QR Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń «Bozoq» memlekettik tarıhı-mádenı murajaı-qoryǵy «Qoldanbaly ǵylymı zertteýler» bıýdjettik baǵdarlamasy boıynsha ǵylymı zertteýler baıqaýyna qatysty. Baıqaýda «Bozoq kóne qonysynyń arheologııalyq qazba jumystary negizinde ashyq aspan astynda ulttyq saıabaq qurý» jobasy usynyldy.
QR Mádenıet jáne sport mınıstrligi Botaǵaı eskertkishi týraly «Ortaǵasyrlyq Teńiz-Qorǵaljyn oıpatyndaǵy turǵyn úı arhıtektýrasynyń dástúrli túrleri: evolıýsııanyń shyǵý tegi men erekshelikteri» taqyrybyndaǵy ǵylymı zertteýlerge qoldaý tanytty.
Mınıstrlik tarıhı-mádenı mura nysandaryn zertteý úshin murajaı-qoryqtardyń ǵylymı, ǵylymı-tehnıkalyq baǵdarlamalarǵa qatysýyna jaǵdaı jasap otyr. Jobalar úsh jylǵa eseptelgen.
Belgili arheolog Marat Sembı jáne Á.Marǵulan atyndaǵy arheologııa ınstıtýty fılıalynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Serǵazy Sákenov bastaǵan «Bozoq» mýzeı-qoryǵynyń bir top ǵylymı qyzmetkeri arheologııalyq-sáýlet eskertkishi – Botaǵaı qalashyǵyn zertteý jumystaryn júrgizip keldi. Dala jumystaryna Qorǵaljyn aýylynyń jastary da qatysty.
«Biz ortaǵasyrlyq Botaǵaı qonysyn zerttedik. Ol týraly orys derekkózderinen de belgili, Álkeı Marǵulan shyǵarmalarynda da bar. Bul qonys Qorǵaljyn aýylynyń mańynda ornalasqan. QR Mádenıet jáne sport mınıstrligi ortaǵasyrlyq qonysty zertteýge granttyq qarjylandyrý bóldi. Arheologııalyq málimetterge qaraǵanda, bul XIV-XV ǵasyrlarda damyǵan ortaǵasyrlyq qonys bolǵan. Ol óndiristik bloktardan turdy. Kerýen saraıy bar. Biz bir óndiristik blokty tolyq zerttedik, onda kirpish kúıdirilgen, glazýr jasalǵan, ıaǵnı shyny kirpish shyǵarylǵan bólme tabyldy. Bólmede baspaldaqtar bar. Barlyq kirpishter osy kúnge deıin saqtalǵan. Tipti eden men qabyrǵalar kúıdirilgen kirpishten qalanǵan», deıdi arheolog.
Osylaısha, arheologtar bul jerde shıkizat óndirisi basynan bastap sońǵy ónimge deıin jetkiziletin tolyq óndiristik sıkl bolǵanyn anyqtady. Shıkizat daıyndalǵan bólmede dıirmen tastary da tabyldy.
«Sonymen qatar birneshe glazýr peshin taptyq. Bir pesh kirpish kúıdirýge arnalǵan. Iаǵnı, munda kirpish óndirýdiń tolyq sıkly ázirlendi. Ártúrli pishindegi órnegi bar terrakotalyq kirpishterdi tapqanymyz óte mańyzdy. Jyltyratylǵan kirpishtiń birneshe mysaly bar. Glazýr arheologııa ǵylymynda áıgili Tımýr glazýri retinde belgili. Ol Samarqanda, Buharada óte tanymal boldy. Mundaı óndiris ortalyǵy soltústiktiń eń shetinde - Saryarqada tabyldy. Bul XIV-XV ǵasyrlarda qonystyń qala mádenıetiniń damýynda úlken óndiristik, áleýmettik jáne saıası ról atqarǵanyn kórsetedi. Iаǵnı, bul jádigerler munda qala mádenıeti shynymen damyǵanyn dáleldeıdi», deıdi Serǵazy Sákenov.
Arheologtar osy zertteýlerdiń arqasynda ejelgi derekkózderde jazylǵan ortaǵasyrlyq qonysty tapqany týraly senimdi túrde aıta alady. Ǵalymdar zertteýdi jalǵastyrýdy josparlap otyr. Qonysty joǵarydan baqylaý kezinde kerýen saraı ornalasqan bekinis qabyrǵalary tabyldy.
«Eń qyzyǵy - ishinde suıyqtyq saqtalǵan ydys taptyq. Onyń bıiktigi 40 sm jáne aýzy qaqpaqpen tyǵyz jabylǵan. Ishindegi suıyqtyqtyń túsi qara jáne qoımaljyń. Mundaı suıyqtyqtyń tabylýy - arheologııadaǵy eń úlken olja. Tipti Samarqandta, Buharada, Túrkistanda mundaı ydys tabylmady. Biz qazir bul suıyqtyqqa bıohımııalyq taldaý júrgizýdi josparlap otyrmyz. Eger eskertkishti XIV-XV ǵasyrlarǵa jatqyzsaq, bul ydys 600-700 jyl boıy saqtalǵan degen sóz. Ishindegi suıyqtyqtyń osy kúnge deıin jetkeni tańǵalarlyq. Meniń oıymsha, birneshe aıdan keıin biz bul suıyqtyqtyń quramyn, ne ekenin, ne úshin qoldanylǵanyn bilemiz», dep bólisti arheolog.
Taǵy bir mańyzdy olja - kóne beıitter. Arheologtyń aıtýynsha, óndiris ortalyqtarynyń janynda adamdar jerlengen. Osy arqyly eskertkishtiń naqty hronologııalyq jasyn anyqtaýǵa bolady.
Arheologtyń aıtýynsha, Botaǵaı qonysy Jibek jolynyń boıynda paıda bolǵan, ıaǵnı kerýen joldary osy jerden ótken.
«Múmkin, qonys kerýen jolynda paıda bolǵan shyǵar, óıtkeni onyń aınalasynan kerýen saraıynyń izin kezdestirdik. Arheologııalyq derekter qalanyń kem degende osy jerde qalyptasyp, damyǵanyn kórsetedi. Bizdiń oıymyzsha, eger ol Jibek jolynyń bir tarmaǵynda ornalasqan bolsa, tabylǵan ydystaǵy suıyqtyq ımporttyq munaı bolýy múmkin. Biraq bul tek boljam. Naqty derekterdi bıohımııalyq saraptamadan keıin alamyz», dep túsindirdi Serǵazy Sákenov.
Ortaǵasyrlyq Botaǵaı qonysy Qazaqstan men Orta Azııa aýmaǵynda qala mádenıeti jaqsy damyǵanyn dáleldeıdi.
Hımııalyq analızden keıin ǵalymdar ydysty murajaıǵa qoıýdy josparlap otyr. Serǵazy Sákenovtyń aıtýynsha, bul óte sırek kezdesetin eksponat.
