(«PIK – kúrmeýi kúrdeli kooperatıv», «Egemen Qazaqstan»,
26 jeltoqsan, 2013 jyl)
Ár otbasy úshin turǵyn úıdiń jaılylyǵy qajet. Búgingi jańarǵan dáýirde salynǵanyna 40-50 jylǵa taıaǵan eski úıler týraly dál bulaı deı almaısyń. Nege? Munyń naqty birneshe sebebi «Egemen Qazaqstan» gazetinde «PIK – kúrmeýi kúrdeli kooperatıv» degen saraptamalyq maqalada taldandy.
* Jazylǵan jaıdyń jańǵyryǵy
(«PIK – kúrmeýi kúrdeli kooperatıv», «Egemen Qazaqstan»,
26 jeltoqsan, 2013 jyl)
Ár otbasy úshin turǵyn úıdiń jaılylyǵy qajet. Búgingi jańarǵan dáýirde salynǵanyna 40-50 jylǵa taıaǵan eski úıler týraly dál bulaı deı almaısyń. Nege? Munyń naqty birneshe sebebi «Egemen Qazaqstan» gazetinde «PIK – kúrmeýi kúrdeli kooperatıv» degen saraptamalyq maqalada taldandy.
Avtor máseleni óte oryndy kóterip otyr. Shyndyǵynda, páter ıeleri kooperatıvteriniń turǵyndardan aqsha jınaǵannan ózge bitirip jatqan sharýasyn kórmeımiz. Alaıda, PIK basshylary páter ıelerinen qansha qarjy jınalady, qalaı jumsalatyny týraly jaq ashpaıdy. Turǵyndar PIK-tiń shtatynda qansha adam jumys jasaıtynyn da, olardyń qansha jalaqy alatynyn da bilmeıdi.
Jalpy, PIK tóńireginde kúrdelengen másele kóp. Ásirese, bir kúrek boıynan-aq jerasty sýy jyltyldap kórine bastaıtyn bizdiń Atyraý úshin bul asa ózekti másele. Sebebi, sońǵy jyldary ár qalada turǵyn úı qurylysy qarqyndy júrgenmen, negizgi turǵyn úı qory budan 30-50 jyldaı buryn salynǵan, jertóleleri las-qoqys sýǵa toly, kirme dáliz ben páter bólmeleri qysy-jazy masadan arylmaıtyn ǵımarattar.
Ras, arnaıy agenttik quryldy, turǵyn úı qory, páter ıeleri kooperatıvteri (PIK-ter) týraly erejeler shyqty. Osy salaǵa jylma-jyl qyrýar qarjy bólinse de, elimizdiń barlyq qalalarynda eski turǵyn úı qorynyń jaılylyǵy jaqsaryp kete qoımaı tur. Qaıda da kommýnaldyq sharýashylyqqa bólingen qarjy kópqabatty úılerdiń jertólelerine jetpeı qalady. Jergilikti kommýnaldyq qyzmet basshylary jekeshelengen úıdiń jaı-kúıine biz jaýapty emespiz dep, barlyq mindetti PIK-terge aýdara salady. Qolynda ne qarjysy, ne tehnıkasy joq PIK-terden qandaı qaıyr bolmaq? Olardyń aýla sypyrýdan, páteraqy jınaýdan basqaǵa shamasy jetpeıdi. Máselen, ózimiz turatyn kópqabatty úıdiń jertólesin las sýdan tazartýǵa qarjy jınadyq, tehnıka jaldadyq. Plastıkalyq qubyr tartqyzdyq, jylý júıesi úshin eseptegish qondyrǵy ornattyq.
Barshanyń esinde bolar, Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev 2011 jylǵy Joldaýynda turǵyn úıdiń jaılylyǵyna kishigirim problema dep qaramady. Bul Elbasy arnaıy aınalysar iri máseleniń biri bolmasa da, el halqynyń bir bóliginiń kókeıkesti problemasy retinde kóńil bóldi. Sóıtip, «turǵyn úı qatynasynyń ońtaıly modelin qurý», sondaı-aq, «jóndeý men qalpyna keltirý isin qosyla qarjylandyrý tetigin jasaý» jónindegi mindetterdi aıqyndap bergen edi.
Endi, mine, «Egemen Qazaqstan» gazetinde turǵyn úı tóńiregindegi qııýy qashqan problema arnaıy qozǵalǵannan keıin barshanyń «bas aýrýy» ispetti túıinder birtindep oń sheshimin taýyp qala ma degen senim uıalap otyr. Úkimet bul máseleni egjeı-tegjeıli zerttep, baqylaý jasaǵany jón.
Qılybaı QÝANYShBAEV,
eńbek ardageri.
Atyraý oblysy.
О́z baspanasyna ózi selqos qaraǵan soń tirlik ońa ma?
Úlken qalalardaǵy kópqabatty úılerdiń birindegi jaıly páterge qol jetkizý, árıne, arman. Biraq sol ańsaǵan armanyńyz oryndalyp, qonys toıyn toılamaı jatyp-aq qurylysshylardyń saldyr-salaqtyǵynan qalǵan kemshilikter aldyńyzdan andaǵaılap shyǵa bastaǵan kezde kádimgideı abdyrap qalasyz. Al eger páterdi keteýi ketken eski turǵyn úıdiń birinen satyp alsańyz, onda jaǵdaıyńyz tipti qıyndady deı berińiz. Iis-qońysy múńkigen jertóle, shirigen qubyr, jamaý-jasqaýy jalbyraǵan shatyr, ómiri sypyrylmaıtyn kireberis pen aýla deısiz be, bári «meni kórdińiz be» degendeı kún saıyn júıkeńizge tıip bitedi.
Bir ózinde 1190 kópqabatty turǵyn úıi bar bizdiń Taraz qalasy, shyndyǵynda, kórkem de taza shahar. Biraq ondaǵy turǵyn úılerdiń bárin birdeı «bizderde mynadaı bar, mynadaı bar» dep, aýlasy men kireberisin úlgi etip kórsete alamyz ba? Áı, qaıdam. Málimet boıynsha, 1190 kópqabatty turǵyn úıdiń 337 kópqabatty turǵyn úıin ǵana biriktirgen nebári 36 páter ıeleriniń kooperatıvi bar dep estımiz. Degenmen, olardyń jumysyna rıza halyqty taǵy kórmeısiń. Kooperatıvterinen kómek bolmaǵan soń kópqabatty turǵyn úılerdiń ıeleri ne isteıdi? Árıne, qala ákimdigine shaǵymdanady. Al ákimdik qyzmetkerleri zań boıynsha jekemenshik ıeleriniń isine aralasa almaıdy. Olardyń basshysyn qyzmetinen almaq turmaq, keńsesine shaqyryp, turǵyndaryń aryz-shaǵymy boıynsha tapsyrma berýge de quqy joq. О́ıtkeni, páter ıeleri kooperatıviniń basshysyn turǵyndardyń ózderi saılap alǵan. Mine, osyndaı keleli problemalar «PIK – kúrmeýi kúrdeli kooperatıv» atty maqalada óte oryndy kóterilip otyr.
Budan shyǵaratyn qorytyndy – PIK basshylarynyń jaýapsyzdyǵyna turǵyndardyń ózderi kináli. О́zderi turyp jatqan ortaq baspananyń taǵdyryna basqa emes, eń aldymen ózderi óte selqos qaraıdy. Ákimdikke aryzdanyp kelgenimen, qala basshysynyń ókili aryz túsken aýlaǵa baryp jınalys ótkizip, máseleniń mánisin anyqtaıyn dese, álgi shaǵym ıeleriniń eshqaısysyn tappaı qalady. Basqa turǵyndar da boı kórsetpeıdi. Sondyqtan bizdiń qalada PIK quryp, «óz kúnin ózi kórýdi» uıǵarǵan turǵyndardyń qatary áli ázir kóbeımeı tur. «Jumysy jaqsy» dep maqtaýǵa turatyn 1 nemese 2 páter ıeleri kooperatıvi bar bolsa bar shyǵar, biraq qazirgi kezde olardyń ózderi de áreń kún kórip otyrǵan sııaqty.
Aıtaıyn degenim, bir kezderi PIK degenniń ornyna, «Qyzmet kórsetý kompanııasy» degen mekeme quryp, halyqqa qaltqysyz qyzmet kórsetý arqyly kópqabatty turǵyn úılerdiń máselesin sheshý kerektigi jaıly usynystar bolǵanyn estigenbiz. Úkimet qaperine alyp, qoldaıtyn-aq másele. Biraq, ókinishke qaraı, ol qolǵa alynbaı qaldy.
Aıbolat DÚZEEV,
«Qazfosfat» JShS-niń jumysshysy.
TARAZ.
