Osy oraıda Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń Basqarma Tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń professorySerik Qýandyquly AQShULAQOVTAN otandyq neırohırýrgtar úshin qazir paıda bolǵanmúmkindikter týraly aıtyp berýdi suraǵan edik.
– Serik Qýandyquly, osyndaı oqıǵamen – Ortalyqta zamanaýı jabdyqty iske qosýmen quttyqtaýǵa ruqsat etińiz. Siz osy baǵytta kóp jyldar boıy jumys istedińiz, «Gamma-pyshaqty» ornatý múmkindikteri, jumysynyń artyqshylyqtary, jumys isteý prınsıpteri týraly aıtyp berińizshi.
– Iá, biz osyǵan kópten beri daıyndaldyq. Endi bizdiń ortalyqta «Gamma-pyshaq» ornatyldy, jýyrda test túrinde iske qostyq. Osy jaǵdaıǵa oraı Nur-Sultanǵa Elekta medısınalyq jabdyqtarynyń shved óndirýshileri komandasynan ınjenerler, osyndaı qondyrǵylar ornatylyp, kóp jyldar boıy jumys isteıtin Máskeýden jáne Pragadan jetekshi radıohırýrgter keldi. Bul biz úshin, jalpy qazaqstandyq neırohırýrgııa úshin úlken oqıǵa. Osyndaı emdi kútip júrgen naýqastar Qazaqstanda kóp, endi olar bizdiń elde kómek ala alady.
«Gamma-pyshaq» — mıdyń isikterin, bas mıynyń tamyrly jáne fýnksıonaldyq aýrýlaryn emdeýge arnalǵan radıohırýrgııalyq qondyrǵy. Jumys isteý prınsıpi kobalt-60-tyń 192 kózinen radıoaktıvti sáýlelený qoldanylady, sáýleler bir núktege jınalady jáne patologııalyq oshaq aýdanyna baǵyttalady, bul rette isik jasýshalarynyń DNQ-sy buzylady. Al isiktiń aınalasyndaǵy mıdyń saý tinderi sáýlelenýge ushyramaıdy. Úlken energııanyń áseri núkteli, sáýlelerdiń shoǵy nysanaly baǵyttalǵan ýchaskege dál áser etedi.
«Gamma–pyshaqtyń» artyqshylyǵy – ol tereń ornalasqan isik kezinde tıimdi nemese mysaly, bas mıynyń ómirlik mańyzdy qurylymdary jaqyn ornalasqan jerde tıimdi. Sonymen qatar, bas mıynyń kóp mólsherli metastazdarynda óte jaqsy kómektesedi. Sáýlelik terapııaǵa qaraǵanda, «Gamma-pyshaqtyń» kómegimen emdeý kezeń-kezeńmen jasalady, sáýlelik terapııasymen birneshe seans jasaý qajet. Sondyqtan búgingi kúnde «Gamma-pyshaq» radıohırýrgııada altyn standart bolyp tabylady. Bizdiń elimiz TMD aýmaǵynda osyndaı qondyrǵysy bar úshinshi el. Úlken Ortalyq Azııanyń aýmaǵynda ol joq.
– «Gamma-pyshaq» sizdiń Ortalyǵyńyz úshin bolashaqta ne ákeledi? Osy keshendi iske qosýmen baılanysty, osy emdi qajet etetin qazaqstandyqtar úshin medısınalyq kómekti kórsetý jalpy qanshalyqty jaqsarady?
– Biz osyǵan muqtaj adamdarǵa ýaqytynda jáne tıimdi kómek kórsete alamyz. Mysaly, isiktiń barlyǵyn alyp tastaýǵa múmkindik bolmaǵanda, quraramdastyrylǵan em qoldanýǵa, onyń qalǵan bóligin «Gamma-pyshaqpen» sáýlelendirýge bolady. Múmkindikter óte kóp, ásirese dıagnostıka ýaqytynda jasalǵan bolsa. Qazaqstannyń barlyq aımaqtarynda ol úshin jetkilikti mólsherde dıagnostıkalyq apparatýra bar – KT, MRT, angıograftar. Osy apparattardyń arqasynda aýrýlardyń bastapqy kezeńderin dıagnostıkalaýǵa múmkindik aldyq. «Gamma-pyshaqpen» osyndaı pasıentterdi aýyrsyndyrmaı, kúrdeli jáne qaýipti operasııalarsyz emdeýge bolady.
– «Gamma-pyshaq» qandaı aýrýlardy emdeýge arnalǵan? Elimizde ony paıdalanýmen qansha pasıent emdelýge muqtaj?
– «Gamma-pyshaqty» paıdalanýǵa kórsetkishter spektri únemi keńeıip otyrady. Bas mıi isikteri jáne metastazalardan basqa, ol malformasııa, anevrızm, kavernozdy angıoma dep atalatyn tamyr aýrýlary kezinde qoldanylady. Osy qondyrǵynyń kómegimen álemdik praktıkada bas mıynyń fýnksıonaldyq aýrýlaryn, epılepsııa, Parkınson aýrýyn emdıdy. «Gamma-pyshaqtyń» múmkindikterin budan ári zertteý únemi júrgizidýde, kórsetkishter tizimi keńeıtilip otyrady.
– Neırohırýrgııa ortalyǵynyń qyzmetkerleri osy biregeı kúrdeli jabdyqta jumys isteýge qanshalyqty daıyn? Mamandardy daıyndaý qalaı jáne kimmen júzege asyryldy?
– Shynymen, bizdiń basty mindetimiz – kadrlardy daıyndaý. Mundaı jabdyqta neırohırýrgtar ǵana emes, sonymen qatar radıohırýrgtar, medısınalyq fızıkter, radıobıologtar da jumys isteýi kerek. Biz mamandardy aldyn ala daıyndadyq, «Gamma-pyshaqpen» burynnan jumys jasap jatqan túrli ortalyqtarda oqyttyq – bul Pragadaǵy, Mılandaǵy, Máskeýdegi medısınalyq ortalyqtar. Bizdiń strategııalyq seriktesimiz Máskeý qalasyndaǵy N.N.Býrdenko akademıgi atyndaǵy Neırohırýrgııanyń Ulttyq medısınalyq ortalyǵy bolyp tabylady.
– Sizdiń seriktestigińiz neni qamtıdy, siz jalpy Býrdenko atyndaǵy ınstıtýtymen qanshalyqty tyǵyz yntymaqtastyqta jumys jasaısyz?
– «Gamma-pyshaqpen» jumys isteý boıynsha eń úlken tájirıbe TMD aýmaǵynda jınalǵan, olar 16 jyldan asa osyndaı emdeýmen aınalysady. Býrdenko atyndaǵy neırohırýrgııanyń UMZO mamandary, bizdiń mamandardy, sondaı-aq ortasha medısınalyq qyzmetkerlerdi oqytty. Ortalyǵymyzdyń testilik ashylýymyzǵa - Býrdenko atyndaǵy neırohırýrgııanyń UMZO radıohırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi, RǴA korrespondent-múshesi, professor, medısınalyq ǵylymdar doktory Andreı Golanov, aǵa fızık Valerıı Kostıýchenkokeldi, olar birneshe operasııalar ótkizdi, bizdiń mamandarmen birge jumys istedi. Nátıjeler boıynsha bizdiń komandanyń kásibıligi men bolashaǵyn erekshe atap ótti.
– Bul jabdyq, bizdiń túsinýimizshe, óte qymbat. Ol qandaı qarajatqa alyndy?
– Mundaı apparatýra – danalanǵan, ol erkin satylymda joq, oǵan tapsyrys berý kerek. Biz «Gamma-pyshaqty» memlekettik qarajat esebinen satyp aldyq. Aıta ketý kerek, memleket Qazaqstandaǵy densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa erekshe nazar aýdarady jáne osyndaı qymbat qural-jabdyqtar satyp alý - sonyń dáleli.
– Qazaqstandyq naýqastar «Gamma-pyshaq» keshenimen tegin medısınalyq kómek aıasynda em qabyldaı ma?
– Osy ýaqytqa deıin «Gamma-pyshaq» kómegimen emdelýge muqtaj naýqastar memleket esebinen shetelge emdelýge jiberilip kelgen. Bizdiń elde mundaı apparattyń bolmaýyna baılanysty bul arnaıy baǵdarlama boldy, sondyqtan memleket bul shyǵyndardy óz moınyna alýǵa májbúr boldy. Endi, biz óz elimizdegi barshany jyldam jáne tıimdirek emdeıtin bolamyz dep úmittenemin. Árıne, qazaqstandyqtar úshin em tegin bolady.
– Radıologııa jáne radıohırýrgııa bólimshesinde sheteldik naýqastarmen jumys josparlanǵan ba? Siz endi mundaı jabdyq Ortalyq Azııada joq dep aıttyńyz, kórshi elderden kelgen naýqastar emdelýge qyzyǵýshylyq tanytatyn bolar?
– Iá, «Gamma-pyshaq» jabdyǵy medısınalyq týrızmdi damytýǵa, basqa memlekettiń azamattaryn emdeýge múmkindigin beredi. Sebebi Orta Azııanyń aýmaǵynda bir jalǵyz apparat, al - Qyrǵyzstanda, О́zbekstanda, Tájikstanda jáne tipti Reseıdiń shekaralas óńirlerinde úlken muqtajdyq bar.
– Bizdiń elimizde neırohırýrgııalyq emge muqtaj naýqastarǵa kómek kórsetýdi uıymdastyrý deńgeıin qalaı baǵalaısyz? Bul jetistikterge qalaı qol jetkiziledi?
– 2008 jyly bizdiń Ortalyqty qura otyryp, biz Qazaqstanda joq birneshe neırohırýrgııa baǵyttaryn ashtyq - mıdyń qan tamyrlary aýrýlaryn emdeý, onyń ishinde endovaskýlıarlyq, mıdyń fýnksıonaldy aýrýlaryn emdeý, omyrtqa patologııasyna arnalǵan qalpyna keltirý hırýrgııasy. Osy jyldar boıy buryn sondy elimizde bolmaǵan shamamen 70 jańa tehnologııalar engizdik. Bul bizdiń elimizde neırohırýrgııalyq kómekke muqtaj qazaqstandyqtardy emdeýge múmkindik berdi. Eń basty mindetterimiz shetelden bizge ǵana emes, sonymen birge astanalyq Ortalyqtan aımaqtarǵa tehnologııalar transferti boldy. Búgingi kúni osy jumystyń arqasynda 50-den astam jańa tehnologııalar elimizdiń túrli aımaqtarynda sátti qoldanylýda, qazir naýqastar úıde emdelýge múmkindik alý úshin jaqsy deńgeıdegi neırohırýrgtar jumys isteıdi. Sonymen qatar, joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, aımaqtarda aýrýlardyń erte dıagnostıkasyn jasaýǵa qol jetkizdik.
Bizdiń Ortalyq halyqaralyq áriptesterge tanymal boldy. Biz Búkilálemdik neırohırýrgııalyq qaýymdastyqtar federasııasynyń, Azııalyq neırohırýrgtar kongresiniń quramyna kirdik. Bidiń Ortalyqty Orta Azııanyń neırohırýrgtaryn daıyndaıtyn alań retinde belgiledi. Eń bastysy, bizdiń Ortalyqtyń ǵana emes, Qazaqstannyń taǵy alty klınıkasynyń halyqaralyq akkredıtasııadan ótkendigi qýantady. Bul bizdiń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy memlekettik deńgeıdegi júıeli jumystar týraly, memlekettiń naqty qoldaýy týraly aıtady.
«Gamma-pyshaq» sııaqty joǵary tehnologııalyq jabdyqty satyp alý jalpy eldegi neırohırýrgııanyń, atap aıtqanda stereotaksıkalyq radıohırýrgııanyń mańyzdy kezeńi bolyp tabylady. Biraq biz munymen toqtap qalmaımyz. Álemde emdeýdiń jańa ádisteri paıda bolyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta biz jańa tehnologııalardy zerttep, óz ortalyǵymyzda qoldanyp, aımaqtarǵa taratqymyz keledi. Bizdiń maqsatymyz - joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómekti barlyq qazaqstandyqtarǵa qol jetimdi etý, al Nur-Sultandaǵy Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy jańa tehnologııalardyń qaqpasyna aınalýy tıis.
Áńgimelesken
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
