Polısııa tarıhynyń mýzeıi

Biraq... biraq bul tarıh Qa­zaq­­stan polısııasynan emes, Reseı ımperııasynyń polısııasy qurylýynyń tarıhynan bastalǵandyǵy kóńilge bir túr­li kirbiń túsiredi eken. Tipti pat­shalardyń, orys ımperııasy polısııasy qyzmetkerleri sý­retteriniń turǵandyǵy táýel­siz eldiń mýzeıi degenge syn túsir­gendeı. Kóńiljyqpastyqpen «jaq­sy eken, jaqsy eken» dep júrip, ózimizdiń bireýdiń qolas­tynda bolyp, oǵan baǵynyshty ǵumyr keshkenimizdi eske salýdyń, ony memleket qarajatymen ustalatyn mýzeıde kórsetýdiń keregi bar ma? О́zimizdiń emes, basqa bireýdiń patshasyn «polısııany qurǵan osy edi» dep maqtan tutyp, dáripteýimiz yńǵaısyzdaý...

Mýzeı degenniń ózi ıdeologııa­lyq nasıhat quraldarynyń biri. Qazaqstan azamattaryna, ási­rese jas urpaqqa óz elimiz­degi keshegi mılısııada, búgingi polısııada qyzmet etken aǵa ur­paqtyń erligi men eńbegin úlgi etý. Marqumdardyń esimderin umytpaı, rýhyna qurmet bildirý. Sóıtip, jastardy patrıottyq rýhta tárbıeleýge, Otanymyzdyń tynyshtyǵy men táýelsizdigin, qoǵamdyq tártibi men qaýipsizdigin qorǵaýǵa baýlýǵa qyzmet etý. Mine, osy emes pe mýzeıdiń negiz­gi mindeti? Ishki ister qyzmetker­leriniń halyqtyń amandyǵyn saqt­aý jolyndaǵy  eren eńbegi jastarǵa, tanystyrylyp otyrsa – polısııaǵa degen qurmet te ar­ta túseri sózsiz. Árıne, bul jol­­da olar­dyń qylmys álemin quryq­taý jolyndaǵy ustaǵan quraldary, jasaǵan áreketteri, tapqyrlyǵy, amal-aılalary aıtylyp, kórsetilip otyrsa tipti jaqsy. Sondaı-aq óńirimizde oryn alǵan qylmystyq oqıǵalardyń tarıhy, olardy ashýdaǵy jekelegen qyzmetkerlerdiń tabandylyǵy men ójettigi aıtylyp jatsa da quba-qup. Al bul turǵydan al­ǵan­da Soltústik Qazaqstan ob­lystyq PD mýzeıi jaqsy qyz­met atqaryp turǵanyn atap ótý kerek. Ásirese, jekelegen polısııa qyzmetkerleriniń eren eńbekteri úshin alǵan marapattary, qol jetkizgen tabystary, hro­nologııalyq tártippen berilgen.

Mýzeıden Soltústik Qazaqstan polısııasynyń tóńkeristen keıingi jyldarynan kóp derekter alýǵa bolady. Alaıda osy jyldardan bastap 40-shy jyldarǵa deıingi mılısııanyń is-áreketinde saıası qandy naýqan­darǵa aralasyp, ádiletsiz isterge jol bergendigi eske túsip búgingi kúni syn kózben qarasaq ta ur­lyq-qarlyqty, kisi óltirýdi, zor­lyqty, túrli bu­za­qylyqtardy tyıý jolyndaǵy tynymsyz eńbek­terin, jasaǵan erlikterin kórip, kóptegen qu­jattarmen tanysyp, olarǵa súı­sinis bildi­resiń. Soǵys jyldary men odan keıingi kezeńdegi mı­lısııanyń ómirinen de mol habar alý­ǵa bolady. Sonyń ishinde qylmyskerlerden tárkilengen pıs­­tolet, sholaq myltyqtar, qoldan jasalǵan atý quraldary men neshe túrli pyshaqtar, qan­jarlar, kastet, balta, basynda domalaq temiri bar alystan uratyn shynjyr bajaılap qa­raǵan adamnyń tula bo­ıyn túrshiktiredi. Endi she... olar­dyń bári adam qa­nyn tógýge, tipti óltirýge de paıdalanylǵan ǵoı...

Mýzeıdiń ishindegi taǵy bir ekspozısııa qyzmettik mindetin atqarý kezinde qaza tapqan qyz­metkerlerge arnalypty. Sonyń ishinde Ǵazız Esimov degen 24 jas­taǵy jigit 1951 jyly Petro­pavl parkinde eki buzaqyny jal­ǵyz quryqtaý kezinde arqadan salynǵan pyshaqtan qaza taýypty. Sondaı-aq Iýrıı Medvedev degen 33 jasar jigit te qanisherdiń qolynan 60-shy jyldardyń basynda qaza tabady. Sol kúni kish­kentaı qyzynyń týǵan kúni eken. «Papam búgin maǵan qýyrshaq ákeledi» dep tosqan sábı qýyrshaqty ǵana emes áke­sin de máńgige kóre almaı qala­dy... Qazir onyń atyna vokzal aı­maǵynda kóshe aty berilgen. Al Sergeı Vasılchenko degen MAI-diń jas qyzmetkeri bertin, Presnov selosynda jol tártibin buzyp kele jatqan avtomashınany toqtatyp, hattama toltyryp jatqanda artynan kelgen ekinshi adamnyń bastan urǵan aýyr soqqysynan sol jerde til tartpaı ketedi. Qylmyskerler onyń óli denesin jol jıegine laqtyryp tastap, oqıǵa ornynan izin jasyrǵan. О́kinishke qaraı aýdan ortalyǵynda jasalǵan bul qylmys áli kúnge ashylmaǵan...

Oblysta jalpy sany 9 qyz­metker mindetin atqarý kezinde qaza tapqan eken. Olardyń báriniń de sýretteri, aty-jónderi, keıbir qujattary mýzeı  eksponaty bolyp, jasaǵan erlikteri jazylyp qoıylǵan.

Mýzeıdiń taǵy bir qyzyq eksponaty «Reks» degen ıt. Ol uzaq jyl­dar boıy polısııaǵa esirtkige qarsy kúreste úlken járdemshi bolǵan. Artynan aýyryp, ólgende onyń terisinen ıttiń maketin jasap qoıypty. Oblystyq «Dınamo» sporttyq qoǵamynyń qol jetkizgen tabystary da mýzeı tórinen oryn alǵan. Al sońǵy zalǵa polısııanyń búgingi bóli­nisterine naqty toqtalyp, olar­dyń is-áreketteri jaıly jazyl­ǵan. Sonyń ishinde tipti «Arlan» arnaıy maqsattaǵy bólimshesiniń jumysy týraly derekter bar. Mılısııa men polısııanyń barlyq ýaqyttarda kıgen formalarynyń úlgileri de qyzyqqan adam úshin tartymdy dúnıeler.

Buǵan deıin 2-3 mekendi aýys­tyrǵan mýzeı 2012 jyldan beri qazir­gi ornyna jaıǵasypty. Aýma­ǵy 300 sharshy metrdi alatyn bul murajaı oblystyq PD birin­shi qabatynda ornalasqan.  Oǵan jyl saıyn 3,5 myńdaı kórer­men kele­tin kórinedi. Kelý­shilerge tolyq aqparat berýge jaraqtalǵan 36 oryndy kınozal da bar. Arnaıy bilimderi bolmasa da ózderiniń bas­tamashylyǵymen qolǵa al­ǵan isine mýzeı meń­gerýshisi Lıýbov Osınskaıa da, qor­lardyń saqtaý­shysy Nına Bengraf ta shyn ja­nashyr­lyqpen qaraıtyndyǵy kóri­nip tur. Endi tek mýzeı maqsa­tyn tanýdy jetildire tússe, bul mekenniń al­daǵy ýaqytta alar asýlary áli de bıik bolatyn sııaqty.

Soltústik Qazaqstan oblysy