Prezıdenttiń jumys kestesi: 2013 jyldyń negizgi qorytyndylary

2013 jyl – maqsaty Qazaqstannyń álemniń anaǵurlym damyǵan 30 eliniń qataryna qosylýyn qamtamasyz etý bolyp tabylatyn «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdyń alǵashqy jyly boldy. Bul memlekettik organdar men el Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń qyzmetinen naqty kórindi.

2013 jyl – maqsaty Qazaqstannyń álemniń anaǵurlym damyǵan 30 eliniń qataryna qosylýyn qamtamasyz etý bolyp tabylatyn «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdyń alǵashqy jyly boldy. Bul memlekettik organdar men el Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń qyzmetinen naqty kórindi.

Sheteldik saparlardy, óńirlerge jumys saparlaryn, túrli otyrystar men májilis­terdi, halyqaralyq jáne respýblıkalyq fo­rýmdardyń jumysyna, konferensııalar men sezderge qatysý, shetel memleket jáne qoǵam qaıratkerlerin qabyldaý, jurtshylyq ókilderimen jáne eńbek ujymdarymen kezdesý, ónerkásip kásiporyndary men áleýmettik nysandarǵa barýdy qosa alǵanda, jyl boıy Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń qatysýymen 700-den astam hattamalyq is-shara bolyp ótti.

Memleket basshysy 16 májilis ótkizdi, olardyń ishinde Úkimet músheleriniń, Pre­zıdent Ákimshiligi basshylyǵynyń, ortalyq memlekettik organdar basshylarynyń qatysýy­men ótken 13, basqarýshylyq «A» korpýsy memlekettik qyzmetkerleriniń qatysýymen ótken 1 jáne kóshpeli 2 májilis bar.

Prezıdenttiń janyndaǵy konsýltatıvtik-keńesshi organdardyń jelisi boıynsha N.Á.Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen Shetel ınvestorlary keńesiniń 1, Kásipkerler keńesiniń 1, Ulttyq qordy basqarý jónindegi keńestiń 1, Munaıgaz keńesiniń 1, sondaı-aq, Qaýipsizdik keńesiniń 2 otyrysy bolyp ótti.

Jyl boıy Prezıdent Parlament palata­larynyń tóraǵalarymen jáne parlamenttik fraksııalardyń jetekshilerimen udaıy kezdese otyryp, depýtattyq korpýspen turaqty negizde ózara birlesken is-áreket jasady.

Memleket basshysy jumys saparymen elimizdiń 14 óńirinde boldy.

Ekijaqty qarym-qatynastardyń aıasyn­daǵy 7 sheteldik sapardy, sondaı-aq 9 memleket­ara­lyq sammıt pen 4 halyqaralyq forýmdy qosa alǵanda, Elbasynyń qatysýymen 170-ke jýyq kezdesý men halyqaralyq sıpattaǵy is-sharalar bolyp ótti.

N.Á.Nazarbaev 14 baspasóz konferensııa­sy men brıfıngter ótkizip, sheteldik jáne otandyq jetekshi BAQ-qa 8 suhbat berdi.

Jyl boıyna Prezıdent 6,8 myńǵa jýyq qujattardy qarap, qol qoıdy, olardyń qatarynda 94 zań, 259 jarlyq, 107 ókim, 19 májilis hattamalary, 2 439 qyzmettik qujattar, 3 640 taldamalyq jáne aqparattyq-anyqtamalyq materıaldar, azamattardyń 232 aryz-shaǵymdary men hattary bar.

Osy kezeńde Memleket basshysy barlyǵy 70 kún issaparda boldy, onyń 23 kúni shetelderge, 47 kúni Qazaqstannyń óńirlerine arnaldy.

*  *  *

Ishki saıası salada 2013 jyl «Qazaq­stan-2050» Strategııasynyń basymdyqtaryna sáıkes, memlekettik basqarý júıesin sapalyq qaıta qurýdyń basy retinde este qaldy.

Memlekettik basqarýdy ortalyq­syz­dan­dyrý men ákimshilik reforma osy baǵyttaǵy alǵashqy iri naqtyly qadamdar boldy.

2013 jyly memlekettik basqarýdy ortalyqsyzdandyrý aıasynda ortalyq pen óńirlerdiń arasyndaǵy jaýapkershilik pen ókilettikterdiń arajigin ajyratý júzege asyrylyp, jergilikti jerlerde ákimderdiń saılanbalylyǵy engizildi jáne jergilikti ózin ózi basqarýdyń ókilettikteri ulǵaıtyldy.

Atap aıtqanda, 67 memlekettik fýnksııa aýyldyq deńgeıge berildi. Eń aldymen, aýyl ákimderi salyq jınaý, jergilikti bıýdjetti qalyptastyrý jáne ony turǵyndardyń ózderiniń qatysýymen problemalardy sheshýge bólý quqyǵyn aldy.

Tamyzdyń basynda jergilikti bılik organdarynyń basshylaryn saılaý ótkizildi, sonyń qorytyndylary boıynsha balamaly negizde aýyldyq okrýgterdiń, kentter men aýdandyq mańyzy bar qalalardyń ákimderi saılandy, bul barlyq deńgeıdegi ákimder korpýsynyń 91%-yn quraıdy.

Osymen bir mezgilde memlekettik qyzmet júıe­sin odan ári jetildirýge jáne kásibı memlekettik basqarýshylar korpýsyn qa­lyp­tas­tyrýǵa baǵyttalǵan ákimshilik reforma bastaldy. Osy maqsatta «A» jáne «B» korpýs­tary túrinde ákimshilik memlekettik qyzmet laýazymdarynyń qos deńgeıli qurylymy en­gizildi. 2013 jyldyń jazynda ótkizilgen kóp­sa­tyly konkýrstyń qorytyndylary boıynsha «A» korpýsyna 940 adam iriktelip alyndy.

Ákimshilik reformanyń alǵashqy nátı­jelerin Memleket basshysy 17 qazanda «A» korpýsy memlekettik qyzmetkerleriniń qaty­sýymen ótken jumys keńesinde qory­tyn­dy­lady.

Tutastaı alǵanda, júrgizilgen reforma saıa­sı memlekettik qyzmetkerler sanyn 7,5 ese qysqartyp, aýdandar men óńirlerdegi qalalar ákimderiniń 30%-yn, sondaı-aq, ortalyq deńgeıdegi atqarýshy organdar basshylyq quramynyń 15%-yn jańartýǵa alyp keldi.

«Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý oraıyndaǵy mańyzdy baǵyt quqyqtyq júıeni odan ári jańǵyrtý boldy.

30 qańtarda quqyq qorǵaý organdarynyń basshylyǵymen bolǵan keńeste Prezıdent Strategııany júzege asyrý aıasyndaǵy quqyq qorǵaý reformasynyń basymdyqtaryn aıqyndap berdi.

Bul másele Negizgi zań men Quqyqtyq reforma tujyrymdamasynyń erejelerin damytý úshin jańa redaksııada ázirlengen Qylmystyq, Qylmystyq-is júrgizý jáne Qylmystyq-atqarýshylyq kodeksterdiń jobalaryn qaraýǵa arnalyp, Prezıdenttiń tóraǵalyǵymen ótken tamyzdaǵy keńeste óz jalǵasyn tapty.

Quqyq qorǵaý júıesin jetildirýdiń basym baǵyttary týraly aıta kele, Memleket basshysy asa mańyzdylardyń qatarynda sybaılas jemqorlyqpen kúresti atady.

Jyl boıynda atalǵan máseleler boıynsha N.Á.Nazarbaev Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttiginiń (Qarjy polısııasy) tóraǵasy R.T.Túsipbekovti, Bas prokýror A.Q.Daýylbaevty jáne Ishki ister mınıstri Q.N.Qasymovty qabyldady.

Sybaılas jemqorlyqpen kúresti kúsheıtý mindetin Prezıdent 20 qarashada bolyp ótken sýdıalardyń VI sezinde sýdıalar korpýsynyń aldyna da qoıdy.

Qabyldanǵan is-sharalar is júzinde sybaılas jemqorlyqpen kúrestiń júıelik deńgeıde kúsheıtilýinen kórindi. 2013 jyly ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdardyń tutas bir joǵary laýazym ıelerine qatysty qylmystyq ister qozǵaldy.

Qazaqstan halqy Assambleıasy men «Nur Otan» partııasy arqyly jetekshi azamattyq qoǵam ınstıtýttarynyń qujattary da «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń tujyrymy turǵysynan túbegeıli qaıta oılastyryldy.

Máselen, sáýirde «Qazaqstan-2050» Strategııasy: bir halyq – bir el – bir taǵdyr» uranymen ótken Assambleıanyń HH mereıtoılyq sessııasy jumysynyń qorytyndylary boıynsha Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 2020 jylǵa deıingi damý tujyrymdamasy qabyldandy. Qazandaǵy kezekten tys HV sezinde «Nur Otan» partııasy óziniń jańartylǵan Saıası doktrınasyn bekitti.

«Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý jyldyń barlyq eleýli qoǵamdyq-saıası is-sharalarynyń ózegi bolǵanyn atap aıtqan jón.

25 sáýirde N.Á.Nazarbaev HI Eýrazııalyq medıa-forýmnyń jumysyna qatysty. Qatysýshylarǵa arnalǵan quttyqtaý sózinde Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý barysyndaǵy otandyq medıa salasynyń damýy jónindegi óz kózqarastarymen bólisti. Prezıdent belgilegen tujyrymdardyń «Aqparattyq Qazaqstan – 2020» memlekettik baǵdarlamasynan kórinis tapqany belgili.

Jańa kezeńdegi ulttyq qaýipsizdik máse­leleriniń ózektiligi sáýirde jáne qyrkúıekte Memleket basshysynyń tóraǵalyǵymen ótken Qaýipsizdik keńesiniń kezekti otyrystary kún tártibiniń basty arqaýy boldy.

Otan qorǵaýshy kúni qarsańynda 7 myń áskerı qyzmetshiniń, 400 jerústi urys tehnıkasynyń, 80 ushaq pen tikushaqtyń qatysýymen Jambyl oblysyndaǵy «Otar» polıgonynda osyndaı pishimde alǵash ret uıymdastyrylǵan Jaýyngerlik áskerı parad ta osy arnada ótkizildi.

Parlamenttiń besinshi shaqyrylymy­nyń kezekti III sessııasynyń ashylýy bary­syndaǵy Prezıdenttiń qyrkúıektegi depýtattyq korpýs­pen kezdesýi «Qa­zaqstan-2050» Stra­tegııasyn júzege asyrý qyry arqyly saıası, áleýmettik-ekono­mıkalyq, quqyqtyq reformalardy zańna­ma­lyq qamtamasyz etý máselelerine arnaldy.

Onyń negizi qalanýynyń 20 jyldyǵyna arnalyp 29 qarashada ótken Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasynyń stıpendıat­tary men bitirýshileriniń forýmynda da N.Á.Nazarbaev memlekettiń uzaq merzimdik damýy men jas urpaqtyń jaýapkershiligi máselelerin kóterdi. 1,5 myńnan astam adamnyń qatysýymen ótken kezdesý kezinde Prezıdent telekópir arqyly qazirgi kezde Londonda, Vashıngtonda jáne Shanhaıda oqyp júrgen stıpendıattarmen sóılesti. О́z sózinde Elbasy «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń 20 jyl ishindegi merzimaralyq qorytyndylaryn shyǵardy jáne «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý turǵysynan onyń jańa mindetterin aıqyndady.

Jyl qorytyndysyn shyǵara otyryp, Memleket basshysy Táýelsizdik kúnine arnalǵan saltanatty jıynda «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdyń alǵashqy nátıjelerin taldap-tarazylap, eldiń budan bylaıǵy uzaq merzimdik bolashaǵyn belgilep berdi.

*  *  *

Áleýmettik-ekonomıkalyq salada Qazaqstan 2013 jyly oń serpindi saqtap qaldy. Máselen, jyl qorytyndysy boıynsha, IJО́ 6% derlikti qurady, al jan basyna shaqqandaǵy IJО́-niń kórsetkishi 12 myń dollardan asyp tústi. Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvterin qosa alǵanda, Qazaqstannyń halyqaralyq jıyntyq rezervteri 90 mlrd. dollarǵa jetti.

«Qazaqstan-2050» Strategııasynyń sheńberin­degi ekonomıkalyq damýdyń parametrlerin naqtylaý maqsatynda, Memleket basshysy jyl boıy tutas birqatar iri májilister ótkizdi.

23 qańtarda Prezıdenttiń tóraǵalyǵymen ótkizilgen májiliste 2012 jyldyń negizgi qorytyndylary shyǵarylyp, Strategııany júzege asyrý jónindegi birinshi kezektegi mindetter qoıyldy. Májiliske qatysýshylarǵa arnap sóz sóıleı otyryp, Prezıdent eń taıaýdaǵy keleshekte álemdik ekonomıkanyń quldyraýynyń jańa oralymy bolýy múmkindiginiń joqqa shyǵarylmaıtynyn atap aıtty. «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń basty qaǵıdaty – keń aýqymdy pragmatızm. Alda turǵan barlyq sheshimder Qazaqstannyń tabystylyǵy men ınvestısııalardyń qaıtarymdylyǵy, básekege qabilettiligi men uzaq merzimdi múddelerin saqtaý esepke alyna otyryp, qabyldanýy tıis. Bul – ekonomıkalyq statıstıkanyń abstraktili sıfrlarynyń ósimi emes, árbir qalada, aýdanda, aýylda nemese seloda ómirdiń naqty jaqsarýy», – dedi Memleket basshysy.

Eldiń aǵymdaǵy damý máseleleri jónindegi aqpan keńesinde bank sektorynyń, zeınetaqy reformasy men munaı-gaz salasy damýynyń ahýaly talqylandy.

10 sáýirde Memleket basshysy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Kásipkerler keńesiniń otyrysyn ótkizdi. Qatysýshylarǵa qaıyryla otyryp, Prezıdent «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrý barysynda «otandyq bızneske qoldaý kórsetýdi jańa saıası baǵyttyń ekinshi mańyzdy mindeti» etip qoıǵanyn atap ótti.

Sáýirde N.Á.Nazarbaev, sondaı-aq, Ulttyq qordy basqarý jónindegi keńestiń otyrysyna tóraǵalyq etip, onda qordyń qarajatyn paıdalaný jáne onyń aktıvterin ornalastyrý jóninde tujyrymdamalyq tásilder qaraldy. Elimizdiń ekonomıkalyq saıasatyndaǵy uzaq merzimdegi perspektıvaǵa arnalǵan Ulttyq qordyń odan arǵy róli men ornyn naqty aıqyndaýdyń mańyzdylyǵyn atap óte otyryp, Prezıdent «Ulttyq qor – eń aldymen bolashaq urpaqtyń aqshasy, sondyqtan ol tek aıryqsha jaǵdaılarda ǵana paıdalanylýy múmkin. Ulttyq qordyń qarjylaryn aǵymdaǵy máselelerdi sheshýdiń kózi retinde qarastyrmaǵan jón, onyń ornyna tıimsiz bıýdjet shyǵysyn qysqartý, qarjy tártibin kúsheıtý, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres júrgizý jáne salyq salynatyn bazany arttyrý qajet. Ulttyq qor strategııalyq mańyzdy ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrýdyń ózge kózderi joq kezde ǵana iske qosylýy tıis» ekendigin aıtty.

Prezıdent 26 tamyzdaǵy 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti qalyptastyrý máseleleri jónindegi májilisti de osyndaı talaptyń aıasynda ótkizdi.

18 qazanda N.Á.Nazarbaev Ulttyq munaı-­gaz keńesiniń otyrysyna qatysyp, onda «QazMunaıGaz» Ulttyq kompanııasy» AQ-tyń uıymdastyrylý qurylymy men korporatıvtik basqarylýyn jetildirýdiń qajettiligin atap ótti, sondaı-aq munaı ónimderiniń ishki naryǵyn retteýdiń jáne munaı óńdeý salasynyń keleshegin aıqyndaýdyń maqsatqa saılyǵyna nazar aýdardy.

Memleket basshysy sondaı-aq, jyl boıy eldiń Premer-Mınıstrimen, Ulttyq Banktiń Tóraǵasymen, agenttikterdiń, ulttyq kompanııalar men elimizdiń damý ınstıtýttarynyń basshylarymen turaqty negizde kezdesip otyrdy. Prezıdent 13 mınıstr men 13 oblystyń, Astana jáne Almaty qalalary ákimderiniń esepterin tyńdady.

Qazaqstan óńirleri áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń máseleleri de ádettegideı Prezıdenttiń jiti nazarynda boldy.

Osyǵan baılanysty N.Á.Nazarbaev 27 naýryzda Almaty qalasynda Prezıdent Ákimshiligi, Úkimet basshylyǵynyń, Almaty qalasynyń, Qyzylorda, Ońtústik Qazaqstan, Jambyl jáne Almaty oblys­tary ákimderiniń qatysýymen elimizdiń ońtústik óńirlerin damytý máseleleri boıynsha kóshpeli keńes ótkizdi. Ol oblystarda ındýstrııalandyrýdy keri ketirý úderisine, aýylsharýashylyq jerlerin maqsatsyz paıdalanýǵa jol bermeýge, halyqty jumyspen qamtý baǵdarlamasyn odan ári júzege asyrý, óńirlerde shaǵyn jáne orta bıznesti damytý jónindegi belsendi jumysty jalǵastyrý qajettigine aıryqsha nazar aýdardy.

Sonymen qatar, Memleket basshysy eldiń kóp óńirlerine jumys saparymen bolyp, sonyń barysynda oblystardyń aktıvterimen, eńbek ujymdarymen, jurtshylyq ókilderimen kezdesti, ondaǵan ónerkásiptik jáne áleýmettik nysandarda bolyp, jańa óndiristerdiń iske qosylýyna qatysty.

Mundaıda Elbasy basty nazardy óńirlerde Memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa aýdardy.

4 mamyrda Prezıdenttiń tóraǵalyǵymen bolyp ótken keńeste tap osy máseleniń mánisi talqylaýdyń taqyrybyna aınalyp, onda ónerkásip salasynyń qazirgi jaǵdaıy, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany júzege asyrýdyń, sondaı-aq osy baǵdarlamanyń ekinshi besjyldyǵyn ázirleýdiń máseleleri talqylandy. Budan basqa, ındýstrııalandyrýdyń perspektıvalaryn N.Á.Nazarbaev Aqtóbe, Atyraý, Qyzylorda, Batys Qazaqstan oblystarynyń ákimderin, Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrin qabyldaý kezinde, sondaı-aq Halyqaralyq konsýltatıvtik keńestiń múshelerimen aqpandaǵy kezdesýinde talqylady.

Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýynyń máseleleri mamyrdaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Shetel ınvestorlary keńesiniń kezekti HHVI otyrysynda talqylaýdyń basty taqyrybyna aınalyp, onda N.Á.Nazarbaev álemdik belgili sarapshylardyń qatysýymen ázirlengen 2020 jylǵa deıingi ınnovasııalyq damýdyń tujyrymdamasyn jarııa etti.Sonymen birge, otyrystyń sheńberinde ol «General Electric Transportation», «ConocoPhillips», «Airbus», «EADS» jáne basqa da kompanııalardyń basshylarymen kezdesýler ótkizdi.

«2020 jylǵa deıin jyl saıyn elektr qýatyn 2,5%-ǵa deıin, al 2020 jyldan keıin – 3,5%-ǵa deıin únemdeýdi kezeń-kezeńimen qamtamasyz etýdi kózdeıtin «Qazaqstan Respýblıkasyn «jasyl ekonomıkaǵa» kóshirý jónindegi tujyrymdamany bekitý týraly» Prezıdent qol qoıǵan Jarlyqty da osy sanatta atap ótýge bolady.

Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý salasyndaǵy júıeli memlekettik saıasattyń kózge kórinetin nátıjeleri 2013 jyly paıdalanýǵa berilgen joǵary tehnologııaly obektiler boldy. Olardyń qatarynda Pavlodar qalasyndaǵy polımerlik ónimder shyǵaratyn «Munaıhımııa LTD» JShS-niń, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy brondy tank qarý-jaraǵy men tehnıkasyn óndirý men jańǵyrtý jónindegi «Semeı ınjınırıng» AQ-tyń, Oral qalasyndaǵy termoberik shyny shyǵaratyn «Steklo-Servıs» JShS-niń zaýyttary, Taraz qalasyndaǵy «QazFosfat» JShS-niń kúkirt qyshqyly zaýyty jáne basqalar bar.

Sheteldik seriktestermen birlesken birqatar jobalar iske asyryldy, olardyń qatarynda Qazaqstan men Túrkimenstannyń arasyndaǵy «Bolashaq-Serhetıaka» temirjol ótpesi, sondaı-aq «Qashaǵan» ken ornynyń shıkizatyn qaıta óńdeýge baǵyttalǵan Atyraý oblysyndaǵy «Bolashaq» munaı men gazdy keshendi ázirleý jónindegi zaýyt bar.

EKSPO-2017 halyqaralyq mamandan­dyryl­ǵan kórmesin ótkizýge ázirlik máseleleri jyl boıy Memleket basshysynyń aıryqsha baqylaýynda boldy. Osyǵan oraı Prezıdenttiń tóraǵalyǵymen astanalyq ákimdik basshylyǵyn qatystyra otyryp 5 májilis ótti, olardy uıymdastyrý máselelerimen birge EKSPO-ny ótkizýdi qarjylandyrýdyń korporatıvtik kózderin tartý, qala tóńiregindegi «jasyl jelekti» damytýdyń, qala aýmaǵyn kógaldandyrýdyń, azamattardyń demalysy men bos ýaqyttaryn ótkizý úshin arnaýly oryndardy qalyptastyrýdyń, astanany «Smart City – Aqyldy qala» pishimi boıynsha bolashaqtyń qalasy retinde damytýdyń problemalary, t.b. qaraldy.

13 tamyzda Prezıdent Astanadaǵy «Kórme» ortalyǵynda bolyp, onda EKSPO-2017 kórme kesheniniń sáýletkerlik nobaı-ıdeıalarymen tanysty, al qazandaǵy jumys májilisinde kórme kesheniniń sáýlet nobaıyn maquldady.

Prezıdent jyldyń sońynda dástúr boıynsha jyl saıynǵy respýblıkalyq «Altyn sapa» jáne «Paryz» konkýrsynyń laýreattaryn marapattaý rásimine, sondaı-aq Indýstrııalandyrý kartasy jobalarynyń tusaýkeserine qatysty. Bul úsh oqıǵa elimizdiń iskerlik ómirindegi – astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda ótken Indýstrııalandyrý kúnindegi jyldyń mańyzdy oqıǵalarynyń bir bóligi bolyp qaldy. Úkimet óńirlermen telekópir pishiminde Memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany júzege asyrý týraly N.Á.Nazarbaevtyń aldynda esep berdi, Prezıdent onlaın-rejiminde qazirdiń ózinde jumys istep jatqan nysandardyń qyzmetimen tanysyp, taǵy da 10 jańa jobanyń iske qosylýyna ruqsatyn berdi.

Sonymen birge, 2013 jyly Úkimettiń áleýmettik-ekonomıkalyq baǵyttaǵy birqatar jumystary qoǵamda teris baǵasyn alyp, Memleket basshysy tarapynan qatań synǵa ushyrady.

Atap aıtqanda, jyl ortasynda Qazaqstan qoǵamynda áıelderdiń zeınet jasyn ósirý týraly Úkimettiń bastamasyna qatysty ótkir pikirtalas óris aldy. Tek Prezıdenttiń jaǵdaıǵa tikeleı aralasýynan keıin ǵana bul másele kún tártibinen alyndy.

N.Á.Nazarbaev eldiń memlekettik telearnalary arqyly sóz sóıleı otyryp: «Konstıtýsııa bergen ókilettikterime sáıkes, áıelderdiń zeınet jasyn ósirý týraly normany engizý merzimi bóligin qaıta talqylap, daýys berý úshin zańdy Parlamentke qaıtaramyn... Men áıelderdiń zeınet jasyn kezeń-kezeńmen uzartýdy 2014 jylǵy 1 qańtardan emes, 1918 jylǵy 1 qańtardan bastap, odan ári ár jarty jyl saıyn, 2027 jylǵa deıin uzartýdy usynamyn», – dep málimdedi.

Prezıdenttiń adal da aıqyn ustanymy qoǵamda keńinen oń qoldaýǵa ıe boldy, munyń ózi onyń sheshimin quptaǵan kóptegen hattar men jedelhattardan da kórindi.

Memlekettik organdardyń osy jáne ózge de kemshilikterin N.Á.Nazarbaev Úkimettiń 11 qazandaǵy otyrysynyń barysynda jáne Prezıdent Ákimshiliginiń qyzmetin jetildirý máseleleri jónindegi 4 qarashadaǵy májiliste naqty kórsetip berdi.

Tutasymen alǵanda, Memleket basshysy áldeneshe ret atap kórsetkenindeı, memlekettik organdardyń áleýmettik-ekonomıkalyq saladaǵy barlyq jumysy Qazaqstannyń Keden odaǵy men eldiń aldaǵy DSU-ǵa kirý jaǵdaıyndaǵy básekelestik qabiletin arttyrý maqsatynda júrgizilýi tıis.

*   *   *

2013 jyl syrtqy saıasat salasynda bizdiń elimiz úshin óte mazmundy ári nátıjeli boldy.

О́tken jyly Qazaqstan úshin halyqaralyq saladaǵy kún tártibiniń basty máselesi Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistiktiń sheńberinde eýrazııalyq ıntegrasııanyń tereńdeı túsýi bolǵany kúmánsiz.

Jyl boıy Joǵarǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń 3 otyrysy: mamyrda Astana qalasynda, qazanda Mınsk qalasynda jáne jeltoqsanda Máskeý qalasynda bolyp ótti.

Eýrazııalyq ıntegrasııany memlekettiń turaqty damýynyń tıimdi tetikteriniń biri retinde qarastyra otyryp, Qazaqstan solardyń negizinde Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵyn qurý maqsatynda Keden odaǵy men BEK-ke múshe memlekettermen ózara is-qımyldy nyǵaıtýyn jalǵastyrýda.

Sonymen birge, jeltoqsan sammıtiniń barysynda N.Á.Nazarbaev qurylyp jatqan Odaqty saıasattandyrýǵa jol bermeý týraly Qazaqstannyń qatań ustanymyn jarııa etti. «Biz sizdermen birge aıtqan bolatynbyz, qaıtalaǵym kelmep-aq edi, biraq qurylyp jatqan odaqty saıasattandyrýǵa jol berýge bolmaıdy. Biz ekonomıkalyq odaq qurýdamyz. Sondyqtan komıssııanyń mindeti shartqa ekonomıkalyq ıntegrasııa sheginen shyǵatyn erejelerdi qospaý. Shekarany qorǵaý, kóshi-qon saıasaty, qorǵanys jáne qaýipsizdik júıesi tárizdi baǵyttar, sondaı-aq, densaýlyq saqtaý, bilim berý, ǵylym, mádenıet, azamattyq, qylmystyq jáne ákimshilik ister boıynsha quqyqtyq kómek máseleleri ekonomıkalyq ıntegrasııaǵa jatpaıdy jáne Ekonomıkalyq odaq pishinine kóshirilýi múmkin emes. Bul máseleniń barlyǵy UQShU, TMD aıasyndaǵy kóptarapty kelisimder pishininde de jaqsy rettelgen», – dep atap aıtty Elbasy.

Osyǵan baılanysty Qazaqstan Prezıdenti: «Bizdiń birlestigimizde memleketterdiń saıası egemendigi berik ári myzǵymas. Bul – aksıoma. Ol ol ma, ekonomıkalyq ıntegrasııa tap osy ulttyq memlekettikti nyǵaıtyp, myǵym ekonomıka arqyly ony odan da bekemirek etý úshin damýda. BEK týraly shart múshe memleketterdiń ózge eldermen jáne uıymdarmen halyqaralyq sharttaryna áser etpeýi tıis. Egemendi memleketter retinde biz ózara múddelerimizge zalal keltirmeı túrli eldermen, halyqaralyq uıymdarmen belsendi yntymaqtastyq jasaımyz. Odaq bul baǵytta bizge bóget bolmaýy tıis», – dep málimdep, Joǵarǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńeske ulttyqtan tys ókilettikter berý týraly usynysqa qarsy shyqty.

Odan basqa, Memleket basshysy keńestik kezeńnen keıingi eldermen yntymaqtastyqtyń sheńberinde, 28 mamyrda Bishkek qalasyndaǵy UQShU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń beıresmı kezdesýine jáne Mınsk qalasyndaǵy 25 qazandaǵy TMD Memleket basshylary keńesiniń otyrysyna qatysty.

N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan múshesi bolyp tabylatyn ózge memleketaralyq birlestikterdiń sheńberindegi baılanystarynyń da úlken mańyzy boldy.

Bul oraıda Qazaqstan Prezıdentiniń 5 qyrkúıekte Sankt-Peterbýrg qalasynda bolǵan G-20 «Úlken jıyrmalyq» sammıtiniń jumysyna qatysýyn aıryqsha bólip aıtqan jón. Sammıtke qatysýshylardyń aldynda sóz sóıleı otyryp, Memleket basshysy olardyń nazaryna VI Astana forýmynyń usynystary men uıǵarymdaryn jetkizdi, sondaı-aq jahandyq ekonomıkalyq daǵdaryspen kúres jáne onyń qaıtalanýynyń aldyn alý maqsatynda álemdik ekonomıka men qarjy júıesin reformalaý jóninde birqatar usynystardy jarııa etti. Olardyń arasyndaǵy eń eleýlileri G-Global aqparattyq-kommýnıkasııalyq alańynyń qurylýy men ǵalamdyq ekonomıkany reformalaý salasynda kópjaqty dıalog, talqylaý jáne sheshimder usyný úshin jyl saıyn Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy konferensııa shaqyrý boldy.

Jalpytúrkilik yntymaqtastyqtyń sheńberinde N.Á.Nazarbaev 16 tamyzda Ázerbaıjanda bolǵan Túrkitildes memleketter yntymaqtastyǵy keńesiniń III otyrysyna qatysty.

Qazaqstan Prezıdentiniń 13 qyrkúıekte Bishkek qalasyndaǵy Shanhaı yntymaqtastyǵy uıymyna múshe memleketter basshylary keńesi otyrysynyń jumysyna qatysýynyń úlken mańyzy boldy. Qazaqstannyń ShYU-nyń 2025 jylǵa deıingi damý strategııasyn ázirleý týraly bastamasy oń qoldaý taýyp, ol Bishkek deklarasııa­synan oryn aldy.

 Almaty qalasynda Iran jáne Iran ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha kelissózder júrgizýshi elder «altylyǵy» ókilderiniń kelissózderiniń eki raýndynyń, sondaı-aq Aýǵanstan boıynsha Ystambul prosesine qatysýshy elderdiń Mınıstrlik konferensııasynyń ótkizilýi iri dıplomatııalyq jetistik boldy.

Qazaqstannyń ulttyq múddelerin ilgeri jyljytý oraıynda Prezıdenttiń Boao jáne Astana ekonomıkalyq forýmdaryna, sondaı-aq Damýshy naryqtardyń Eýrazııalyq forýmyna qatysýlary eleýli dıvıdendter ákeldi.

Ekijaqty qarym-qatynastar jelisi boıynsha Memleket basshysy 2013 jyly 7 sheteldik saparda boldy, olardyń ishinde 3 resmı jáne 4 jumys sapary bar. Atap aıtqanda, Elbasy resmı saparmen Qytaıǵa (5-7 sáýir), О́zbekstanǵa (13-14 sáýir), Monakoǵa (27-28 qyrkúıek), sondaı-aq, jumys saparymen Ispanııaǵa (5-6 aqpan), Reseıge (7-8 aqpan, 24 jeltoqsan) jáne Iranǵa (4 tamyz) bardy.

Reseı Federasııasymen dástúrli tyǵyz dıalog júrgizildi. Jyl boıy N.Á.Nazarbaev Prezıdent V.V.Pýtınmen túrli pishimdegi 7 kezdesý ótkizdi, solardyń barysynda negizgi nazar Qazaqstan-Reseı strategııalyq seriktestigin odan ári damytý máselelerine, eýrazııalyq ıntegrasııanyń keleshegi men halyqaralyq jáne óńirlik kún tártibiniń prob­lemalary boıynsha bizdiń elderimizdiń ózara is-áreketterine aýdaryldy.

11 qarashada Ekaterınbýrg qalasynda bolǵan kezekti Qazaqstan jáne Reseı óńiraralyq yntymaqtastyǵynyń H forýmy Qazaqstan-Reseı qarym-qatynastaryndaǵy eleýli oqıǵaǵa aınaldy. Onyń qorytyndylary boıynsha HHI ǵasyrdaǵy tatý kórshilik jáne odaqtastyq týraly jańa shartqa qol qoıyldy.

Azııalyq baǵytta Memleket basshysynyń sáýirdegi Qytaı Halyq Respýblıkasyna jáne QHR Tóraǵasy, Qytaı Kompartııasy OK Bas hatshysy Sı Szınpınniń Qazaqstanǵa alǵashqy memlekettik saparynyń úlken mańyzy boldy.

Bul saparlar elder arasynda jan-jaqty strategııalyq seriktestikti damytýdyń jańa kezeńiniń bastalýynyń negizin qalady. Eki el baǵdarlarynyń sabaqtastyǵyn dáıektep, QHR-dyń burynǵy basshylyǵymen qol jetkizilgen kelisimderdiń saqtalýyna kepildik berdi, QHR-dyń burynǵy Tóraǵasy Hý Szıntao kezinde qalyptasqan joǵary deńgeıdegi turaqty baılanys­tar dástúri bekitildi. Sondaı-aq, munaı-gaz, kólik pen tranzıt salalaryndaǵy máseleler kelisilip, transshekaralyq ózender jónindegi ustanymdar belgilendi, 2015 jylǵa qaraı taýar aınalymyn 40 mlrd. dollarǵa jetkizý týraly kelisimge qol jetkizildi, 2020 jylǵa deıingi saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytýdyń orta jáne uzaq merzimdik baǵdarlamasy qabyldandy.

Bizdiń elimizge Indonezııa Prezıdenti S.Iýdoıononyń memlekettik sapary musylman áleminiń asa iri memleketiniń basshylyǵymen senimdi saıası dıalog ornatýǵa, saýda jáne ekonomıkalyq baılanystardyń basymdyqtaryn aıqyndaýǵa múmkindik berdi. Sapardyń qorytyndylary boıynsha 5 ekijaqty qujatqa qol qoıyldy.

Tamyzda Iran tarapynyń shaqyrýy boıynsha Memleket basshysy jańadan saılanǵan Prezıdent H.Rýhanıdy ulyqtaý rásimine qatysý úshin Iran Islam Respýblıkasyna jumys saparymen bardy. Ulyqtaý rásimine Qazaqstan Prezıdentiniń tikeleı qatysýy Tehranda oń qabyldanyp, Irannyń jańa basshylyǵymen senimdi qarym-qatynastar ornatýǵa múmkindik berdi.

Ortalyq Azııa elderimen yntymaqtastyq jaqsy serpin aldy.

N.Á.Nazarbaevtyń 13-14 maýsymda О́zbekstanǵa resmı sapary sheshýshi oqıǵa boldy, onyń qorytyndylary boıynsha Strategııalyq áriptestik týraly shartqa qol qoıyldy, sondaı-aq saýda, energetıka, sýdy paıdalaný salasynda ekijaqty ózara is-qımyldyń kókeıkesti máseleleri boıynsha óte jemisti kelissózder boldy. Tashkent qalasynda Abaı eskertkishiniń jáne Qazaqstan elshiliginiń jańa ǵımaratynyń ashylýy eki el jurtshylyǵynyń arasynda oń pikir týǵyzdy.

Túrkimenstan Prezıdenti G.M.Berdimuhame­dov­tiń Qazaqstanǵa 10-11 mamyrda jasaǵan memlekettik saparynyń sheńberinde Qazaqstan men Túrkimenstannyń arasyndaǵy yntymaqtastyq odan ári damı tústi. Sapardyń asa mańyzdy quramdas bóligi «Qazaqstan – Túrkimenstan – Iran» temirjol magıstrali «Bolashaq-Serhetıaka» qazaqstandyq-túrkimendik ýchaskesiniń ashylýy boldy. Onyń mańyzy týraly aıta kelip, Prezıdent «bul jol eki el arasynda tikeleı temirjol qatynasyn ornatady. Jańa temirjol júktiń jetkizilý, sonyń ishinde tranzıtteý merzimin, keleshekte jolaýshylar úshin jol qatynasy ýaqytyn qysqartady. Sondaı-aq, «Qazaqstan-Túrkimenstan» temirjoly – Parsy shyǵanaǵyna shyǵýdy qamtamasyz etetin temirjol dáliziniń sheshýshi bóligi», – dep málimdedi.

Memleket basshysynyń Monako Knıazdigine, Ispanııaǵa, Ulybrıtanııaǵa saparlary, sondaı-aq Fınlıandııanyń Prezıdenti S.Nıınıstıo men Latvııanyń Prezıdenti A.Berzınshtiń, Ulybrıtanııanyń Premer-mınıstri D. Kemeron men Ispanııanyń Premer-mınıstri M.Rahoıdyń, Eýropa komıssııasynyń tóraǵasy J.M.Barrozýdyń Qazaqstanǵa saparlary Eýropalyq baǵyttaǵy syrtqy saıası yntymaqtastyqtyń joǵary serpindiligin qamtamasyz etti.

N.Á.Nazarbaevtyń Monako Knıazdigine resmı sapary barysynda ekijaqty ekonomıkalyq jáne týrıstik yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýdyń keleshegi talqylandy.

Memleket basshysynyń Ispanııaǵa saparynyń mazmundyq jaǵyn birlesken óndiristik, mádenı jáne týrıstik saladaǵy ózara is-áreket máseleleri qurady. Onyń «Patentes TALGO S.A.», «Airbus Military», «Maksam», «OHL» jáne «Next Limit Texnologies» kompanııalarynyń basshylarymen kezdesýleri kezinde yntymaqtastyqtyń bolashaǵy jan-jaqty sóz boldy.

2013 jyly qazaqstandyq-brıtandyq qarym-qatynastar jańa deńgeıge kóterildi. Buǵan N.Á.Nazarbaevtyń ekijaqty qarym-qatynastardyń búkil tarıhynda bizdiń elimizge maýsymda birinshi ret memlekettik saparmen kelgen Ulybrıtanııanyń Premer-mınıstri D.Kemeronmen kezdesýi yqpal etti. Astanadaǵy kelissózderdiń qorytyndylary boıynsha Qazaqstannyń Ulybrıtanııamen strategııalyq áriptestigi týraly tarıhı kelisimge qol qoıyldy. Qarym-qatynastardyń jańa serpininiń bekı túsýine Qazaqstan Prezıdentiniń Londonǵa shildedegi beıresmı sapary yqpal etti.

Osylaısha, jyl boıy Memleket basshysy Qazaqstanǵa ekijaqty saparlardyń sheńberinde kelgen Reseı Prezıdenti V.V.Pýtındi, Qyrǵyzstan Prezıdenti A.Sh.Atambaevty, Fınlıandııa Prezıdenti S.Nıınıstıoni, Túrkimenstan Prezıdenti G.M.Berdimuhamedovti, Latvııanyń Prezıdenti A.Berzınshti, Indonezııanyń Prezıdenti S.Iýdoıonony, Belarýs Prezıdenti A.G.Lýkashenkony, QHR Tóraǵasy Sı Szınpındi; Ulybrıtanııanyń Premer-mınıstri D.Kemeron men Ispanııanyń Premer-mınıstri M.Rahoıdy qabyldady.

Budan basqa N.Á.Nazarbaev túrli halyqaralyq alańdarda AQSh, Reseı, Fransııa, Ońtústik Koreıa, Brazılııa, Meksıka, Argentına, Túrkııa, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy, Senegal, Perý prezıdentterimen; GFR Kanslerimen, Ulybrıtanııa, Avstralııa, Japonııa, Úndistan, Italııa, Ispanııa jáne Kanada premer-mınıstrlerimen; EO tóraǵasy H.van Rompeımen, BUU bas hatshysy Pan Gı Mýnmen, DSU bas dırektory R.Azevedýmen jáne basqalarmen kezdesti.

Osymen birge, Qazaqstan Prezıdenti Qazaqstanǵa joly túsken halyqaralyq uıymdardyń, sheteldik saıa­sı, qoǵamdyq jáne iskerlik toptardyń ókilderimen kóptegen kezdesýler ótkizdi. Olardyń qatarynda Eýropalyq komıssııanyń tóraǵasy J.M.Barrozý, BUU Bosqyndar isteri jónindegi Joǵarǵy komıssary A.Gýterrısh, BUU EKOSOS-ynyń tóraǵasy N.Osorıo, BUU bas hatshysynyń arnaýly ókili, BUU-nyń Aýǵanstanǵa kómek kórsetý jónindegi mıssııasynyń basshysy Iа.Kýbısh, Iran Islam Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik Joǵarǵy keńesiniń hatshysy S.Djalılı, Eýrazııa ekonomıkalyq komıssııasy alqasynyń tóraǵasy V.B.Hrıstenko, Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń bas hatshysy V.Lossertales, Reseı Premer-mınıstri D.A.Medvedev, Ispanııa Premer-mınıstri M.Rahoı, Ýkraına Premer-mınıstri N.Iа.Azarov, Qyrǵyzstan Premer-mınıstri J.J.Satybaldıev, Belarýs Premer-mınıstri M.V.Mıasnıkovıch, Rýmynııa Premer-mınıstri V.Ponta, Ulybrıtanııanyń burynǵy Premer-mınıstri T.Bler jáne basqalar bar.

Memleket basshysy jyl boıynda Reseıdiń, Belarýstiń prezıdentterimen jáne Ulybrıtanııanyń Premer-mınıstrimen telefon arqyly sóılesti.

Prezıdentke 17 shet memlekettiń – Ulybrıtanııanyń, Shvesııanyń, Shveısarııanyń, Taılandtyń, Birikken Arab Ámirlikteriniń, Fınlıandııanyń, Slovakııanyń, Qytaıdyń, Mońǵolııanyń, Grýzııanyń, Belgııanyń, Armenııanyń, Belarýstiń, Brazılııanyń, Fransııanyń, Kýbanyń jáne Katardyń elshileri senim gramotalaryn tapsyrdy.

Jalpy alǵanda, Prezıdenttiń 2013 jylǵy syrtqy saıası qyzmeti óńirlik jáne jahandyq deńgeılerde turaqtylyq pen berik damýdy qamtamasyz etýge salmaqty úles qosqan jaýapty memleket retinde Qazaqstannyń ustanymyn nyǵaıtýǵa, sondaı-aq Shyǵys pen Batystyń arasyndaǵy ózara túsinistik pen damý dıalogyn qamtamasyz etýge yqpal etti.

*  *  *

Memleket basshysynyń 2013 jylǵy jumys kestesiniń negizgi qorytyndylary osyndaı. Ony júzege asyrý tutasymen alǵanda bizdiń elimizdiń odan ári áleýmettik-ekonomıkalyq ósýine, ishki saıası turaqtylyqtyń qamtamasyz etilýine, ultaralyq jáne konfessııaaralyq qarym-qatynastardyń turaqty damýyna, ulttyq qaýipsizdiktiń nyǵaıýyna jáne Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy bedeliniń artýyna yqpal etti.