Jaqynda qyzmet babymen aımaqtarǵa barǵan saparymda halyqtyń muń-muqtajdarymen tanysyp qaıttym. Sonda aırandaı uıyǵan aýyldardyń birligin buzyp otyrǵan dinı aǵymdar týraly kóp estidim. Ýaqyt ótken saıyn bul máseleniń ýshyǵyp bara jatqanyn endi ashyq aıtqan oryndy dep bilemin. Sebebi, «aýrýyn jasyrǵan óledi» deıdi atam qazaq. Mundaı úlken problemaǵa tusaý salmasaq, erteń elimizdiń qaýipsizdigine úlken qater tóndiretini kúmánsiz.
Jaqynda qyzmet babymen aımaqtarǵa barǵan saparymda halyqtyń muń-muqtajdarymen tanysyp qaıttym. Sonda aırandaı uıyǵan aýyldardyń birligin buzyp otyrǵan dinı aǵymdar týraly kóp estidim. Ýaqyt ótken saıyn bul máseleniń ýshyǵyp bara jatqanyn endi ashyq aıtqan oryndy dep bilemin. Sebebi, «aýrýyn jasyrǵan óledi» deıdi atam qazaq. Mundaı úlken problemaǵa tusaý salmasaq, erteń elimizdiń qaýipsizdigine úlken qater tóndiretini kúmánsiz.
Qazirgi tańda qoǵamymyzda ǵasyrlar boıy qalyptasqan dástúrli dinimizdi ıslamǵa jat dúnıetanymdaǵy aǵym retinde kórsetý beleń alyp barady. Búgin ýahhabtik joldaǵy mıssıonerler qazaqtyń sanǵasyrlyq musylmandyq túsinigine balta shabýǵa tyrysyp baǵýda. Bul degenińiz, zardaby keshegi kommýnıstik ıdeologııa júrgizgen ultsyzdandyrý saıasatynan da asyp túsetin qasiret. Bular qazaqty búgin ǵana musylmandyqty qabyldaǵan el sııaqty kórsetip, ózderin taza ıslam atynan, keı jerlerde Allanyń atynan sóılep, halyqty qalypty dinı senimi men tanymynan bezdirýge jumys júrgizýde. Demek, olar qazaqtyń sanǵasyrlyq tarıhy men dinı tájirıbesin joqqa shyǵarýdy maqsat etýde. Bul – naǵyz revolıýsııalyq úrdis. Al ıslamnyń rýhynda revolıýsııa emes, evolıýsııa ǵana bar ekendigin neosalafıler sezinbeıtin sekildi. Tek ózderiniń tanymyn ǵana tyqpalaı beredi. Iаǵnı, erkin únqatysýǵa emes, psıhologııalyq qysymǵa negizdelgen rýhanı ekspansııasyn júrgizip otyr. Bul – elimizdiń zaıyrlylyq ustanymyna qaıshy áreket. Sondyqtan zaıyrlylyq túsinigine anyqtama berip, normatıvtik quqyqtyq aktilerdegi zaıyrlylyq fýnksııalaryn qaıta qarastyrmasaq, jat aǵymdardy syrttan tyqpalaýshylar táýelsizdigimizge qaýip ákelmek.
Salafıler mýzyka, teatr, óner, týǵan kún toılaýdy haram, kúná dep esepteıdi. Bular – ýahhabı aǵymyndaǵylar úshin Allaǵa serik qosý (shırk) jáne dinge jańalyq qosý (bıdǵat). Odan qaldy, betashar sııaqty salt-dástúrlerimizdi joqqa shyǵaryp, tyıym salýda. Sharıǵatqa emes, konstıtýsııaǵa baǵynǵan adamdy bir Qudaıǵa sený formýlasyn buzǵany úshin «kóp Qudaıǵa tabynýshy» (arabsha – múshrik, kápirdiń bir túri) retinde kórsetedi. Ýahhabıler pendeler oılap tapqan konstıtýsııaǵa baǵyný arqyly adam konstıtýsııany Qudaı zańyna teńgerip, ony jazǵan adamdardy Qudaımen qatar qoıady dep aıyptaıdy. Qysqasy, jat aǵymdaǵylar ǵasyrlar boıy qalyptasqan ómir saltymyzdy revızııalap, shyrqymyzdy buzýda, ulttyq qaýipsizdigimizge orasan zor qaýip tóndirýde.
Joǵaryda atap ótkenderdi eskere otyryp, tıisti jaýapty organdarǵa birneshe máselelerdi usynamyn:
Birinshiden, memleket jáne din arasyndaǵy qatynas naqty emes. Iаǵnı, memleket tarapynan din konstıtýsııalyq sheńberdegi qubylys retinde qabyldanbaǵan. Konstıtýsııada ár adamnyń din tańdaýynan ózge naqty kategorııa qalyptaspaǵan. Eger naqty túsinik qalyptassa, JOO-lar men mektepterde qazaq mádenıetiniń ıslam órkenıetindegi orny, dástúrli ıslam dini týraly oqytylýy tıis edi. Oǵan da kadr, baza, materıal, ǵylymı-zertteý ınstıtýty qalyptasýshy edi. Degenmen, Elbasynyń «Mádenı mura» baǵdarlamasynda kórsetilgen eńbekter bilim berý úderisterinde joq, enbegen. Ol dinı bilim berý bolsyn, tarıhı, mádenı bolsyn, kórinbeıdi.
Ekinshiden, jaýapty organ retinde Din isteri agenttigi, quqyq qorǵaý organdary din isterine qatysty jaýapkershilik júkteý týraly zań jobasyn jasaýy qajet.
Atalǵan usynystar memlekettiligimizdiń tikeleı qaýipsizdik, ıdeologııa, mádenıet jáne bilim salalaryn qamtıtyndyqtan, ári usynystardyń ózekti ekeni eskerile otyryp, qazirden bastap qam jasalmasa, erteń kesh qalyp, barmaq tisteýimiz ábden múmkin...
Baqytbek SMAǴUL,
Parlament Májilisiniń depýtaty.
