О́ner • 25 Shilde, 2021

Tańǵajaıyp tas músin

155 ret kórsetildi

Qostanaı oblysy tarıhı-ólketaný mýzeıinde pıketaj ádisin qoldaný arqyly tegistelip jasalǵan ataqty músin bar. Ol 1976 jyly Tobyl ózeniniń oń jaǵasynan tabylǵan. Jalańash kúıde aspanǵa qarap otyrǵan adamnyń beınesi arheologterdi tańǵaldyrǵan. Ony qala mańynda ornalasqan «Mıchýrın» aýylynyń mehanızatory sharýashylyqtyń ortalyq mekeninen ońtústik-batysqa qaraı eki shaqyrym jerde býldozermen jer jyrtý kezinde qazylǵan dóńes jerden tapqan eken.

Kóp uzatpaı brıgadır V.M.Elıseev oljany Qostanaı oblysynyń tarıhı-ólketaný mýzeıine tapsyrǵan. Arheologter G.B.Zdanovıch pen A.A.Pleshakov jedel túrde músin tabylǵan jerge barady. Jergilikti jerdiń topografııasyn eskere otyryp, mádenı qabatqa tán oljalardyń bolmaýyn jáne jaqyn jerde qosymsha zertteý kezinde tabylǵan ladıa tárizdi tas úkkish bolǵanyn eskere kele, olar bul jerde qorym nemese qurban shalatyn tóbeshik bolǵan degen qorytyndyǵa kelgen.

Tabylǵan olja Azııanyń ormandy dala antropomorfty (adamdy beıneleıtin) músinder sheńberine jatady jáne j.s.d. III myńjyldyqtyń sońy men II myńjyldyqtyń basy bolyp merzimdeledi. Músin surqońyr iri túıirshikti tastan jasalǵan (arheologter G.B.Zdanovıch pen A.A.Pleshakovtyń bastapqy anyqtamasy boıynsha – granıtten, keıinnen «Sevkazgeologııa» birlestiginiń aǵa geologi Iý.I. Rylov – qumdaqtan dep anyqtama jasady). О́nimniń bıiktigi 20,2 santımetr, salmaǵy 4 kılogramm. Keıbir zaqymdanýlar tek zattyń tómengi bóliginde ǵana bar – munda birqatar usaq synyqtar jáne oń aıaqtyń negizi qaǵylǵan.

Músin otyrǵan er adamdy beıneleıdi, onyń iri, alǵa sozylǵan basy qysqa jáne jýan, moıynǵa tómen ornatylǵan. Beti aspanǵa qaratylǵan. Joǵary qaraı ornalasqan muryny úlken, ıegi aýyr, jigerli keledi. Al erinderi tyǵyz tuıyqtalǵan, tómengi jaǵynyń asty syzylǵan syzyq saldarynan iri kórinedi. Músinniń túpnusqa bóligi – kózdiń beınesi. Olar bettiń jartysyn alady jáne dóńes sheti bar eki dóńgelek oımalarmen kórsetilgen. Oıyq qısyqtyǵynyń ornalasýy sondaı, tipti kúndizgi túzý jaryqta jartylaı ashyq kóz ıllıýzııasy paıda bolady. Kóleńke áserinen kózqarasy ózgeredi. Kózqaras baǵyty jaryqtandyrýdy ózgertse de ózgere beredi. Barlyq beınede proporsııalary ádeıi saqtalmaǵan. Biraq barlyq asımmetrııa óte jaqsy teńdestirilgen: mysaly, basy bir jaqqa qaraı sál qısaıǵan, al bettiń ózi ekinshi jaqqa azdap ashylǵan.

Tas faktýrasy erekshe ról atqarady. Jynystyń ártúrli sortty dánderi, onyń ishinde shaǵylystyratyn kvarsıt, tegisteý kezinde tegis emes, jarqyraıtyn bet túzip boıalǵan, bul fıgýranyń jasyryn qozǵalysynyń ıllıýzııasyn odan asa kúsheıtedi.

Ejelgi músinshiniń jumysynda anatomııany tereń bilý, tas óńdeý sheberligi jáne beıneni ázirleýde keremet kásipqoılyq seziledi.

Búginde tańǵajaıyp tas músindi qazaq halqy «Tobyl oıshyly» dep ataıdy.

Sońǵy jańalyqtar

Pavlodarda taǵy da qus tumaýy tirkeldi

Aımaqtar • Búgin, 16:00

Urlanǵan 28 kólik tabyldy

Oqıǵa • Búgin, 15:11

Qazgıdromet aldaǵy qysqa boljam jasady

Qazaqstan • Búgin, 14:11

Atyraýda 23 adamdy shaıan shaqqan

Aımaqtar • Búgin, 13:35

Túrkistan oblysynda brakonerler ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 12:40

Aqtaýda er adam bıikten qulap mert boldy

Aımaqtar • Búgin, 10:53

Sport jańalyqtaryna sholý

Sport • Búgin, 09:11

Bárimiz bir aspannyń astyndamyz

О́ner • Búgin, 09:10

Sýretshiler úıi ashyldy

Aımaqtar • Búgin, 09:08

Bal bulaq bolyp aqty

Aımaqtar • Búgin, 09:07

Ońaılyqpen em qonbaıdy

Medısına • Búgin, 09:05

Bárekeldi, Vıktorııa!

Sport • Búgin, 09:02

Taı elinde qola medal buıyrdy

Sport • Búgin, 09:00

Seısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 08:57

Mazmun men sapaǵa mán berilse

Bilim • Búgin, 08:55

Atyraý oblysy «sary» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Búgin, 08:54

Salada sheshimin tabar is kóp

Bilim • Búgin, 08:52

Bala súıý – baqyt

Qoǵam • Búgin, 08:50

Qamba toldy astyqqa...

Aımaqtar • Búgin, 08:49

Barlyq salada ósim bar

Aımaqtar • Búgin, 08:47

Erekshe balalardy elegender

Aımaqtar • Búgin, 08:43

Uqsas jańalyqtar