Jeksenbaı men Raqym birinshi klastan onynshy klasqa deıin birge oqydy. Ekeýiniń úıi bólek demeseńiz, áli kúnge irgesi ajyraǵan emes. Aýyl azamattarynyń bir-birine degen qurmeti, ásirese, toı-qudalyqtarda bilinedi. Jeksenbaı qyzyn uzatqanda qudalyqqa Raqym dosyn ertip bardy.
Jeksenbaı men Raqym birinshi klastan onynshy klasqa deıin birge oqydy. Ekeýiniń úıi bólek demeseńiz, áli kúnge irgesi ajyraǵan emes. Aýyl azamattarynyń bir-birine degen qurmeti, ásirese, toı-qudalyqtarda bilinedi. Jeksenbaı qyzyn uzatqanda qudalyqqa Raqym dosyn ertip bardy. Jeksenbaıdyń bul qurmetin Raqym qos kelindi qatar túsirgende qaıtardy. Raqymnyń qudasynyń úıiniń qaq tórinde Jeksenbaı otyrdy.
Endi eshkimnen jasyrmaı-aq qoıalyq, Jeksenbaıdyń taǵdyry ádepkide tegis joldyń boıymen dóńgelep kete qoıǵan joq. О́mirdiń buralań jolyn da kórdi, soqtyqpaly, soqpaqsyz jermen de júrdi. Bárine kináli – araq. О́ziniń zamanynda tóńiregine ǵulama molda atanǵan shaldyń nemeresi ishimdik degen dertti boıyna áskerden juqtyryp kelgen edi.
Jeksenbaı osynaý teris ádetin úılengen soń da tastap kete almady. Úıden bereke qashty. Kelinshegi beti-kózi kógerip, tórkinine jıi ketetin boldy. Munyń týystary qudaǵıǵa jalynyp-jalpaıyp, kelinderin qaıta ákeledi. Alaıda, Jeksen araǵa aı salmaı kelinshegin taǵy tómpeshtiń astyna alady.
Aqyry Saryaǵashtaǵy qudaǵı shart ketti. «Ishime syıǵan qyz syrtyma da sııady. Alqashtyń tepkisine beretin qyz joq! Aýlaq, túge!» dedi.
Arada alty aı ótkende Jeksenbaı báribir shydaı almady. Eń aldymen, biri tórtke tolǵan, ekinshisi ekige kelgen eki qyzyn saǵyndy. Kóp sulýdyń ishinen tańdap alǵan Altynshashyn da jamandyqqa qıǵan joq. Osylaı bir qyzyp otyrǵan kúni Saryaǵashqa, qaıyn jurtqa tartyp ketti.
Ádilin aıtý kerek, muny enesi de tym jek kórmeıtin. Tek mineziniń jeńiltektigine, erkeligine renjıtin. Áıtpese, adal ekendigin biledi.
Bul qymsyna basyp kirip kelgende eki qyzy birin-biri qaǵa-soǵa: «Kóke!» dep tura umtyldy. Kempirdiń keńsirigine ashy jas keptelip qaldy. Alaıda, boıyn tez jınady. «Áıel urǵandy kórseteıin saǵan! Kúıeýsymaq...», dep oqtaýdy ala umtyldy. Jeksenbaı «jazdym, jańyldym» dep jatyr.
Kempirdiń sharty qysqa boldy. «Otan bolamyn deseń kemi úsh jyl osy shańyraqta turasyń. Ekeýiń de kóz aldymda júresińder. Ári qaraı kóremiz...».
Osylaısha, Jeksenbaı Saryaǵashtan, qaıyn jurttan bir-aq shyqty. Sonda Nysanbaı atty úlken usta bar eken, soǵan úırenýshi boldy. Araǵyn ada-kúde qoıyp ketpegenmen, áıel urmaıtyn boldy.
Enesi aqyldy kempir edi, úsh jyldan soń qyzy men kúıeý balasyn áp-ádemi qylyp, eline ákelip saldy. Úsh-tórt kún qonaq bolyp qaıtarynda qudaǵıy Uldyqyzǵa: «Jeksenbaıjandy jumyspen tusap usta. Jumystyń sońyna tússe, araǵyn da birte-birte qoıyp keter», dep qatańyraq tapsyrdy.
Aýylǵa kelgen soń keńshardyń qurylys sehyna jumysqa ornalasty. Munyń qolynan kelmeıtini joq. Jeksenbaıǵa tapsyrys berýshiler kóp. О́kinishke qaraı, araq qaıtadan jıiledi.
Jumystyń aıaǵynda bul bar, klastasy Raqym bar, jeti-segiz jigit araq iship otyrǵan. Sóz reti kelgende Jeksenbaı araqty qoıǵysy keletinin aıtqan. Sol sátte Raqymnyń: «Sen qoısań murnymdy kesip bereıin!» demesi bar ma?!
Ereges osylaı bastaldy. Aqyrynda ekeýi kóptiń kózinshe bástesti. «Búgin 1988 jyldyń 14 tamyzy. Aman bolsaq osy jigitter bárimiz 1998 jyldyń 14 tamyzynda tap osy jerde jolyǵamyz. Sol ýaqytqa deıin seniń bir gramm araq ishkenińdi estimesem, astyńa sol sát jap-jańa «Ýral» motosıklin mingizemin. Kerisinshe bolsa, «Ýral» motosıklin sen maǵan mingizesiń», dedi Raqym.
Bul kóptiń kózinshe qol berdi.
Obaly ne kerek, Jeksenbaı sol on jylda bir tatyp alǵan joq. Toqsanynshy jyldary qurylys kooperatıvin quryp, jumys isteýge sonaý Almatyǵa deıin shyǵandap ketti. Biletinder: «Jeksenbaı páterlerge eýroremont júrgizgende ózge ustalar tamsanyp qarap turady», deıdi.
Araqty úzildi-kesildi qoıǵan soń, jumysy da júrip ketti. О́zine bir emes, eki úı turǵyzyp aldy. «Qarashańyraqta otyrsyń ǵoı», dep inisine daǵaradaı úı salyp berdi. Aldyna mal bitti.
Sonymen, 1998 jyldyń 14 tamyzynda baıaǵy segiz jigit qurylys sehynyń aldyna jınaldy. Aralarynda Qurmanbek qana joq. Marqum 1991 jyly jol apatynan qaıtys bolyp edi.
Bul kele Raqymǵa: «Ýraldyń» kiltin ákel», dedi. Deıtinindeı bar. Sózinde turyp, jarty jutym da ishpegen. Ony myna kýálar da rastap tur.
– «Ýraldy» sen maǵan mingizesiń! – dedi Raqym.
– Qalaısha?
– Solaısha! Menimen básteskennen keıin maǵan eregesip araqty qoıdyń ba, qoıdyń. Sol on jylda bir emes, birneshe úı saldyń ba, saldyń. Qorań malǵa toldy ma, toldy. Burynǵy estigen eń jyly sóziń «áı, alqash» bolýshy edi, búginde Jaqa boldyń. Qane, jaman bolǵan jeriń?! Osynyń bári meniń arqam emes pe?! «Ýraldy» qaıta sen maǵan mingiz!
Jeksenbaı tútigip ketti. Biraq, Raqymnyń ýájine ýáj qaıtara almady. Úıine bardy da teris qarap jatyp aldy. Degenmen, oılanyp qarasa, sodan beri munyń shańyraǵyna rasynda da bir «Ýral» emes, myń «Ýral» bolatyn bereke kiripti. Bir ýaqytta: «Altynshash-áı, ana qısyqtyń sóziniń jany bar, áı!», dep ornynan atyp turdy.
Osy oqıǵany estigen aýyldyń adamdary kópke deıin Raqymdy kinálap júrdi. Alaıda, Jeksenbaı klastasyna túk te renjigen joq.
Qazir Raqym Jeksenbaıdyń fırmasynda jumys istep júr.
Abaı BALAJAN,
«SKIFNEWS.KZ» onlaın-gazetiniń bas redaktory.
