerdi kútedi.
25 mamyrda oryn alǵan naǵyz quqyqtyq revolıýsııa – tómennen yntalandyrylyp, joǵarydan maquldandy. Bul qazaqstandyq basshylyqqa shyndyqpen nemese azamattyq qajettiliktermen baılanysta bolýǵa jáne ulttyń halyqaralyq deńgeıdegi ımıdjin jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Emmanýel PETROBON,
ıtalııalyq sarapshy
InsideOver jańalyqtar saıty
