Egemendik pen Elbasy – egiz uǵym

– Bıyl táý eter Táýelsizdigimizge, qasterli Azattyǵymyzǵa 30 jyl tolady. Tarıhı ólshemmen qarasaq, bul – qas-qaǵym sát. Degenmen, osy aralyqta Qazaqstan egemen el retinde tolyq qalyptasyp qana qoımaı, zor jetistikterge de qol jetkizip úlgerdi. Jas memleket retinde alǵan asý, baǵyndyrǵan beles az emes. Búgingideı mereıli belesimizde sol tolaǵaı tabystarymyzdy saralap, oı eleginen ótkizýdiń mańyzy zor. Egemendiktiń eleń-alań shaǵynan beri eldik múdde jolynda talmaı eńbek etip kele jatqan tulǵa, memleket qaıratkeri retinde bul kezeń týraly sizdiń aıtaryńyz kóp dep bilemiz?

– Táýelsizdik – bizdiń eldigimizdiń aıǵaǵy, erkindigimizdiń belgisi. Bizdiń eń basty qundylyǵymyz da osy egemendigimiz. Sondyqtan ony qasterleý, kózimizdiń qarashyǵyndaı saqtaý, nyǵaıtý – bárimizdiń abyroıly mindetimiz.

Biz osy kezeńde memleket retinde tolyq qalyptasyp úlgerdik. Buǵan Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev jyl basynda jarııalaǵan «Táý­el­sizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda keńi­nen toqtaldy. Memleket basshysy Táýel­sizdiktiń ár onjyldyǵynda ǵasyr­dyń júgin arqalaǵan aýqymdy jumys atqarylǵanyna aıryqsha nazar aýdardy.

Shyn máninde, bar bolǵany 30 jyl­dyń ishinde Qazaqstan asa mańyzdy mindetterdiń sheshimin taba bildi. Naqty aıt­qanda, memlekettiliktiń barlyq tetigi tolyq qalyptasty. Memlekettik rámiz­derimiz, ulttyq valıýtamyz jáne eldigimizdiń basqa da derbes belgileri bekitildi. Táýelsizdiktiń berik qalqany sanalatyn Qarýly Kúshterimiz quryldy. Memlekettik basqarý júıesi jolǵa qoıylyp, bılik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikter aıqyndaldy. Qos Palataly Parlament qurylyp, zań shyǵarý isi júıelendi. Josparly ekonomıkadan naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý jumystary da sátti júrgizildi. Shekaramyz shegendelip, alǵash ret halyqaralyq sharttarmen bekitildi. Halyq konstıtýsııalyq erkindik alyp, óz quqyqtary men bostandyqtary negizinde qalaǵan kásibin tańdap, ózinshe ómir súrý múmkindigine ıe boldy. Qazaqstan halyqaralyq qaýymdastyqtan da laıyqty oryn alyp, demokratııaly, zaıyrly memleketke aınaldy.

Munyń bári qazir aıtýǵa ońaı bolǵanymen, qanshama qajyr-qaırat pen erik-jigerdi qajet etken úlken jumys ekenin eskerýimiz kerek. Bizden buryn táýelsizdik alyp, áli kúnge deıin shekara máselesin sheshe almaı otyrǵan memleketter bar. Al biz osyndaı mindetterdi úsh onjyldyqtyń ishinde tıisti deńgeıde oryndaı aldyq. Sondyqtan búgingideı táýelsizdiktiń torqaly toıynda osy jetistikterimizdi keńinen dáripteýimiz qajet. Bul aldaǵy baǵyt-baǵdarymyzdy aıqyndaý úshin de mańyzdy. Sol sebepti, 30 jyldyqqa tek mereıtoı deńgeıinde emes, ótkenge esep, tarıhı oqıǵalarǵa búginniń bıiginen berer baǵa dep qaraǵanymyz jón.

– Ult erkindigi, el egemendigi týraly sóz bolǵanda eń aldymen, oıǵa Tuńǵysh Prezıdentimizdiń eren tulǵasy oralady. О́ıtkeni Táýelsizdik pen Elbasy – egiz uǵym. Shyn máninde, Qazaqstannyń 30 jylda baǵyndyrǵan bıikteri men belesteri Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kóregen saıa­saty men batyl bastamalarynyń nátı­jesi. Osyǵan oraı Elbasynyń senimdi serikteriniń biri retinde Tuńǵysh Prezı­den­timizdiń táýelsiz memleket qalyptas­tyrýdaǵy róline toqtalyp ótseńiz.

– Táýelsiz Qazaqstan men Elbasy esiminiń qatar aıtylýy zańdy ári ádiletti. Jańadan azattyq alǵan, egemendigin endi enshilegen eldiń tizginin ustaǵannan aýyr júk joq shyǵar. Buǵan táýelsizdik alǵan toqsanynshy jyldar Qazaqstan úshin qaı turǵydan alsa da ońaı kezeń bolmaǵanyn qosyńyz. Osyndaı syndarly sátte tarıhtyń tańdaýy, halyqtyń qalaýy Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa tústi.

Joǵaryda aıtqan elimizdiń jetistikteriniń bári Elbasy saıasatynyń arqasynda múmkin bolǵan belester. Tuńǵysh Prezıdentimiz 90-jyldardaǵy ár sheshimi Qazaqstannyń keleshegin aıqyndap bergen qadamdar edi. Osy rette Táýelsizdik alǵan tusta Qazaqstan ekonomıkasy toqyraǵan, óndirisi turalaǵan memleket edi. Soǵan baılanysty kóptegen álemdik sarapshylar bizdiń bolashaǵymyzǵa kúmánmen qarady. Biraq Elbasymyz sol kezeńde tarıhı ári kóregen sheshim qabyldap, Qazaqstan ıadrolyq qarýdan erikti túrde bas tartty. Menińshe, elimizdiń qaryshtap damýynda osy bir sheshim úlken ról atqardy. Bul Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń memleket qalyptastyrýdaǵy eń basty ári asa mańyzdy qadamdarynyń biri boldy.

Jalpy, elimizdiń búgingi qol artqan tabysy, baǵyndyrǵan bıigi, jetken jetistigi, derbes el retinde irgesin bekitip, keregesin keńeıtip qana qoımaı, alty qurlyqqa tanylýy – munyń bárinde Elbasynyń ushan-teńiz eńbegi, erligi men órligi, qaltqysyz qyzmeti men qajyr-qaıraty jatyr.

– Jer betinde óz tili, tarıhy, dástúri bola tura, azattyqqa qol jetkize almaı otyrǵan kóptegen ult pen ulys bar. Osyǵan qarap, erkindiktiń qanshalyqty qundy, qanshalyqty qasterli, qanshalyqty baǵaly ekenin kóremiz. Siz úshin Táýelsizdik nesimen qymbat?

– Táýelsizdik degen – qazaq halqynyń basyna qonǵan baq. Men úshin onyń ár sáti, ár kúni qymbat. О́zińiz aıtqandaı, dúnıe júzinde ózderiniń laıyqty ornyn taba almaı, jeke el retinde tanylmaǵan halyqtar jeterlik. Olardyń birazy joıylyp ta ketken. Al keıbireýlerine qatysty bundaı qaýip áli de seıilmeı otyr.

Tarıhqa zer salar bolsaq, qazaq halqy da táýelsizdikke deıin talaı tar jol, taıǵaq keshýden ótti. Tek HH ǵasyrdyń ózinde ashtyq, repressııa, soǵys sııaqty zo­balańdardy bastan ótkerdik. Mine, sonyń bárinen moıymaı ótip, ata-babalarymyz ańsaǵan asyl armanǵa qol jetkizgenimizge bıyl otyz jyl tolyp otyr.

Táýelsizdik – bizdiń erkindigimiz, Uly dalada Máńgilik el qurý muratynyń oryndalǵany. 2017 jyldan bastap ol resmı túrde konstıtýsııalyq qundylyqtar qataryna qosyldy. Negizgi Zańnyń 91-babynda memlekettiń táýelsizdigi ózgermeıdi dep jazylǵan. Bul erejeni eshkim de, eshqashan da qaıta qaraı almaıdy. Bunyń túbinde úlken mán jatyr.

– El egemendiginde Ata Zańnyń alar orny qandaı?

– Konstıtýsııa – egemendigimizdi pash etetin, azattyǵymyzdy aıqyndaıtyn mańyzdy qujat jáne tatýlyqty uran etken eldigimizdiń altyn qazyǵy. Kók baıraǵy jelbiregen derbes eldiń táýelsizdigin ımperatıvti quqyq normasymen shegelegen, júzege asyrǵan osy Konstıtýsııa jáne oǵan negiz bolǵan táýelsizdik, derbestik deklarasııalary.

Ata Zańymyz memlekettik qurylymdy bekitti, adam men azamattyń quqyqtaryn jarııa etip, qoǵamdyq qatynastardyń eń mańyzdylaryn óz normasyna ıkemdep, oǵan normatıvti qýat berdi. Osy oraıda bul qasterli qujat memleket tuǵyrynyń qorǵaýshysy fýnksııasyn atqaratynyn da aıta ketken jón.

Byltyr ǵana Ata Zańnyń 25 jyldyǵy atalyp ótildi. Uıymdastyrylǵan is-sharalar qoǵamnyń ártúrli toptarynda memlekettiń konstıtýsııalyq negizderine degen joǵary qyzyǵýshylyq bar ekenin, azamattar arasynda konstıtýsııalyq patrıotızm sezimi keń taralǵanyn kórsetti.

– 1995 jylǵy Konstıtýsııa fransýz úlgisine beıimdelgen Negizgi Zań bolyp qabyldandy. Biz prezıdenttik bılikti, ıaǵnı prezıdenttik basqarý nysanyn tańdap aldyq. Bul tańdaý el taǵdyryna qanshalyqty áser etti?

– Qazaqstan Respýblıkasynyń turaqty jáne údemeli damýy birinshi kezekte prezıdenttik basqarý nysanyn engizýmen tikeleı baılanysty. Qazaqstannyń egemen memleket retinde naqty qalyptasýy 1990 jyldyń 24 sáýirinen bastalady. Naq osy kúni Qazaqstanda alǵash ret prezıdenttik laýazym engizilip, Nursultan Nazarbaev Qazaq KSR-niń Prezıdenti bolyp saılandy.

Qoldanystaǵy Konstıtýsııa Respýb­lıka Prezıdentiniń mártebesi men óki­lettikterin anyqtap berdi. Ol memleket basshysy retinde eldiń ishki jáne syrtqy saıasatynyń negizgi baǵyttaryn aıqyndaıtyn, el ishinde jáne halyqaralyq qatynastarda Qazaqstannyń atynan ókildik etetin eń joǵary laýazymdy tulǵa bolyp belgilendi. Halyq pen memle­kettik bılik birliginiń, Konstıtýsııanyń myz­ǵy­mastyǵynyń, adam jáne azamat quqyqtary men bostandyqtarynyń nyshany ári kepili bola otyryp, memlekettik bıliktiń barlyq tar­maǵynyń kelisip jumys isteýin jáne Úki­met organdarynyń halyq aldyndaǵy jaýap­kershiligin qamtamasyz etýge mandat aldy.

Prezıdenttik basqarý nysanyn tańdaý el aýyzbirshiligin qamtamasyz etýge, bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp, aýyr júkti jumyla kóterýge múmkindik berdi. Barlyq prosess konstıtýsııalyq talaptar aıasynda órbip, keıbir elderde oryn alǵan bılik arasyndaǵy eńserilmeıtin kelispeýshilikterge jol berilmedi.

– Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezı­denti – Elbasynyń bastamasymen res­pýblıkalyq referendýmda qabyldanǵan Konstıtýsııa elimizdi demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde bekitýdiń quqyqtyq negizin qalady. Al bul mejege jetýdiń alǵysharty qandaı bolyp edi?

– XX ǵasyrdyń sońynda álem tarıhynda bolǵan teńdessiz oqıǵalardyń biri – KSRO-nyń ydyraýy. Bul sát qýanysh pen qıyndyqtarǵa toly boldy. Bir jaǵynan Qazaqstannyń jeke memleket retinde qalyptasýyna zor múmkindik ashylsa, kelesi jaǵynan burynǵy baılanystar úzilip, eldiń qazynasy bos, jalaqy men zeınetaqyny ýaqtyly tóleý múmkin emes, adamdar bazar aralap ketken zaman bastaldy.

Derbestikti alýǵa umtylý kezeńinde Nursultan Ábishuly kóregen basshy retinde bolashaq táýelsizdigimizge negiz bolatyn iri qadamdarǵa batyl bara bildi. Alǵashqy búkilhalyqtyq saılaýda qazaqstandyqtardan tikeleı el bolashaǵyn aıqyndaýǵa mandat alyp, Elbasy qoldanystaǵy Konstıtýsııany qabyldaýǵa bastamashylyq jasady.

Búgingi Qazaqstan Konstıtýsııasy Tuńǵysh Prezıdenttiń memleketshildik ıdeıasy quqyqtyq pozısııasynyń júzege asqan kórinisi. Konstıtýsııa álemdik ozyq tájirıbege súıengen, halqymyzdyń dástúr ádetine ıek artqan, ıntellektýaldyq qýatyna beıimdelgen jańa údemeli órkenıettik qundylyqtarǵa jeteleıtin baǵdarly qujat boldy. Elbasy onyń normalaryn jetik bilýmen qatar, jatqa aıtyp otyratyny onyń ár baby óz júreginen, tolǵanysynan týǵanynan dep oılaımyn.

– Osydan eki jyldan astam ýaqyt buryn Elbasymyz óziniń Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Prezıdenti retindegi ókilettigin toqtatý týraly tarıhı sheshim qabyldady. Sonyń nátıjesinde Qazaqstanda joǵarǵy bılik tolyǵymen Konstıtýsııaǵa sáıkes aýys­ty. Osy rette búgingi saıası júıemiz ben ba­ǵytymyz týraly óz pikirińizdi bildir­seńiz?

– Tuńǵysh Prezıdentimiz osy sheshimimen el damýynyń kelesi kezeńin bastap berdi desek, artyq aıtqandyq bola qoımas. Osylaısha, Nursultan Ábishuly Nazarbaev bılikke basshylardyń jańa býyny kelýin qamtamasyz etti. Bılik tranzıti tolyǵymen Konstıtýsııa talaptaryna sáıkes júrgizildi.

Saılaýda qazaqstandyqtardyń basym bóligi qoldaý bildirgen Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev eldiń tizginin ustady. BUU syndy irgeli halyqaralyq uıymda basshylyq qyzmet atqarǵan, kúrmeýi qıyn kúrdeli kezeńde elimizdiń Úkimeti men Parlament Senatyn basqaryp, úlken ómir ótkelderinen ótken, Elbasynyń senimdi serikteriniń biri bolǵan Prezıdentimiz alǵashqy sheshimderimen-aq saıası sabaqtastyqtyń sara joly jalǵasatynyn anyq ańǵartty. Sodan beri Memleket basshysy elimizdi jańǵyrtý baǵdaryn tabysty iske asyryp keledi.

Qasym-Jomart Kemelulynyń bastamalary men reformalary Elbasynyń memlekettilikti odan ári údemeli damytý jónindegi strategııalary men dástúr­leriniń jalǵasy ekeni aqıqat.

О́tken eki jyl Tuńǵysh Prezıdenttiń memleket pen halyq múddesi úshin jasaǵan teń­dessiz qadamynyń durystyǵyn kór­setti.

– Endi áńgimemizdi Konstıtýsııalyq Keńestiń qyzmetine qaraı bursaq. Táýelsizdigimizdiń tuǵyryn bekemdeý jolynda Keńes qandaı ister atqardy?

– Memlekettiliktiń damýynda, demo­kra­tııalyq jáne quqyqtyq memleketti qalyp­tastyrý prosesinde eldiń Negizgi Zańynyń ústemdigin, konstıtýsııalyq normalardyń tikeleı qoldanylýyn, olardyń zań shyǵarýda jáne quqyq qoldaný praktıkasynda tıisinshe iske asyrylýyn qamtamasyz etý mańyzdy shart bolyp sanalady. Konstıtýsııalyq zańdylyqty saqtaýshy retinde jaýapty mıssııa júk­telgen konstıtýsııalyq baqylaý organdary bul mindetterdi sheshýdiń pármendi quraly.

Táýelsizdiktiń torqaly toıynda Kons­tı­týsııalyq Keńestiń sheshimderi memle­kettik egemendiktiń jekelegen dińgekterin qalyptastyrýǵa, iske asyrýǵa jáne nyǵaıtýǵa yqpal etkenin erekshe atap ótkim keledi. Keńes qaýlylarynda eldiń konstıtýsııalyq qurylysynyń negizderi, adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, Respýblıka azamattyǵy, saılaý júıesi, Prezıdenttiń, Parlamenttiń, Úkimettiń mártebesi men ókilettigi, bılik tarmaq­tarynyń ózara qarym-qatynasy, zań shyǵarý prosesi, sottardyń jáne ózge de memlekettik organdardyń quzyreti men qyzmeti máseleleri qaraldy. Birqatar sheshimder Konstıtýsııada bekitilgen memlekettiń uzaq merzimdi túpki maqsattaryna qatysty boldy. Olardyń negizinde salalyq zańnama qabyldanyp, tájirıbe qalyptasty.

– Áńgimemizge tuzdyq bolatyndaı, osy sheshimderdiń ishinen naqty mysaldar keltire ketseńiz?

– Máselen, Konstıtýsııalyq Keńes Qazaq­­standa kópazamattyq, onyń ishinde qosa­za­mattyq ınstıtýtyna jol beril­meıtinin basa aıtty. Onyń túsindir­mesine sáıkes, az­a­mattyq ınstıtýt Respýb­lıka egemen­diginiń, táýelsizdigi men konstı­týsııalyq qury­lysynyń aıqyndaýshy belgisi. О́ıtkeni memle­kettiń azamattarynan turatyn Qazaq­stan halqy ǵana mem­lekettik bıliktiń birden-bir bastaýy. Ja­qynda keıbir shetelderde júr­gi­zilgen kons­tıtýsııalyq reformalar mun­daı usta­nymnyń mańyzdylyǵyn taǵy da ras­tady.

Keńes 2003 jyly Konstıtýsııadaǵy Qazaqstan terrıtorııasy degen uǵym onyń egemendigimen tyǵyz baılanysty ekenin atap kórsetti. Eldiń aýmaǵyn bólshekteýge, memlekettiń kelisiminsiz tabıǵı resýrstardy paıdalanýǵa jáne Qazaqstan óńirleriniń mártebesin ózdiginshe ózgertýge tyıym salynatyny naqtylandy.

Til saıasatynyń negizderi de Konstıtý­sııalyq Keńestiń qaýlylarynda egjeı-teg­jeıli ashyldy. Qazaq tili Qazaqstan memle­kettiligin aıqyndaıtyn faktorlardyń biri, onyń egemendigin rámizdeıdi jáne Respýblıka halqynyń birligin bildiretin elimizdiń konstıtýsııalyq-quqyqtyq mártebesiniń elementi ekendigi taıǵa tańba basqandaı jazyldy.

– Elimizde quqyq ústemdigin ornyq­tyrýda, quqyqtyq memleket prınsıpterin qamtamasyz etýde Konstıtýsııalyq Keńestiń alar orny erekshe. Jaqynda ǵana Parlamentte onyń kezekti joldaýyn jarııa ettińiz. Bıyl halyq qalaýlylaryna qandaı usynystarmen keldińizder?

– Konstıtýsııalyq Keńestiń qyzmeti memlekettiliktiń nyshany, ádilettiń shyńy, baıraq eldiń amanaty bekitilgen Ata Zańnyń oryndalýyn qamtamasyz etýge arnalǵan.

Konstıtýsııa boıynsha baǵynyp ómir súrý – jaı ǵana qajettilik pen azamattyq mindettilik emes. Bul – azat adamdardyń artyqshylyǵy.

Shyǵystyń Arıstoteli, Uly ǵalym ál-Farabı «Adam tek quqyqtyq memlekette baqytqa keneledi», degen eken. Sol sebepti Negizgi Zańnyń jasampaz áleýeti qosymsha júıeli zańnamalyq jáne ózge de sharalarmen nyǵaıtylýǵa tıis.

Osy turǵydan qaraǵanda, azamattardyń konstıtýsııalyq baqylaýǵa qol jetkizýin keńeıtý qajet. Bul baǵytta sottardyń Kons­tı­­­tý­sııalyq Keńeske ótinish jasaý, sýdıalar­­dyń taraptardyń qoldanylatyn zańnyń kon­­­s­tıtýsııalylyǵyn tekserý týraly ótinish­­hattaryn qaraý tártibin ońtaılandyrý ózekti.

О́zderińizge málim, jyl basynda Qazaqstan О́lim jazasynyń kúshin joıýǵa arnalǵan Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktige Ekinshi Fakýltatıvtik hattamany ratıfıkasııalady. Endigi mindet – Qylmystyq kodeksti sonyń erejelerimen úılestirý.

Qylmystyq isterdi qaraý kezinde sot isin júrgizýdiń qısyndy merzimderin aıqyndaýdyń jalpy ólshemsharttaryn belgileý kerek. Keıbir elderde quqyq qorǵaý organdary tergep-tekserýdi negizsiz sozǵany úshin zardap shekken adamdarǵa ótemaqy tóleý qarastyrylǵan. Bul tetikti de zerdelegen jón. Múgedek jandardyń áleýmettik ortaǵa etene aralasýyna qolaıly jaǵdaılar jasaý erekshe mánge ıe.

Sıfrlandyrý aýqymynyń ósýine baılanysty derbes derekterdi qorǵaýdyń jáne azamattardyń qadir-qasıetine, jeke ómirine qol suǵylmaýyna, jeke jáne otbasylyq qupııasy bolýyna konstıtýsııalyq quqyqtardy iske asyrýdyń mańyzy zor.

– Bıylǵy 9 maýsymda Memleket basshysy adam quqyqtary salasyndaǵy odan ári sharalar týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Olar Konstıtýsııalyq Keńes joldaýyndaǵy usynystarmen qalaı úılesedi?

– Qazaqstannyń basty maqsattarynyń biri adam quqyqtaryn jan-jaqty qorǵaý bolyp qala beredi. Konstıtýsııaǵa sáıkes, olar memlekettiń eń joǵary qazynasy. Bul baǵytta quqyq qorǵaý jáne sot júıelerin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan kezekti reformalar júrgizilýde.

Respýblıka Prezıdentiniń atalǵan Jarlyǵy ýaqyt talabyna saı jáne bul úrdiske jańa serpin bereri anyq. Adam saýdasyn, áıelderge qatysty kemsitýdi joıý, birlesý, pikir bildirý bostandyǵyn, qylmystyq sot tóreligi salasyndaǵy quqyqtardy qamtamasyz etý, azaptaýlar men qatygez is-áreketterdiń aldyn alý jáne taǵy basqa ózekti máselelerge qatysty Úkimetke birinshi kezektegi sharalar josparyn bekitip, júzege asyrý tapsyryldy. Konstıtýsııalyq Keńes alǵashqylardyń biri bolyp óz joldaýynda usynymdaryn engizdi. Olar Úkimet josparyna enedi dep senemiz.

Saıyp kelgende bárimizdiń kózdegenimiz bir maqsat – azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý, memlekettik ınstıtýttardyń tıimdiligin kóterý, quqyq ústemdigin qamtamasyz etý.

– Biraz ýaqyt buryn Respýblıka Prezıdenti Konstıtýsııalyq Keńeske zańgerler qaýymyna qatysty zańdy qaraý jóninde ótinishpen júgindi. Onyń aıasynda pikirtalastar bolǵany málim. Olar sheshimin tapty ma?

– Konstıtýsııalyq Keńes advokattar men zań konsýltanttaryna qatysty Parlament qabyldaǵan zańdy Konstıtýsııaǵa sáıkes dep tanydy. О́zderińizge belgili, 9 maýsymda Memleket basshysy bul zańǵa qol qoıdy.

Konstıtýsııalyq Keńes atap kórsetkendeı, bilikti zań kómegin alý quqyǵy árbir adamnyń ózi zańdyq mańyzy bar áreketter jasaǵan kezde joǵary bilikti zańgerlerdiń kásibı kómegin paıdalaný múmkindigin kózdeıdi. Osyǵan oraı memleket jeke adamnyń atalǵan quqyǵyna kepildik berý úshin de, bilikti zań kómegin kórsetetin tulǵalar qyzmetiniń tıimdiligin qamtamasyz etý úshin de tıisti jaǵdaılar jasaý maqsatymen qajetti normatıvtik-quqyqtyq, uıymdastyrýshylyq jáne ózge sıpattaǵy sharalardy qabyldaýǵa tıis.

Zańǵa oń baǵasyn bere otyryp, Konstıtýsııalyq Keńes onyń Ata Zańǵa sáıkestigine áser etpeıtin, biraq quqyq qoldaný praktıkasynda qıyndyqtar týǵyzýy múmkin keıbir kemshilikterine nazar aýdardy. Olardy Parlament aldaǵy ýaqytta qaramaq.

Bul is zań shyǵarý prosesinde oryn alǵan daýly máselelerdiń Konstıtýsııa erejeleri men ol bekitken tártipke sáıkes órkenıetti jolmen sheshilgeniniń aıǵaǵy. Konstıtýsııalyq Keńestiń otyrysyna barlyq quqyq qorǵaý organdarynyń basshylary, advokatýra, notarıat, zań konsýltanttary, jeke sot oryndaýshylary qoǵamdastyǵynyń ókilderi, olardyń oblystyq alqalary men palatalary, zańger ǵalymdar qatysyp, oılaryn erkin aıtty. Osydan eki jyl buryn biz Keńes Reglamentine tolyqtyrý engizip, uıymdarǵa óz bastamasymen qorytyndylaryn jiberýge múmkindik berip edik. Ondaǵy maqsat – ótinishti jan-jaqty qaraý. Osy joly biz seksenge jýyq hat pen usynys aldyq. Zańgerlerdiń mundaı belsendiligi qaralǵan máseleler boıynsha tolyq maǵlumat alýǵa septigin tıgizdi.

– Kúni erteń el bolyp elorda kúnin atap ótemiz. Júzikke qondyrǵan jaquttaı eńseli elordamyzǵa qandaı lebiz bildiresiz?

– Qazaq tarıhyna tereń úńilgen adam bul sándi astanamyzdy – sonaý azattyq dep attan túspegen, el bostandyǵy jolynda jandaryn pıda etken erjúrek batyr babalarymyzdyń ańsap ketken asyl muraty dep tanyr edi. Táýelsizdiktiń aıtýly jetistikteriniń biri – Saryarqanyń tórinde sholpan juldyzyndaı jarqyraǵan jańa astanany salý. Astana – búgingi Nur-Sultan qalasy táý eter Táýelsizdiktiń tuǵyry. Ony biz árqashan qadir tuta bilýimiz kerek. Onyń bas arhıtektory – Elbasynyń ózi. Jańa elordanyń sáni men máni de, sáýleti men dáýleti de Qazaqstandy tórtkúl dúnıege pash etti. Endi osy bıikten tómendemeı, búgingi jetistikterimizdi eseleý – árqaısymyzdyń mindetimiz. Osy jolda barsha qazaqstandyqtarǵa tolaıym tabys tileımin!

Aıtýly merekemen barsha halyqty shyn júrekten quttyqtaımyn. Elimizdiń júregi – elordamyz kórkeıe bersin. Ár otbasyna amandyq, bereke, shattyq tileımin!

Áńgimelesken Ǵabıt Músirep,

«Egemen Qazaqstan»