BUU-nyń Qazaqstanǵa seniminiń aıǵaǵy

Aýǵanstandaǵy ishki saıası ahýal shıelenisip, «Talıban» el bıligin qolyna alǵan soń jaǵdaıdyń qıyndaǵanyna baılanysty kóptegen memleket óz elshilikterin áketýge talpynyp jatyr.

Birikken Ulttar Uıymy da Aýǵanstanǵa járdem kórsetý jónindegi mıssııasyn (UNAMA) jáne atalǵan elde akkredıttelgen BUU-nyń basqa da agenttikterin Almaty qalasyna kóshirýdi uıǵarǵan. Osyǵan baılanysty 18 tamyzda UNAMA qyzmetkerleri bar alǵashqy bort Almaty áýejaıyna kelip qondy. Qazirgi tańda Syrtqy ister mınıstrligi, shahar ákimshiligi, basqa da vedomstvolar birlesip, BUU mıssııasyn ornalastyrýǵa kiristi.

UNAMA jáne basqa da BUU agent­tikteriniń keńseleri Aýǵanstandaǵy jaǵdaı turaqtalǵanǵa deıin Almatyda qalmaq. Jospar boıynsha bul shamamen jarty jylǵa sozylýy múmkin. Qyz­met­kerlerdiń turýy, keńse men úı-jaı­laryn jalǵa alýy jáne basqa da shy­ǵyndar tolyǵymen BUU-nyń bıýdjetinen qarjylandyrylady.

BUU-nyń Aýǵanstandaǵy mıssııasyn Qazaqstanǵa kóshirýi beker emes. Birinshiden, elimiz ben halyqaralyq uıym arasynda tyǵyz qarym-qatynas ornaǵan. Táýelsizdik alǵaly Qazaqstan BUU-nyń barlyq basty organdarynda, sonyń ishinde, Qaýipsizdik Keńesinde janjaldardy retteý, ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne qarýsyzdaný, terrorızmge qarsy kúres, konfessııaaralyq jáne ultaralyq dıalog, teńizge shyǵa almaıtyn damýshy elderdiń múddesin qorǵaý sekildi basymdyqtardy dáripteýge atsalysty.

Sonymen qatar elimiz Birikken Ulttar Uıymynyń búkil bastamasyna, tıimdilikti, ashyqtyq pen aıqyndyqty arttyrý jónindegi jumysyna qol­daý kórsetip keledi. Qazaqstan BUU-nyń mıssııasy men Jarǵysyn berik ustanady. Sondyqtan shyǵar, álemge áıgili halyqaralyq uıym úshin Qazaqstan qashanda qaýipsizdik pen turaqtylyq mekeni sanalady.

Ekinshiden, Qazaqstan árdaıym Aýǵan­standaǵy ahýaldy jadynan shy­ǵar­ǵan emes. Ondaǵy jaǵdaı jaqsaryp, óńirde turaqtylyq pen beıbitshilik ornaýyna múddelimiz. Eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq jolǵa qoıylyp, Qazaqstan aýǵan stýdentteriniń bilim alýyna kómektesip keledi. 2010 jyldan bastap 2021 jylǵa deıingi kezeńde qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynda Aýǵanstannyń 1 myńnan asa azamaty bilim alady.

Sondaı-aq 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshe bolyp saılanǵan kezde de Qazaqstan tarapy Aýǵanstan máselesin nazardan shyǵarǵan joq. Máselen, Aýǵanstan/«Talıban» komıtetine, ILIM/Ál-Kaıda komıtetine jáne So­malı/Erıtreıa Sanksııalyq komıtetine tóraǵalyq etý tapsyrylyp, elimiz atal­ǵan mindetti abyroımen atqaryp shyqqan bolatyn.

Munyń bári, álbette, Qazaqstannyń, el tizginin ustaǵan tulǵalardyń syrtqy saıasattaǵy tabysty jumysynyń je­misi. Qalaı degenmen, Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshe­si, kórshiles jatqan memleket retinde Aýǵanstandaǵy ahýaldy óte jaqsy biledi.

Budan bólek, Qazaqstan BUU-nyń bitimgershilik mıssııalaryna belsendi atsalysyp júrgenin aıta ketken jón. Jalpy, elimizdiń bitimgershilik mıssııasynyń tarıhy erteden bastalady. Sonaý 90-shy jyldary tájik-aýǵan shekarasyn kúzetken qazaqstandyq sarbazdardyń esimderi el jadynda.

Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń bitimgershilik mıssııalaryna qatysýy úshin qurylǵan «Qazbat» ınjenerlik-saper­lik jasaǵy 2003 jyly koalı­sııa­nyń turaqtandyrý kúshteri quramynda Irakqa jiberildi. 2008 jyldyń qazan aıyna deıin birneshe rotasııa jasaldy.

2018 jyldan bastap Qazaqstan bitim­gershilik áleýetin iske asyrýdyń jańa múmkindigin ıelendi. Osylaısha, birinshi bitimgershilik rotasy «Lıvandaǵy BUU ýaqytsha kúshteri» mıssııasyna attandy. Qazirgi tańda UNIFIL mıssııasy quramynda elimizdiń bitimgershileri óz mindetin abyroımen atqaryp júr.

Úshinshiden, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev BUU-nyń jumysymen jete tanys. Bul UNAMA-ny Almatyǵa kóshirý týraly sheshim qabyldaǵanda eskerilgeni anyq. Memleket basshysy halyqaralyq qoǵamdastyqqa da kórnekti saıasatker, dıplomat retinde ta­nyldy. Qasym-Jomart Kemeluly dıplo­ma­tııanyń barlyq satysynda jumys isteı júrip, úlken saıasattyń Olım­pine shyqty. BUU-nyń Jenevadaǵy keń­se­sin basqarǵan alǵashqy Azııanyń ókili re­tinde Qasym-Jomart Toqaev álemdik deńgeıdegi máseleler boıynsha kelis­sóz­der uıymdastyrýǵa belsene atsalysty.

BUU burynǵy Bas hatshysy Pan Gı Mýn Q.Toqaevty BUU Jenevadaǵy bólimshesiniń Bas dırektory jáne BUU Bas hatshysynyń orynbasary, Qarýsyzdaný jónindegi konferensııada óziniń jeke ókili retinde taǵaıyndaý týraly sheshim qabyldaǵan bolatyn. Pan Gı Mýnnyń: «Men oǵan Jenevadaǵy úlken jáne paıdaly jumysy úshin óte rızamyn. Men ony joǵary baǵalaımyn. Sondaı-aq BUU-nyń eń iri keńsesin bas­qarǵan adam retinde men oǵan óte razymyn», dep Q.Toqaevtyń kásibı qasıetteri men jemisti qyzmetine joǵary baǵa bergeni esimizde.

Aıtpaqshy, ótken jumada BUU mıssııasyn Almatyda ýaqytsha ornalastyrý týraly brıfıng boldy. Baspasóz jıyny barysynda Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Aqan Rahmetýllın, Aýǵan­stanǵa kómek kórsetý jónindegi BUU mıs­sııasynyń arnaıy ókili jáne basshysy Debora Laıons, Qazaqstandaǵy BUU Turaqty úılestirýshisi Mıkaela Frıberg-Storı búkil málimetti bólisti.

О́z sózinde Debora Laıons Qazaqstan halqyna qıyn sátte qoldaý bildirgeni úshin alǵys bildirdi.

«Birikken Ulttar Uıymy Qazaq­stan­nyń áriptestik kórsetip, Almatyda ýaqytsha keńse ornatqany úshin alǵys aıtady. Bul keńseni ornalastyrý Kabýldaǵy bılik qulaǵanǵa deıin keli­silgen bolatyn. Osy kelissózder kezinde Kabýldaǵy jaǵdaı nasharlaǵan jaǵdaıda personal sanyn ýaqytsha qysqartyp, Aýǵanstandaǵy áreketter kúsheıse, BUU personalyn osy elge jaqyn ári qaýipsiz jer retinde jetkizý kerek degen sheshim qabyldanǵan», dedi BUU-nyń arnaıy ókili.

Sondaı-aq spıker Aýǵanstandaǵy ahýaldyń qıyndyǵyn aıtyp, elden ketkisi keletin adamdardyń qarasy qalyń ekenin jetkizdi. Debora Laıonstyń aıtýynsha, UNAMA agenttigi «Talıban» kósemderimen baılanys ornatýǵa talpynyp jatyr.

«Qazir UNAMA ókilderiniń Aýǵan­stanǵa baryp, alańsyz jumys isteýi  kelissózderde qaralyp jatyr. Almatyda qurylyp jatqan keńse tek halyqaralyq personalǵa arnalady. Qalǵan mamandar ýaqytsha negizde ózge elderge jiberiledi. Qazaqstan Úkimeti men Qazaqstan hal­qy­n­a BUU jumysyna qosqan úlesi úshin, elderińizde baza qurýǵa ruqsat berip, osy­naý qıyn kezeńde qoldaý kór­set­ken­dirińiz úshin erekshe rahmet aıtamyz», dedi Debora Laıons.

Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Aqan Rahmetýllın Almatyda BUU-nyń qandaı agenttikteri ornalasqanyn aıtyp berdi. Spıkerdiń aıtýynsha, mundaı sheshimniń qabyldanýyna eli­miz­diń óńirlik jáne jahandyq qaýip­siz­dikti qamtamasyz etý isindegi joǵary be­deli áser etken.

«Búgingi tańda Almatyda halyq­aralyq uıymdardyń ǵımaratynda aımaqtyq jáne sýbóńirlik mártebege ıe BUU-nyń 18 agenttiginiń ókildikteri ornalasqan (UNDP, IOM, UNESCO, UNEP, UNAIDS, UNFPA, UNICEF, UNOH­­CHR, UNODC, UNESCAP, UN­HCR, UNISDR, UNOCHA, WHO, UNDSS, UNDGC, UN WOMEN, FAO). Sony­men qatar qalada basqa halyqaralyq uıym­dar men dıplomatııalyq korpýs bar.

Osy turǵyda UNAMA-nyń ýaqytsha keńsesiniń ashylýy Almatynyń BUU-nyń óńirlik haby retindegi mártebesin odan ári nyǵaıtýǵa jaqsy kómek bolady», dedi A.Rahmetýllın.

Qoryta aıtqanda, BUU-nyń Aýǵan­standaǵy mıssııasynyń Qazaqstanǵa kóshirilýi –  elimizdiń abyroıy. Osyndaı qıyn-qystaý shaqta halyqaralyq uıym­nyń bizge senim artýy syrtqy saıasattaǵy baǵytymyzdyń aıqyndyǵyn kórsetedi.