Qoǵam • 08 Qyrkúıek, 2021

Baspanaly bolýǵa bastaıtyn taǵy bir qadam

354 ret kórsetildi

Baspana – bizdiń eldegi eń basty, asa ózekti máselelerdiń biri. Árbir otbasynyń berekeli, baıandy tirshiliginiń bastaýy baspanaly bolýdan bastalatynyn aıtyp jatýdyń ózi artyq. Sondyqtan memleket osy máseleni udaıy nazarda ustap, túrli baǵdarlama arqyly sheshimin tabýǵa tyrysyp keledi. Bul oraıdaǵy nátıjeli qadamdardyń biri, sóz joq, Prezıdenttiń bastamasymen zeınetaqy qoryndaǵy qarajatty baspana alý, ıpotekalyq nesıeni jabý úshin paıdalanýǵa ruqsat berý bolǵany anyq.

Jyl basynda zeınetaqy jınaǵyndaǵy qarajattyń bir bóligin úı alýǵa jumsaýǵa ruqsat berilgen edi. Qarjysy shekti mól­sherden asyp turǵandar ıpoteka rásimdep, baıyrǵy baspana qaryzyn jabýǵa kirisken. Memleket endi taǵy bir múmkindik usynyp otyr: budan bylaı zeınetaqy jınaǵynyń jetkilikti mólsheriniń sheginen asatyn bóligin «Otbasy ban­kin­degi» esepshotqa aýdarýǵa bolady. Bul týraly jaqynda Joldaýda aıtyl­dy. «Sonymen qatar bul qadam jurt­tyń qarajat jınaýdy jáne ony saýatty jumsaýdy daǵdyǵa aınaldyrýyna múm­kin­dik beredi», dedi Qasym-Jomart Toqaev.

«Otbasy bank» AQ basqarma tóraǵasy Lázzat Ibragımovanyń aıtýynsha, 761,4 myń salymshy jalpy somasy 2,5 trln teńge bolatyn birjolǵy zeınetaqy tólemin paıdalanǵan. 2021 jyly
1 qyrkúıekte «Otbasy bank» arqyly 253 myńnan astam salymshy 1 trln 400 mlrd teńgeni kádesine jaratqan. Paıdalanylǵan aqshanyń negizgi úlesi 5 mln teńgeden astam jınaǵy bar salymshylarǵa tıesili. Bul rette olardyń tórtten úshi qarajatty baspana satyp alýǵa jumsaǵan.

5 mln teńgege deıingi jınaǵy bar salymshylar qarajatty qazirgi zaımdaryn jabýǵa jiber­gen. Bul rette salymy tómen salymshylarda úıdi tolyqtaı satyp alý nemese alǵashqy tólem jasaý múmkindigi bolmasa, bir­jolǵy zeınetaqy tólemi jarty mln teńge ǵana bolatyn azamattar turǵyn úı máselesin sheshýde sharasyz kúıde qalyp otyr. Endi dál osy top óz aqshalaryn «Otbasy bank» depozıtine aýdara alady. Bul kim úshin paıdaly jáne naqty qandaı kómek beredi? L.Ibragımovanyń sózine mán bersek, aldaǵy bes jylda 14-29 jas aralyǵyndaǵy jastar tarapynan baspanaǵa degen suranys kúsheıip, jyl saıyn 100 myń otbasyna páter qajet bolady. 2030 jyldary bul kórsetkish 150 myń otbasyna deıin jetedi. Qazir birinshi synypqa baryp jatqan baldyrǵandar da 12 jyldan soń baspana naryǵyna
keledi.

«Ulttyq statıstıka bıýro­synyń dereginshe, 29 jasqa deıin­gi qyzmetkerdiń ortasha ja­­laqysy 169 myń teńgeni qu­raı­dy. Eger bul jalaqyny ekeýi de jumys isteıtin jas otbasyǵa kire­tin kiris dep esepter bolsaq onda otbasynyń jalpy tabysy 338 myń teńge bolmaq. Jas otbasy tabysynyń 30 paıyzyn kólemi 50 sharshy metr (13 mln teńge) bolatyn úı alýǵa jumsap otyrsa, oǵan 10 jyl ýaqyt ketedi. Endi birjolǵy zeınetaqy tólemin depozıtti toltyrý úshin paıdalanar bolsa, onda álgi merzim 4,5 jylǵa deıin qysqarady. Sonymen qatar jalaqy tendensııasy sońǵy jyldary 29-ǵa deıingi jas mamandardyń eńbek­aqy tólemi jyldam ósip kele jatqanyn kórsetip otyr. Sondyqtan atalǵan shara tólem qabileti bar jas otbasylardy qoldaýdyń tıimdi quraly bola alady jáne olardyń úı alý úshin jınaqty jyldam jınaýyna kómektesedi», deıdi L.Ibragımova.

Basqarma basshysynyń boljaýynsha, bul múmkindikti bir jylda 190 myńǵa jýyq jas otba­sy paıdalanyp, taǵy 15 myńy jyl saıyn salymdar ashý­ǵa múmkindik alady. Bul rette tur­ǵyn úı zaemyna ótý úshin (aralyq jáne aldyn ala zaem degen de túr­leri bar) merzimi 3 jyldan as­qan depozıt bolýy jáne bas­pana qunynyń 50 paıyzynan kem emes qarajat jınalýy kerek. Sonymen birge, 16-dan kem emes baǵalaý kórsetkishin ıelený de asa mańyzdy.

 Qandaı úıler suranysqa ıe?

Statıstıka boıynsha, elimizde ekinshi naryqtaǵy jańa úıler boıynsha ıpotekalyq nesıe jıi rásimdeledi eken. «Otbasy bank» dereginshe, jyl basynan beri ekinshi naryq úılerine qatysty 61,5 paıyz ıpotekalyq nesıe rásimdelgen, birinshi naryqtan 38,5 paıyz zaemshy úı alypty.

«Ipotekalyq kelisimder qu­rylymynda kólemi 60 sharshy metr­den sál asatyn eki bólmeli úı­ler kósh bastaıdy. 2011 jyldan beri kesh emes merzimde paı­dalanýǵa berilgen úıler tany­mal. Ondaı nysandar 60,8 pa­ıyz jaǵdaıda satyp alynady. Aýtsaıderler qataryna 90 jyl­dary salynǵan qurylystar men sa­lyn­ǵanyna 50 jyldan asyp ket­ken turǵyn úıler jatady. Pá­ter­lerdi satyp alý artyq­shy­lyǵy paıyzben bylaı baǵalanady:

1970 jylǵa deıin salynǵan úılerdiń satylý múmkindigi – 2,2 paıyz; 1991-2000 – 4,4 paıyz; 2001-2010 – 8,7 paıyz; 1971-1980 – 10,7 paıyz; 1981-1990 – 13,2 paıyz; 2011-2021 – 60,8 paıyz.

Jınaq bankiniń esepteýinshe, alty aı qorytyndysy boıynsha zaımdardyń ortasha somasy 14,8 mln teńgeni quraǵan. Al qazaqstandyq qaryz alýshynyń portretine keler bolsaq, ol 51,5 paıyz jaǵdaıda – 39 jastaǵy er adam.

Bastamaǵa kózqaras

Telegramdaǵy FINANCE.kz ka­naly bul bastamaǵa qatys­ty synı kózqaras tanytady. «Atalǵan shara byltyr múlde dıvı­dend tólemegen bankti qol­dap qana qoımaı (quddy olar­ǵa tegin aqsha onsyz da az ber­ilip jatqandaı), baspana baǵasy­nyń sharyqtaýyna áser etýdi jalǵastyra túsedi» dep jazady.

Al qarjyger Dana Jaryl­ǵapova muny tıimdi bastama dep sanaıdy. «Jetkilikti shekten asatyn aqshany depozıtke aýdarý – jaqsy bastama, óıtkeni kóp adam shekti somadan asatyn qarjysyna birden ıpotekamen nemese ıpotekasyz úı satyp ala almaıdy» deıdi.

Bir qaraǵanda bastama tıimdi-aq. Alaıda memlekettiń zeınet qarjysyna qol salýy taǵy da baspana baǵasynyń ósip ketýine áser etpeı me degen suraq týady. Sonymen qatar kóp jylǵy beınettiń zeınetin kórsetýi tıis qordaǵy aqsha taýsylsa ne bolady degen alańdaý da bar. «Otbasy bank» bul bastamanyń egjeı-tegjeıli mehanızmi jaıly aldaǵy ýaqytta jarııa etpek.

Alǵashqy nesıe bıýrosynyń málimeti boıynsha (2021 jyldyń 1 tamyzyndaǵy jaǵdaı) tutyný­shylyq maqsattaǵy nesıe port­feliniń mólsheri – 9 trln 812 mlrd teńge. Osynshama qaryz 8 mln 157 myń qazaqstandyqtyń moınynda tur. Al ıpotekalyq portfel kólemi 2 trln 898 mlrd teńge. Ony 346,7 myń qaryz alýshy tólep jatyr.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar