О́mirin óleńmen órnektegen, jyrlarynan asqaq Altaıdyń órligi de, kári Hazardyń tákapparlyǵy da, saǵymdy Saryarqanyń syrshyldyǵy da, Ońtústik ólkeniń janǵa jaıly aýasynyń jylyǵy da aıqyn kórinip turatyn Farıza aqyndy týǵan halqy, eli, jyrsúıer qaýym túgel joqtap jatyr. Biz budan birshama ýaqyt buryn gazetimizdiń saıtynda sondaı hattardyń birqataryn jarııalap edik, endi, mine, solardyń sońyn ala taǵy bir dúrkin oılar men tilekter kelip jetti.
Bitimi bólek jan edi...
Farıza apamyz da máńgilik saparǵa attandy.
«Suhbat» kitaby arqyly tanyp, jıyrma jylǵa jýyq qasynda júrgende, bitim-bolmysynan kóp ónege aldym.
Ol erkindikti, bostandyqty súıetin. Oılaǵan oıy, aıtqan sózi, jasaǵan isi birdeı bolyp turýshy edi.
Ony «asaý, tarpań» dep tabıǵatyn tanymaǵandar, shyndyqty betke aıtatyn týrashyldyǵynan, óz ustanymynan taımaıtyn minezinen taısalatyndar aıtatyn.
Tarpańdyǵy tákapparlyqtan, órkeýdelikten emes edi.
Ol eshýaqytta eshkimdi jamandamaıtyn, bireýlerge kóńili tolmaǵan sátterde «jaı adam ǵoı» dep qana qoıa salatyn, áńgimeni uzaq-sonarǵa sozbaıtyn.
Jalǵandyqty, jasandy kólgirsýdi jany súımeýshi edi. Jany óte názik bolatyn.
«Aqyndardy salystyryp qaraýǵa bolmaıdy, árkimniń deńgeıi bar, shamasy kelgenine qaraı jazady, sondyqtan anaý artyq, mynaý kem deý orynsyz» deıtin.
Shynshyldyǵy sol – óleń jazýdy qoıyp baramyn, poezııada aıtarymdy aıtyp boldym, – dep ashyq málimdedi.
Sóıte tura, qalamy qolynan túsken joq. Osy kesel jabysqaly Pýshkınniń óleńderin aýdardy, «Mark Tvenge erekshe kóńil bólip júrmin» deýshi edi.
20 qańtarda sońǵy ret aýrýhanǵa baryp kóńilin suraǵanymda: «Muhamed paıǵambar» degen kitabymda burynyraq jazylǵandyqtan ózgertýge jatatyn mynadaı-mynadaı jerleri bar, sony kompıýterińdegi nusqada túzetip qoıshy» dep tapsyryp edi.
Eshqashan, qaısybir jaǵdaı bolmasyn usaqtyq tanytqanyn kórmedim. Bul minezdi ózgelerden de talap etetin. «Men tileımin kúńkil men usaqtyqtan, Saqtaǵaı dep dalamnyń jigitterin» degeni jaı ǵana jalyndy sóz emes edi.
Ol ózinen úlkenderge erekshe qurmetpen qaraýshy edi. Márııam Hakimjanova, О́mirbek Joldasbekov, Zeınolla Qabdolov, Qarataı Turysov, Sherhan Murtaza, Ábdijámıl Nurpeıisovterdi iltıpatpen udaıy aıtyp otyratyn.
Ol – qazaqtaǵy qyz bitkenniń anasyndaı edi. Bizdiń úıdegi sińlisin aıryqsha jaqsy kórdi.
Otbasyndaǵy meıirimi erekshe bolatyn, erte qaıtys bolyp ketken aǵasynyń ul-qyzdarynyń bárin jetildirip, qamqor boldy.
Adamnyń bári – bul ómirde jolaýshy ǵana ǵoı, máńgilik ornyna bettegen apamnyń jany jánnátta bolyp, nury peıishte shalqyǵaı dep tileý qaldy da bizge...
Myrzageldi Kemel.
Farıza qyz fánıden ótti!
Naryn qumynyń yzyńdaǵan qýraıy men shaǵyl buırattarynan qanattanyp, armanshyl bala qııaly kón tarıhty kıeli topyraqtan nár alyp, qazaq poezııasynyń kóginde Aqıyq aqynnyń amanatyn arqalap, qalyqtaǵan arshyn -aqyn Farıza dúnıeden ozdy.
Áıel tek erlik taǵdyr keshedi. Jar salyp, jarııalamaı erlik jasaıdy.
«Bıik turǵan bir kúsh bar,
dıdaryna Jer de qushtar, Kún qushtar:
Ol náziktik,
máńgi shýaq, nury – qut,
Sarqylmaıtyn jylylyq,
ol – tirliktiń qýaty –
áıel atty ulylyq! – dep álemge jar salǵyń keledi» dep Farıza apamnyń ózi jyrlaǵandaı, alty alashtyń Anasy, qazaq qyz- kelinshekteriniń panasy, ult rýhanııatynyń joqshysy pendelerge qosh dedi! О́mirdiń jalǵandyǵyn aıtsańshy! Saǵym ba dersiń?!
Janashyr apam, rýhanı anamnan aıyrylyp, qulazyp qaldym!
«Sý surasań bal bergen,
Saraıshyqtyń qyzdary-aı» deımin, adaldyǵy men aqıqatyn aıtar týralyǵy, kisiligi jáne kisi tanıtyn qasıeti, ásirese, kólgirsýdi jany súımeıtindigi endi estelik bolyp qaldy. Eliniń qamyn jep, abyroıyn oılaǵan qazaq uldarynyń tileýin tileıtin tileýshimiz edi ǵoı.
«Bárin alǵan – qulqynnyń quly, baryn bergen – uly» deıdi Hafız shaıyr, sol aıtqandaı Farızajan, Farıza qyzdyń judyraqtaı júregi týmysynan elim dep soǵyp, sanaly ǵumyrynda kúıki tirliktiń kúıbeńinen alys, taza bolýǵa tyrysty.
Farıza apanyń men úshin ómirdegi ornyn aıtyp taýysa alar emespin. О́nerdegi sińlileri bir tóbe, al bılikke endi aralasqan namysty qazaq qyzdaryna da erekshe iltıpat bildirip, qamqorlyǵyna aldy. Elge kelgende hal-jaǵdaıymyzdy surap, «Senderdi basshylaryń renjitpedi me? Qoldap júr me?» dep surap, basshylarymyzǵa týǵan qyzyndaı, syrlas sińilisindeı tapsyryp, mártebemizdi asyryp ketetin.
О́ziniń jyr keshterine de el basynda júrgen sińlilerin arnaıy shaqyryp, keshke barǵan ákimqaralar bolsa solarǵa tabystap jatatyn. Eń aldymen, qazaq qyzdaryna degen qamqorlyǵy erekshe edi.
Búginde Alash jurtynyń basyn qosqan elordamyzǵa Parlament depýtaty retinde alǵashqylardyń biri bolyp kelip, Astananyń rýhanı ósýine aıanbaı eńbek etti. Qalalyq onomastıka komıssııasynyń beldi múshesi retinde kóshelerge boıaýy qanyq, sáni men saltanaty kelisken ataýlardyń barynsha dendep qoıylýyna at salysty.
Elimizdiń erteńi jas urpaqtyń alǵashqy tálim-tárbıeni qazaq balabaqshasynan alýy úshin, bilim nárin qazaq mektebinen sýsyndaýy úshin daýylpaz jyrlarymen tyńdarmandy qanattandyryp, qatqan tońdy buzyp, seńdi qozǵady, kópshiliktiń sanasyn oıatyp, nasıhattaýshysy boldy.
Qazaq poezııasynda ózindik órnegimen, názik lırıkaǵa toly jyrlarymen qoltańbasyn qaldyrǵan Farıza apamyzdyń qaı óleńin alsaq ta, onyń ón boıynda almas qylyshtaı jarqyraǵan ótkirlik pen móldir sýdaı tazalyq jatady. Apamyzdyń qaısar minezi men ór tulǵasynan, «uıqysyz túnderi men kúlkisiz kúnderiniń kýási bolyp, aıalap ótken óleńderinen» keshegi Mahambet pen Isataıdyń ekpinin sezesiń. О́leńderinde ıneniń jasýyndaı da jasandylyq joq, azamattyq lırıkasy synshyldyǵymen, qoǵamdaǵy, adam minezindegi keleńsiz tustardy dál nysanaǵa alýmen erekshelenedi.
Áıel jaratylysynyń náziktigi men qylyǵyn, jany men tániniń sulýlyǵyn, mahabbatynyń móldirligin tap Farızadaı jarqyratyp, súısinte jazǵan aqyn az-kem.
Ábdilda Tájibaev: «Farızada halyqtyq rýh bar, ol – elimen birge, qazaǵynan bólinbeıtin aqyn. Onyń tili júırik, ótkirligi men tapqyrlyǵy, qanaǵattyǵy bárimizdi de qyzyqtyratyn, qýantatyn aqyn. Abaı bastaǵan uly aqyndary bar elde qyzdan shyqqan Farızasy bolý da qazaq eli úshin keremet jarasym. Men osy jarasymdy kórgenime baqyttymyn», – degen eken.
Men de Farızadaı qazaqtyń birtýar qaıtalanbas bir qyzymen bes kúndik jalǵanda ǵumyr keshkenim úshin, dámdes, dastarqandas bolǵanym úshin, qasynda júrip ónegeli ósıetin tyńdaǵanym úshin baqyttymyn!!!
Áli esimde, elorda tórinde aqynnyń jyr keshin ótkizgen kúnderimiz. Eki kún qatarynan jyrdan shashý shashyp, «Farıza jáne onyń sińlileri», «Farıza, Farızajan, Farıza qyz» atty jyr keshterinde halyq bir tolastamaı, aıaǵynan tik turyp qoshamet-qurmet kórsetkeni keshe ǵana sekildi.
Jastar – jara túspegen janyna áli
túsingendeı janymdy tabynady;
meniń asqaq ám muńdy jyrlarymdy
izdeýi haq solardyń, saǵynary...
Men keshpegen dúnıe joq ekenin
sezedi olar. Sezedi bári-bári, –
dep jazǵan aqyn apamyzdy, aramyzda júrgende sál kórmesek, orny oısyryp, saǵynatyn apamyzdy ýaqyt ótken saıyn izderimiz, ańsarymyz haq. Árıne, saǵynamyz, jyryna tabynamyz.
Baqul bol, meniń jan apam! Topyraǵyń torqa, janyń jannatta bolsyn!
Orazgúl Asanǵazy,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Májilis depýtaty.
Farıza apamnyń qazasyn estigende
Alataýdyń basynan
Aqjaýlyǵy ushty ma?
Tıylmaı kóz jasynan
Dirdektetti qys myna!
Qysty qoıshy, janymnyń
Jaýraǵanyn aıtaıyn!
Tosyn sózden qanymnyń
Qaınaǵanyn aıtaıyn!
Orny tolmas qazanyń
Qaırylǵanyn aıtaıyn.
Jalǵyzynan qazaǵym
Aırylǵanyn aıtaıyn!
Áppaq qarǵa aq qaıyń
Qulaǵanyn aıtaıyn.
Syńary joq aqqýǵa
Jylaǵanyn aıtaıyn!
Kókiregime azaly ún
Syımaıtynyn aıtaıyn.
Qalyń elim – qazaǵym
Qımaıtynyn aıtaıyn.
Bul obyrdyń bir emin
Taba almadym, qaıteıin!
Ajalyńa arasha
Bola almadym, qaıteıin!
Inedeı bop tebeniń
Jetimderdi jebediń.
Jeti peıish esigi –
Ashylǵaı dep tiledim!
Aıtaıyn men, aıtaıyn,
Aıtpaǵanda qaıteıin!?
Hanbıbi Esenqaraqyzy.
