Pikir • 27 Maýsym, 2021

Qubylǵan zamanda qubyladan jańylmaý

7830 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Sózdi óner aldyna balap, dertke teńegen dana halqymyz ejelden lepestiń kepıeti men kıesine sengen. Aqyndardyń sózi qara daýyl jel bolǵan, abyzdardyń sózi eline em bolǵan.

Sózdi semser etken arǵy Abaı men Mahambetter, bergi Alash arystary aqıqatty aıtýdan taısalmaǵan, halqynyń qamyn jep, muńyn jyr etken. Sondyqtan Alashtyń ar-namysyna aınalǵan Álıhan Bókeıhan, Mirjaqyp Dýlat, Mustafa Shoqaı, Smaǵul Sádýaqastar shoǵyry qala­myn qarý etken bekzada býyn edi. Qaı­mana qazaq qaýyrsyn qalam qolyna alǵan qa­lamgerine qarýly qaıratkerdeı jaýapker­shilik júktep, úmitpen qaraıtyny sol dás­túr­ge ıek artyp, tıek salǵandyǵynan bolsa kerek.

Odan beri keńestik solaqaı saıasattyń soıqa­nyn kórgen Muhtar Áýezov bastaǵan alyp­tar toby muqalmas qurysh qalamymen keshe­giniń kegin joqtap, ebin taýyp, ótkenge ketken eseni toltyrǵan marǵasqalar edi. Qazaq jýrnalısteri qyzyl senzýranyń qaqpanyna ilikpeı, jeter jerine jetkizip jazdy. Bertingi kezeńde Sherhan Murtaza, Ábish Kekilbaev, Saǵat Áshimbaev, Nurmahan Orazbekov bastaǵan býyn da serpinimen seńdi buzyp, ult rýhyn oıatyp, azattyqtyń araıly tańy atatynyn jurtyna astarlap sezdirgen, táýelsizdik kelgende egemen eliniń irgetasyn bekemdep, kólikti kóshiniń túzelýine qyzmet etken kelisti kósemsóz sheberleri edi. Jampoz jýrnalıster táýelsizdik tusynda da ulttyq sananyń ornyǵýyna, eldik múddeniń ústem bolýyna aıanbaı ter tógip, ózindik úles qosty, qosyp ta keledi. Shyǵarmashylyqtyń oqshaý aralynda ońasha otyryp qalmaı, memlekettik qyzmetke bilek sybanyp aralasqan sóz zer­gerleri de az emes.

Qalyń oqyrman qashanda qalamger men jýr­nalıstke aqıqattyń arashashysy, shyndyq­tyń shyraqshysy dep qurmet kórsetti, bátýaly sózinen ǵıbrat túıdi. Tuǵyrly tulǵalar aqı­qat­tyń aldaspany retinde elge syıly boldy. Tarpań minez tarlandardyń taǵdyry ul­ty­nyń rýhanı ómirimen tutasyp órilip jatty. Halyqtyń minezi daýyldaı, sózi mirdiń oǵyn­daı, basqaǵa baǵynbaıtyn, jurtqa jaǵyn­baıtyn Baýkeńdeı alyptardy qazir de izdeıtini sondyqtan bolsa kerek.

El arasynda sózdiń kepıeti, qalamnyń qasıeti qasha ma dep alańdaıtyn aǵa býynnyń nazy emis-emis estilip qalady. Ol – negizsiz de emes. Qazir qaıratker-qalamger, «jelimen» jarysyp jazatyn jýrnalıst bolý ońaı emes. Jahandaný zamanynyń aqparattyq aǵyny halqymyzdyń qasıet-qundylyqtaryn qunsyzdandyryp, senimine selkeý túsirip, arnaly dástúrimizdiń arqaýyn setinete bastaǵany shyndyq. Sıfrly júıe «aıshylyq alys jerlerden jyldam habar alǵyzǵanymen», keńistikti jaqyndatqanymen, janyndaǵy adamdy ózińnen oqshaýlap, alshaq etetin dúleı qubylys. Aqparattyq tehnologııanyń joıqyn tolqynymen betpe-bet qalǵan qorǵansyz jastardyń áleýmettik jeliniń ishinde vırtýaldy ómir súre bastaǵany da oılandyrmaı qoımaıdy. Qolyna smartfon ustaǵan kez kelgen jannyń talǵamy tómen, derek, dáıegi negizsiz, dabyra-dabyly joıqyn jalǵan aqparat taratyp, jurtty shatastyryp, jala jaýyp, arzan ataq jınaıtyn dańǵaza-dańǵoılyq ta údep barady. Jeli keıde jelókpeniń sózine, jeliktiń kózine kórik basady. Mundaıda qym-qýyt aqparat maıdanynda maıdan qyl sýyrǵandaı senimdi derekti jedel usyný ońaı sharýa emes. Sondyqtan jýrnalıstke qajet bilim-bilikpen birge artylar jaýapkershilik júgi de aýyrlaı tústi.

Jelbýaz sózden jalyqqan, haıp emes, ba­ıyp kerektigin túsingen jurt senimdi derek­ti qajet etedi. Haıp qýatyndar túrli alyp-qash­pa qaýeset taratyp, indetpen birge elge irit­ki salsa, halyqqa qajetti málimetti shuǵyl usy­na bilgen jýrnalıster kún-tún demeı eseli eńbek etip júr. Dáriger halyqtyń tánin em­dese, qalamger janyn emdeıtini, al jany jal­ǵan aqparattyń tutqynyna túsken qaýymǵa em qonýy ekitalaı bolatynyn pandemııa kezin­degi ınfodemııa dáleldep berdi. Osy kezeńde oqyrmanǵa jýrnalısterdiń qyraǵy zertteýi men aqparattyq taldaýy, ádil syny men tereń saraptamasy, súıekti suhbaty men salıqaly sózi qoǵamdyq suranysqa árdaıym qajet ekenin ańǵartqandaı.

Memleket basshysy «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asy­ryp otyrǵan kezeńde buqaralyq aqparat quraldary halyqtyń shynaıy únine aınalýy kerek. Sonda qalam ustaǵan qaýym men jampoz jýrnalıster bılik pen halyqtyń arasyna altyn arqaý bola biledi. Qalaı bolǵanda da, qaı zamanda da qalam ustaǵan qaýymnyń qubylasy shyndyq bolýy tıis. Pýblısıstıka – parasatqa negizdelýi kerek. Eldiń sózin sóılemegen, kópshiliktiń kókeıindegisin aıtpaǵan, oqyrmannyń oıyndaǵysyn tappaǵan sózden sert, qalamnan qýat ketedi. Aqıqatyn aıtpaǵan, ádiletten attaǵan jerde senimge de selkeý túsedi. Al senim bolmaǵan jerde BAQ-tyń basynan baq taıatyny belgili. Sondyqtan qundylyqtar qunsyzdanǵan qubylmaly zamanda qubylamyzdan jańylmaıyq, qalamdas...

Mereke qutty bolsyn!

 

Sońǵy jańalyqtar