Iske kósheıik, jumylyp judyryqtaı

Qazaqstan jıyrma eki jylda XXI ǵasyrdyń eń qarqyndy damýshy elderiniń qataryna qosyldy.

Qazaqstandy osy jıyrma eki jylda álem tanydy!

«Biz «Aldymen – ekonomıka, codan soń – saıasat» degen aıqyn formýlamen ilgerilep kelemiz. Saıası reformalardyń árbir kezeńi ekonomıka damýynyń deńgeıimen ushtasady. Sondyqtan da biz saıası yryqtandyrý jolyn dáıekti ustanýdamyz. Osylaısha ǵana eldi jańǵyrtyp, ony básekege qabiletti etýge bolady», dep Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty – «Qazaqstan-2050» Strategııasyn usyndy. Respýblıkanyń taıaý jarty ǵasyrlarǵa saıası jáne ekonomıkalyq damýynyń nusqasy men strategııalyq maqsattary anyqtalǵan osy qujatta Memleket basshysy ulttyń 2050 jylǵa deıingi jańa saıası baǵytyn negizdedi. Ult múddesin uǵyndyrǵan, jasampazdyqqa jumyldyrǵan tarıhı Joldaý Qazaqstan halqyna úlken serpin berdi.

Qazaqstan jıyrma eki jylda XXI ǵasyrdyń eń qarqyndy damýshy elderiniń qataryna qosyldy.

Qazaqstandy osy jıyrma eki jylda álem tanydy!

«Biz «Aldymen – ekonomıka, codan soń – saıasat» degen aıqyn formýlamen ilgerilep kelemiz. Saıası reformalardyń árbir kezeńi ekonomıka damýynyń deńgeıimen ushtasady. Sondyqtan da biz saıası yryqtandyrý jolyn dáıekti ustanýdamyz. Osylaısha ǵana eldi jańǵyrtyp, ony básekege qabiletti etýge bolady», dep Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty – «Qazaqstan-2050» Strategııasyn usyndy. Respýblıkanyń taıaý jarty ǵasyrlarǵa saıası jáne ekonomıkalyq damýynyń nusqasy men strategııalyq maqsattary anyqtalǵan osy qujatta Memleket basshysy ulttyń 2050 jylǵa deıingi jańa saıası baǵytyn negizdedi. Ult múddesin uǵyndyrǵan, jasampazdyqqa jumyldyrǵan tarıhı Joldaý Qazaqstan halqyna úlken serpin berdi.

Prezıdenttiń Qazaqstan hal­qyna arnaǵan ár jylǵy joldaýlarynyń júzege asyrylýy nátıjesinde elimiz álemdik órkenıettegi óziniń laıyqty ornyn aıqyndady. Osydan on jeti jyl  buryn qabyldanǵan «Qazaqstan-2030» Strategııalyq baǵdarlamasy Qazaqstandy egemen memleket retinde damytý men órkendetýdiń negizgi lokomotıvi boldy. Árbir Joldaýynda ót­kendi saralap, bolashaqqa baǵdar jasaı otyryp, Úkimet aldyna jańa mindetter júkteıtin Elbasy álemdegi básekege qabiletti 50 eldiń qataryna ený mindetin qoı­sa, 2012 jylǵy  Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń reı­tıngi boıynsha Qazaqstan 51-oryndy ıelenip, qarqyndy damyp kele jatqan elderdiń bestigine endi.

Alǵashqy ulttyq strategııa­nyń «birqatar baǵyttary mer­ziminen buryn oryndaldy: ekonomıka, elimizdiń saıası júıesi, ulttyq bilim berý júıesi, den­saýlyq saqtaý jáne áleýmet­tik qamsyzdandyrý salasy je­tis­tikterge jetip, jań­ǵyr­tyl­dy. Osy baǵdarlama negizinde halqymyzdy órkenıet shyńyna jetkizer, el táýelsizdigin baıandy eter birneshe jańashyl reformalar júzege asty. Elimizdiń qazirgi kezde 120-dan astam elmen saıası, áriptestik qarym-qatynas ornatýy, ekonomıkamyzdyń turaqty damý jolyna túsýi júrgizilgen reformalardyń jarqyn jemisi, bederli belesi.

Al «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasy elimizdiń qýatty memleketke aınalyp kele jatqanyn aıqyndaıtyn qujat. Endi el bolyp, jurt bolyp sonda kór­se­tilgen baǵyttardy júzege asyrýdy qolǵa alýdamyz. Prezıdent Joldaýynyń eń mańyzdylyǵy – daǵdarystan keıingi jumys baǵytyn naqty aıqyndap qana qoımaı, sonymen qatar, Qa­­zaqstannyń óz ustanymyn álemdik qaýymdastyqtyń aldynda saqtaýǵa múmkindik tý­ǵyzatyn myqty biriktirýshi, rýhtandyrýshy kúshke ıe bolýynda. Sondyqtan biz Joldaýda júk­telgen tapsyrmalardy tabysty oryndaý úshin bar tájirıbemizdi, bilimimizdi jumsaýymyz kerek.

Prezıdent Joldaýynda ha­lyqqa damýdyń jeti basym baǵytyn anyqtap berdi. Olar áleýmettik-ekonomıkalyq jań­ǵyrtýdyń basty mindetin sheshýge – ekonomıka ósimi men qoǵamdyq ıgilikterdiń ulǵaıýy arasyndaǵy ońtaıly tepe-teńdikke qol jetkizýge baǵyttalǵan.

Memleket basshysy jarııa­­la­ǵan jeti baǵyttyń ne­gizgi baǵytynyń biri kásip­kerlikke arnalyp «Ulttyq eko­no­mı­ka­myzdyń  jetekshi kúshi – ká­sipkerlikti jan-jaqty qoldaý» degen ta­qy­ryppen ekinshi bólimde nazar aýdartady. «Otandyq kásipkerlik jańa ekonomıkalyq baǵyttyń qozǵaýshy kúshi bolyp tabylady. Iskerlik mádenıetiniń deńgeıin kóterý men kásipkerlik bastamany yntalandyrýdyń mańyzy úlken», dep baǵalaǵan Elbasy memleket barlyq prob­lemalaryn sheship berýin kútpeı, árkim ózin bızneste synap kó­rýge, elde jasalyp jatqan ekonomıkalyq ózgeristerge to­lyqqandy qatysýshyǵa aınalýyna jaǵdaı týǵyzý qajettigin aıtady. Shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesi 2030 jylǵa qaraı, eń az degende, eki ese ósýge tıis ekendigin eskertip, oǵan qajetti sharalardy da kórsetip otyr.

«О́kinishke qaraı, qazirgi ýa­qytta shaǵyn jáne orta bıznes­ke salyq salý júıesindegi qı­ǵashtyqtar olardyń damýy men ósýine kedergi keltirýde. Son­dyqtan Úkimet 2013 jyldyń sońyna deıin zańnamaǵa mıkro, shaǵyn, orta jáne iri bıznes uǵymdaryn aıqyn jikteýge baǵyttalǵan ózgerister engizsin. Bul tusta biz shaǵyn jáne orta iskerlik segmentterine túsetin kúshti aýyrlatpaýǵa tıispiz», degeninen Memleket basshysynyń ishki jaǵdaıdy óte jaqsy bilip, kómektesý jolyn qarastyrǵanyn túsinemiz.

Qazir memleketimiz kásipker­likti damytýǵa, adamdardyń ózin-ózi jumyspen qamtýyna keńinen jol ashyp berdi. Osy turǵyda kásipkerliktiń aldynda túrli kedergiler kezdesetini jasyryn emes. Máselen, salyqtaǵy qolaısyzdyqtar kásipkerlerge úlken qolbaılaý bolýda. «Aq jol» partııasy osy máseleni jıi kóterip keledi. Sonymen birge, bankterdegi qanaýshylyq máselesin joıý jóninde bastamalar jasalyndy. Qoljetimdi turǵyn úı jaıynda da áńgime kóterilip júr.

Elimizde kásipkerlikti órken­detý úshin qajetti jaǵdaılardy áli de óristetý kerek ekeni aqıqat. Olardyń qatarynda memleket – jeke menshik áriptestigi qa­ǵıdatyna negizdelgen senimdi suh­bat qurý úshin bıznesti toptastyrýdy jalǵastyrý qajet bolady. Osy jańa strategııany júzege asyrýda aýqymdy ister atqarylyp jatqanyn kórip otyrmyz. Endi oǵan barlyq kásipkerlerdi tartý mindeti iske asy­rylatyn bolady dep oılaımyz.

Halyqaralyq tájirıbeden baıqaǵanymyzdaı, bizdiń elimizde de kásipkerlerdiń palatalarǵa toptasýy ekonomıkanyń tıimdili­giniń mańyzdy faktorynyń biri, sony qolǵa alǵanda  «myqty bıznes – myqty memleket» qaǵı­dasy júzege asqanyn kórdik. Osy maqsat úshin Úkimet «Atame­ken» odaǵymen birlese otyryp, Kásipkerlerdiń ulttyq palatasyna mindetti músheliktiń tu­jyrymdamalyq modelin ázirlegen bolatyn. Bul úlgi kásip­tik-tehnıkalyq bilim, ási­rese, aýyldyq jerler men monoqalalardaǵy shaǵyn bız­nesti keshendi túrde servıstik qoldaýdy, syrtqy ekonomıkalyq qyzmet salalarynda memlekettik organdardyń ókilettikteri men mindetterin endi qurylatyn Kásipkerlerdiń ulttyq palatasyna berýdi qamtamasyz etedi. Kásipkerlerdiń ulttyq palatasy Úkimettiń senimdi jáne bilikti seriktesine aınalady. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy Úkimetke tıisti zań jobasyn ázirlep Parlamentke engizýdi tapsyrdy.

Qazirgi Qazaqstan ındýstrııa­lyq órkendeýdiń dańǵyl jolynda tur. Bul óndiris pen ónerkásipti jedel damytý týraly oılarymyzdy naqtylaı túsedi. Kún sanap qarqyn alyp jatqan  tehnologııalyq jańalyqtar álem­dik naryqtyń qurylymy men qajettilikterin túbegeıli ózgertetini daýsyz. Biz ótken jyldarmen salystyrǵanda múlde ózgeshe tehnologııalyq bolmysta ómir súrýge daǵdylana bastadyq. Bizdiń aldymyzda sıfrlyq jáne nanotehnologııa, regeneratıvtik medısına jáne basqa da kóptegen ǵylymı jetistikter ıgerilgen jarqyn bolashaq tur, ol qorshaǵan ortany ǵana emes, adamzat qoǵamyn da ózgertýge ólsheýsiz úles qosýda. Degenmen, biz osynaý jańa sıpattaǵy úderisterge tosyrqap qaramaı, onyń belsendi qatysýshylary bolýǵa tıis ekenimiz anyq.

Búginde Elbasy ekonomıkany ártaraptandyrý jáne ony shıkizattyq emes, joǵary teh­nologııalyq jolǵa qaıta baǵ­dar­laý jóninde jańa mindet­terdi alǵa qoıyp, údemeli ın­dýs­­trııalyq-ınnovasııalyq da­mý jónindegi memlekettik baǵ­darlama qarqyn alyp keledi. Azyq-túlik pen energetıka boıynsha Qazaqstan álemdik qaýip­sizdikti qamtamasyz ete­tin je­tekshi elder tobyna ki­rip otyr. Al elimizde bir-eki­ jyldan beri da­mý­dyń ke­­pi­line aınalǵan údemeli ın­dýs­­trııalyq-ınnovasııalyq baǵ­­darlama boıynsha júzege asy­­rylyp jatqan jobalardyń ba­sym bóligi iri óndiristerden ne­mese aýyl sharýashylyǵynan oryn aldy. Elbasy stra­te­gııalyq baǵdarlamada aýyl sharýashylyǵyn qaıta óńdeý jáne saýdada fermerlik pen shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa erekshe toqtaldy. Ásirese, aýyl sharýashylyǵy ónimine ósip otyrǵan jahandyq suranys jaǵdaıynda salany jańǵyrtý qajettigi týyndaýda. Álemdik azyq-túlik naryǵynyń kóshbasshysy bolý jáne aýyl sharýashylyǵy óndirisin art­tyrýǵa qajetti baǵdardy da qadap aıtty.

О́kinishke qaraı, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi jańa naryqtyq jaǵdaıǵa áli óte almaı otyr. Bul saladaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń qozǵalmaı otyrýynyń sebebi de osynda. Sodan agrarlyq sala artta qalyp, ónimder shetten kelip jatyr. Aımaqtarǵa issapar barysymen aýyl jaqta boldym, basqarý júıesindegi sosıalıstik túsinikter, uǵymdar siresip tur. Odan arylý úshin jańa kadr­lar, jańasha, ınnovasııalyq-tehnologııalyq oılaý júıesi kerek. Innovasııa – tek jańalyq emes, jańalyqty jyldam engizip, tehnologııalyq úrdiske aınaldyrý, sodan nátıje kórý.

Joldaýda memleketimizdiń aldynda turǵan úlken mindetterdiń biri aýylsharýashylyq ónimderi­niń eksporttyq áleýetin arttyrý, básekege qabiletti brendter qurý kerektigin Prezıdent atap ótti. Osy máseleler sheńberinde «AО́K-2020» baǵdarlamasy boıynsha memleket aýyl sharýashy­lyǵynyń 2020 jylǵa deıin damýyna 3 trıllıon teńge qara­jat bólip otyr. Búginde, mem­leket qamqorlyǵynyń arqa­synda, elimizdiń mal ósiretin iri sharýashylyqtary mal basyn kóbeıtip, jemshóp bazasyn ulǵaıtý múmkindigine qol jetkizýde. 2020 jylǵa deıingi memlekettik baǵdarlamany sátti júzege asyrý úshin, eń aldymen, ákimshilik kedergilerdi joıyp, zańnamalardy jetildirý qajet. Joldaýdy nasıhattaý boıynsha aımaqtarda bolǵanymyzda baıqaǵanym, keıbir iri sharýa­shylyqtar, búginniń ózinde qyzý básekelestikke saqadaı-saı daıyn. Almaty oblysynyń Balqash aýdanynda osyndaı birneshe sharýashylyqtyń tynys-tirshi­ligimen tanysyp, jergilikti tur­ǵyndarmen júzdestik. Asyl tuqymdy iri qaralardan bólek, munda qajetti tehnıka, mal­dárigerlik qyzmet, jemshóp daıyndaıtyn sharýashylyq pen zamanaýı et kombınaty bar. Munda jasalatyn ónimdi, qazir-aq eksportqa uıalmaı shyǵarýǵa bolady.

Aımaqtardy aralap júrip saılaýshylarmen júzdesýlerde halyq amanatyn arqalaǵandar atynan Elbasynyń bul Joldaýy búginimizdi saralaı otyryp, keleshegimizge jasalǵan úlken joba ekenin málimdedik. Shyn máninde bul jolǵy Joldaý jarııalaný mezgili jaǵynan da, mazmuny jaǵynan da dástúrli jyl saıynǵy Joldaýlardan aıryqsha, qoǵamǵa múldem jańa serpin berdi. Joldaýdyń basty maqsaty – Qazaqstan halqynyń sanasyn,  dúnıetanymyn ózgertý arqyly ómirin jaqsartý, ómir sapasyn kúsheıtý, adamdardyń óz ómirine degen jańasha kózqaras oıatý.

Endigi jerde osy Strategııa­nyń ár tarmaǵy boıynsha ózine tıesili jumysty atqarý bárimizge múltiksiz mindettelip otyr. Basty másele Joldaýdyń maqsattary men mindetterin júzege asyrý tek memlekettiń mindeti dep qol qýsyryp otyrmaı, el bolyp birlese iske kóshýge tıispiz. Babalarymyz aıtqan bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaratyn shaq osy dep bilemin.

Azamat ÁBILDAEV,

Parlament Májilisiniń depýtaty, «Aq jol» partııasy parlamenttik fraksııasynyń múshesi.