Bilim men tárbıeni ushtastyrý

arqyly kemel keleshektiń ıesi – jas urpaqqa keń jol asha alamyz

XXI ǵasyr, Elbasy Nursultan Nazarbaev aıtqandaı, boı jarystyratyn emes, oı salystyratyn, ozyq bilim men irgeli ǵylymnyń erekshe jetistikterimen tanylatyn zaman bolyp tur. Muny Prezıdent Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda jáne «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty tapsyrmasynda jan-jaqty kórsetip berdi.

arqyly kemel keleshektiń ıesi – jas urpaqqa keń jol asha alamyz

XXI ǵasyr, Elbasy Nursultan Nazarbaev aıtqandaı, boı jarystyratyn emes, oı salystyratyn, ozyq bilim men irgeli ǵylymnyń erekshe jetistikterimen tanylatyn zaman bolyp tur. Muny Prezıdent Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda jáne «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty tapsyrmasynda jan-jaqty kórsetip berdi.

Mysaly, strategııada «Men sizderge – jańa býyn qazaqstan­­­­dyqtarǵa senim artamyn. Sizder Jańa baǵyttyń qozǵaýshy kúshi­ne aınalýǵa tıissizder» dese, joǵarydaǵy 20 tapsyrma­da Ota­nymyzdaǵy bilim berý júıe­sin jańǵyrtýdyń úsh basty baǵy­tyn aıqyndap, «...bilim berý meke­melerin ońtaılandyrý, oqý-tárbıe úderisin jańǵyrtý, bilim berý qyzmetkerleriniń tıimdiligi men qoljetimdiligin arttyrý» jaıyn naqty belgiledi. Biz osy min­detter údesinen shyǵý jolynda búkil jumysymyzdy qaıta qarap, júıeli júrgizýge den qoıdyq. Onyń oń nátıjeleri de qazir baıqala bas­tady.

«Qazaqtyń qany bir, jany bir jolbasshysy – muǵalim» dep uly aqyn Maǵjan Jumabaev meń­zegendeı, ul men qyzǵa saýatty bilim, sanaly tárbıe berý isi tikeleı oqytýshyǵa qatysty ekeni belgili. Osyny basty baǵytqa alyp, ustazdar ujymyn jetildirýge basa nazar aýdardyq. Sodan bolar, mektepterdegi muǵalimderdiń 94 paıyzyn joǵary bilimdi mamandar qurap otyr. О́tken 2010-2013 jyldardyń kórsetkishine kóz salar bolsaq, joǵary sanat­ty muǵalimder 33 paıyzǵa, birin­shi sanatty muǵalimder sany 26 pa­ıyzǵa kóterildi. 813 ustaz bilik­tiligin arttyrý kýrstarynan ótti. Jyl saıyn ótip kele jat­qan «Jyl muǵalimi» konkýrsyn­da M.Aryn atyndaǵy №24 mektep­tiń ustazy Murat Bulanov aǵymdaǵy jyly bas júldeger atandy. Respýblıkalyq baıqaýlarǵa qatysqan ustazdarymyz da júldeli oryndarmen oraldy. Balabaqshamen qamtý máselesi de óz sheshimin taýyp keledi. Qaladaǵy búldirshinderdiń 85 paıyzy mektepke deıingi mekemelermen qamtylǵan. Aldaǵy ýaqytta muny 100 paıyzǵa jetkizý úshin jumystar júrgizilý ústinde.

Eńbektiń jemisi – oqýshynyń alǵan bilimimen ólshenetini belgili. Halyqaralyq jáne otandyq olımpıadalar men ǵylymı joba básekesine qatysqan talapkerlerdiń 8-i birinshi, 16-sy ekinshi, 19-y úshinshi oryndardan kórinip, abyroıymyzdy bıiktetti. Osy jyly 60 oqýshy ózderiniń alǵan biliminiń myqty ekenin álemdik bilim saıys­tarynda dáleldedi.

Qalamyzdaǵy 12 mektep «E-learning» oqý júıesine kóshse, taıaýda oǵan sol qatarǵa 7 mektep qosyldy. Alǵan bilimdi sarapqa salatyn UBT-nyń nátıjesi de jyl sanap ósip keledi. 2013 jyly test tapsyrǵan 936 túlek jaqsy kórsetkishke ıe boldy. Osy arada myna bir nárseni aıta ketsem deımin. Mektep bitirýshiler sońǵy jyldary test arqyly emtıhan tapsyrý úrdisine erekshe mán bere bas­tady. Aǵymdaǵy jyly synaqtyń bul túrine qatysýǵa talpynǵandar 79 paıyzdy qurady. 14 «Altyn belgi», 9 «Úzdik attestat» ıeleri maqtanyshymyzǵa aınalyp otyr.

Salamatty ómir salty boıynsha «Qazaqstan-2050» Strategııasynda naqtylanǵan máseleler boıynsha da jumystar uıymdastyrylýda. Oqýshylardy sabaqtan tys ýaqytta sport oıyndaryna jumyldyrý isi júıeli júrgiziledi. Qazir qalamyzda 34 sport túrinen seksııa­lar jumys istep tur. Onda 7000-ǵa taıaý oqýshy jattyǵýda. 2600 oqýshy sport keshenderinde, stadıondarda, sporttyq klýbtarda, seksııalarda 28 sport túrinen jattyǵý jumystarymen aınalysyp keledi.

Bilim berýmen qatar, tárbıe isi tálimdi bolsa oqýshy ozyq úlgiden jańylmaıdy. Biz osyǵan erekshe den qoıyp otyrmyz. Bul sharaǵa tek qana muǵalimderdi jumyldyryp qoımaı, ata-analardy qatystyrý dástúrge aınaldy. Balalar men jasóspirimderdi 5 mektepten tys mekeme ózderiniń qamqorlyǵyna alǵan. Olar alýan túrli tárbıe jumystaryn júrgizedi. Ásirese, ulttyń ómirsheń ónegesine erekshe mán berip, halyqtyq dástúrimizdi arqaý etip, alýan túrli is-sharaǵa uıytqy bolýda. Oqýshylar sabaqtan tys ýaqytta qosymsha bilim beretin 2187 mekemede oqyp júr. Sondaı mekemelerdiń biri N.Tilendıev atyndaǵy mýzyka mektebi der edim.

Elbasynyń jańa strategııa­synda 2025 jylǵa qaraı qazaqstan­dyqtardyń 95 paıyzy qazaq tilin bilýge tıis ekendigi júktelip otyr. «Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde. Qazaq tili 2025 jylǵa qaraı ómirdiń barlyq salasynda ústemdik etip, kez kelgen ortada kúndelikti qatynas tiline aınalady», degen edi Elbasy. Bul tapsyrmanyń múltiksiz oryndalýy úshin biz qazirden bastap memlekettik tildi barlyq balabaqsha, orta mektepterde oqytýdy júıeli qolǵa alýǵa tıistimiz. Osyǵan baılanys­ty tıisti oryndarda qazaq tilin oqytý máselesiniń joba-jospary jasalyndy. Ásirese, ózge tildi mektepterde memlekettik tildi pán aıasynda tereńdetý boıynsha muǵalimderge talap qoıyla bas­tady. Mundaı aýqymdy sharalardan ata-analar da tys qalmaýy kerek dep bilemin. Sebebi, tildi úırený otbasynan, oshaq qasynan tamyr jaıýy tıis. Bir erekshe atap óteıin degenim, 2012 jyly ózge ult ókilderiniń 165, 2013 jyly 170 ul-qyzy qazaq tilinde bilim alýǵa tilek bildirdi. Oqýshylardyń ynta-yqylasyn arttyrý maqsatynda ózge ult balalarynyń arasynda qazaq tilinen sharalar ótkizýdi dástúrge aınaldyrdyq. Sonyń oń nátıjesi dep Astanada bolǵan «Memlekettik til – mártebemiz» atty respýblıkalyq baıqaýda Abaı atyndaǵy №1 gımnazııanyń 11-synyp oqýshysy Daıana Lım men №14 orta mekteptiń 6-synyp oqýshysy Dmıtrıı Mýrashkınniń ozyqtar qatarynan tabylýy der edim. Al qazaq tili men ádebıeti pán olımpıa­dasynda №14 gımnazııanyń 8-synyp oqýshysy Amına Idıgova, №17 orta mekteptiń 9-synyp oqýshysy Alına Gotýnok, N.Ostrovskıı atyndaǵy № 8 bilim uıasynyń 10-synyp oqýshysy Rasıma Konısheva, № 4 mekteptiń 11-synyp oqýshysy Natalııa Kýznesova men 8-synyp oqýshysy Kım Ir Sen, taǵy basqa talapkerler memlekettik tildi qurmet tutýmen qatar, qazaq tiliniń baı murasyn meńgerýge talpynyp keledi. Árıne, atqarǵan isten alda turǵan mindetter az emes. Ony da strategııa talabyna saı júzege asyrý jumysy birte-birte júzege asa beretin bolady. Bir sózben aıtqanda, bilim berý isi men tárbıeni ushtastyra júrgizsek, kemel eldiń keleshegi sanalatyn urpaq Otanyna qaltqysyz qyzmet etip, qadirli azamat, elin súıgen patrıot bolyp qalyptasary anyq.

Bolat TURYSBEKOV,

Taldyqorǵan qalalyq bilim bóliminiń basshysy.