Aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyldardyń, kentterdiń, aýyldyq okrýgterdiń ákimderin saılaýdy ázirleý men ótkizý jónindegi negizgi is-sharalardyń úlgi kúntizbelik josparyn bekitý týraly kún tártibindegi birinshi másele boıynsha Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Erlan Daýylbaev baıandady. Ol aýyl ákimderiniń saılaýyn ótkizý kezindegi barlyq deńgeıdegi saılaý komıssııalarynyń ókilettikteri týraly egjeı-tegjeıli málimet berdi. Sonymen qatar ákimder saılaýy kezinde Ortalyq saılaý komıssııasy óz ókilettikteri sheńberinde aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna ádisnamalyq kómek kórsetetinin, saılaý qujattarynyń nysandaryn belgileıtinin jáne saılaý is-sharalaryn qarjylandyrýdy qamtamasyz etetinin atap ótti. Aýyl ákimderiniń tikeleı saılaýyn daıyndaý jáne ótkizý – aýdandar men qalalardyń aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń erekshe quzyreti.
– «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń 113-1-babyna sáıkes, saılaý taǵaıyndaý úshin mynalar negiz bolyp tabylady. Birinshi – aýdandyq mańyzy bar qala, aýyl, kent, okrýg ákiminiń zańmen belgilengen ókilettilik merziminiń aıaqtalýy. Ekinshi – aýdandyq mańyzy bar qala, aýyl, kent, okrýg ákimi ókilettigin merziminen buryn toqtatý nemese zańda belgilengen jaǵdaılarda tıisti ákimshilik aýmaqtyq birlikti qaıta uıymdastyrý. «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes saılaýdy aýmaqtyq saılaý komıssııalary keminde 40 kún buryn taǵaıyndaıdy jáne jumys istep otyrǵan ákimniń ókilettik merzimi aıaqtalǵanǵa deıin keminde 10 kún buryn ótkizedi, – dedi E.Daýylbaev.
Onyń aıtýynsha, ákimniń ókilettiligi merziminen buryn toqtatylǵan jaǵdaıda saılaý taǵaıyndalǵan kúnnen bastap 1 aı ishinde taǵaıyndalady jáne 1 aı merzimde ótkiziledi. Iаǵnı naýqan uzaqtyǵy – 1 aı, usyný úshin – 2 apta, tirkeý kezeńi 10 kún buryn aıaqtalady. Saılaý kúni týraly habar jergilikti buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalanady.
– Kandıdattardy usyný saılaý taǵaıyndalǵan kúnnen keıingi kúni bastalady jáne saılaý ótkiziletin ýaqytqa 15 kún qalǵanda jergilikti ýaqytpen saǵat 18.00-de aıaqtalady. Eger usyný merzimi aıaqtalatyn kúnge deıin aýyldyq mańyzy bar qala, aýyl, kent, aýyl okrýgine ekeýden kem kandıdat usynylsa, onda aýdandyq saılaý komıssııasy kandıdattardy usynýdy
5 kúnnen aspaıtyn merzimge uzartady. Kandıdattardy usynýdyń birneshe tásili bar. Birinshi, saıası partııalar óz músheleriniń arasynan usynady. Bul rette saıası partııa bir saılaý okrýginde bir ǵana kandıdat usynýǵa quqyly. Ekinshi, daýys berýge quqyǵy bar tıisti okrýg saılaýshylarynyń jalpy sanynyń keminde 1 paıyzynyń qolyn jınaýdy qamtamasyz ete otyryp, ózin-ózi usyný arqyly júzege asyrady. Úshinshi, eger usyný aıaqtalatyn kúnge ekeýden kem kandıdat usynylsa, aýdan ákimi usynady. Bul rette usynylǵan kandıdattar bolmaǵan ne usyný merzimi aıaqtalatyn kúni 1 kandıdat usynylǵan jaǵdaıda aýdan ákimi jergilikti qoǵamdastyq jınalysynyń kelisimi boıynsha tıisinshe eki ne bir kandıdatty usynýǵa quqyly, – dedi E.Daýylbaev.
Onyń aıtýynsha, kandıdattarǵa qoıylatyn birneshe talap bar eken. Iаǵnı kandıdat aýyldyq mańyzy bar qala, aýyl, kent, aýyl okrýgi ákimi bolyp saılaný úshin Qazaqstan azamaty «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańda, «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly» Zańynyń 36-babynda jáne memlekettik qyzmet salasyndaǵy zańnamada kózdelgen mynadaı talaptarǵa sáıkes kelýge tıis.
– Birinshi, kandıdattyń 25 jasqa tolǵandyǵy. Ekinshi, zańda belgilengen tártippen tanylǵan is-áreketke qabilettiligi, sottylyǵynyń bolmaýy jáne sybaılas jemqorlyq qylmys, sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq jasaýynyń bolmaýy. Úshinshi, memlekettik qyzmet salasyndaǵy zańnamanyń talaptaryna sáıkestigin tıisti aýdandyq saılaý komıssııasy usynǵan qujattar negizinde memlekettik qyzmet isteri jónindegi ýákiletti organ anyqtaıdy, – dedi E.Daýylbaev.
Budan bólek, E.Daýylbaev aýyl ákimine kandıdattyń sáıkestigin anyqtaý jumysy qalaı júrgiziletinin de baıandady. Onyń aıtýynsha, aýmaqtyq saılaý komıssııasy kandıdat usynylǵannan keıin onyń zańnamada qoıylatyn talaptarǵa sáıkestigin anyqtaý prosesine dereý kirisedi.
– Bul úshin azamattyǵyn anyqtaý maqsatynda ishki ister organdaryna, zańda belgilengen tártippen ótelmegen nemese alynbaǵan sottylyǵyn, zańda belgilengen tártippen tanylǵan sybaılas jemqorlyq qylmysynyń, sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyǵynyń bolmaýyn prokýratýra organdarynan, kandıdattardyń memlekettik qyzmet týraly zańnyń talaptaryna sáıkes jáne osy laýazymǵa qoıylatyn biliktilik talaptaryna sáıkestigin belgileý turǵysynan Memlekettik qyzmet isteri jónindegi óńirlik departamentterge tıisti suraýlar jiberiledi. Jumysqa tartylǵan joǵaryda atalǵan memlekettik organdar jedel tártippen derekterdiń tıisti deńgeıde tekserilýin jáne nátıjeleriniń aýmaqtyq komıssııalarǵa dereý usynylýyn qamtamasyz etýleri qajet, – dedi E.Daýylbaev.
Onyń aıtýynsha, aýdandyq mańyzy bar qala, aýyl, kent, aýyldyq okrýg ákimine kandıdat ózin-ózi usynǵan jaǵdaıda, daýys berýge quqyǵy bar tıisti saılaý okrýgi saılaýshylarynyń jalpy sanynyń keminde 1 paıyz daýysynyń qoldaýyna ıe bolýy tıis. Saılaýshylardy qoldaý olardyń qoldaryn jınaýmen kýálandyrylady.
– Kandıdattardy qoldap qol jınaýdy senim bildirgen adamdar uıymdastyrady jáne ol úshin kandıdat osy Konstıtýsııalyq zańda, «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly» Zańnyń 36-babynda, memlekettik qyzmet salasyndaǵy zańnamada kózdelgen talaptarǵa sáıkestigi tekserilgennen keıin 3 kúnnen keshiktirilmeı tıisinshe aýdandyq saılaý komıssııasy beretin qol qoıý paraqtarymen rásimdeledi. Toltyrylǵan qol qoıý paraqtary tıisinshe aýdandyq saılaý komıssııasyna tapsyrylady. Ol 3 kún merzimde ishki ister qyzmetkerlerin tarta otyryp, jınalǵan qoldardyń rastyǵyn tekseredi jáne tıisti hattamany rásimdeıdi. Qoldardyń rastyǵyn tekserý Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes aýdandyq mańyzy bar qala, aýyl, kent, aýyldyq okrýg ákimine kandıdatqa qajetti anyq qoldar anyqtalǵanǵa deıin júrgiziledi, – dedi E.Daýylbaev.
Onyń aıtýynsha, kandıdat tirkelý úshin saıası partııalar usynǵan kezde azamattyń kandıdat bolýǵa kelisimi, ómirbaıandyq derekteri, kandıdat pen jubaıynyń aktıvteri men mindettemeleri týraly deklarasııany tapsyrǵany týraly memlekettik kiris organynyń anyqtamasy, Qazaqstannyń memlekettik qyzmetine kiretin azamatty arnaıy tekserý úshin qajetti qujattardy, saıası partııanyń saılaý jarnasyn engizgendigin kýálandyratyn qujat, kandıdattyń saıası partııaǵa músheligin rastaıtyn qujat usynýy qajet.
– Al ózin-ózi usynǵan adam kandıdat bolyp daýysqa túsý týraly ótinishin, ómirbaıandyq derekterin, kandıdat pen jubaıynyń aktıvteri men mindettemeleri týraly deklarasııany tapsyrǵany týraly memlekettik kiris organynyń anyqtamasyn, Qazaqstannyń memlekettik qyzmetine kiretin azamatty arnaıy tekserý úshin qajetti qujattardy, saılaý jarnasyn engizgeni týraly qujatty usynýy tıis. Sonymen qatar saılaý okrýgi saılaýshylarynyń jalpy sanynyń keminde 1 paıyz daýysynyń qoldaýyna ıe bolǵandyǵyn rastaıtyn aýmaqtyq saılaý komıssııasynyń anyqtamasyn da usynýy kerek. Al aýdan ákimi kandıdatty usynǵan kezde joǵaryda atalǵan qujattarmen qatar, arnaýly usynysy qosa berilýi tıis. Kandıdattardy tirkeý barlyq qajetti qujattardy alǵannan keıin bastalady jáne saılaý kúninen 10 kún buryn jergilikti ýaqytpen saǵat 18.00-de aıaqtalady, –dedi E.Daýylbaev.
Osymen elimizdiń damý tarıhyndaǵy taǵy bir aıtýly beles bolatyn demokratııalyq ózgeris bastalǵaly tur. Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵymen tuspa-tus kelip otyrǵan aýqymdy saıası reforma halyqtyń jan-jaqty qoldaýyna ıe bolyp, qoǵamdyq ómirde sony serpilis týǵyzyp otyrǵany anyq.
