Bul týraly Habar 24 telearnasy málimdedi.
2001 jyldyń 11 qyrkúıeginde terrorıster 2 áýe kemesimen Nıý-Iorktegi Búkilálemdik saýda ortalyǵyn soǵyp, záýlim ǵımarattardyń kúl talqanyn shyǵarǵan edi. Úshinshi laıner Vashıngton mańyndaǵy Pentagondy nysanaǵa aldy. Al tórtinshi ushaq Pensılvanııa shtatyndaǵy alqapqa qulady. Osy oqıǵa kezinde 19 jankeshtiden ózge 2977 adam mert boldy. Bul sol kezde Aýǵanstandy mekendegen «Ál-Kaıda» ekstremıstik uıymynyń isi edi.
11 qyrkúıektegi terakt kezinde qaza tapqandardyń otbasyna jáne zardap shekkenderge osy sátke deıin 8 mıllıard dollardan astam ótemaqy tólengen. Bul týraly osy iske jaýapty Qordyń esebine silteme jasaǵan amerıkandyq «Sı-En-En» telearnasy habarlady. О́temaqy 40 myńnan asa adamǵa berilgen. Bıyl jazda ótinish qabyldaý aıaqtalǵan bolatyn. Biraq qoǵamdyq belsendiler ótemaqyǵa ótinish qabyldaýdy qaıta jandandyrýy kerek dep esepteıdi. Sebebi atalǵan aqsha qolyna tımegen adamdar áli kóp.
«2001 jyly 11 qyrkúıekte bizdiń top jumys kestesi boıynsha Egiz munaranyń órt qaýipsizdigine jaýapty boldy. Sol kezde qos ǵımaratta 50 myńǵa deıin adam bolǵan. О́rt sóndirý departamentiniń 750 mamany evakýasııaǵa jumyldyryldy. Biz myńdaǵan adamdy alyp shyqtyq. 343 áriptesimizden aıyryldyq. Sol kúnnen keıin bizdiń ómirimiz túbegeıli ózgerdi. Kúnine 24 saǵat, aptasyna 7 kún qutqarý jumysymen aınalystyq. Osylaısha 2002 jyldyń mamyryna deıin qaýyrt jumys istedik», deıdi Nıý-Iork órt sóndirý departamentiniń komıssary Den Nıgro.
Lańkestik shabýyldardan keıin avıasııada kóp nárse ózgerdi. Buryn aıqara ashyq turatyn ushqyshtardyń kabınasyna eshkim buza almaıtyn brondy esikter ornatyldy. Ushý aldyndaǵy tekseris kúsheıtildi. Áýe kompanııalary AQSh bıligine ár jolaýshy týraly aldyn ala aqparat joldaıtyn boldy. Tekseris kezinde kúdik týdyrǵanda reıske jiberilmeıtin jaǵdaı jıiledi.
«Eń úlken ózgeristiń nátıjesi retinde Transport Qaýipsizdiginiń ákimshiligi atty arnaıy mekeme quryldy. Osylaısha áýejaılardaǵy jolaýshylar men júkterdi jappaı, bastan-aıaq skanerleý júıesi engizildi», dedi, avıasııa qaýipsizdigi jónindegi sarapshy Djeff Praıs.
Teraktilerdi uıymdastyrdy degen kúdikke ilinip, Gýantanamo túrmesine qamalǵan 5 adamǵa qatysty sot isi qaıta jandandy. Bul prosess 17 aı buryn koronavırýsqa baılanysty 17 aı buryn toqtatylǵan eldi.
Kúdiktiler arasynda bas uıymdastyrýshy - Kýveıt týmasy Halıd Sheıh Mohammed jáne 4 sybaılasy bar. Djo Baıden teraktilerge qatysy bar tergeýdiń jekelegen materıaldaryn qupııa qujat sanatynan shyǵaryp, jarııalaý týraly jarlyqqa qol qoıdy. Bul onyń saılaý aldynda bergen ýádeciniń biri bolatyn. Sondaı-aq Baıden AQSh-ta osydan 20 jyl buryn jarııalanǵan tótenshe jaǵdaı rejımin taǵy 1 jylǵa uzartty. Sebebi Qurama Shtattarǵa jańa shabýyldar jasalý qaýpi áli de bar kórinedi.
«11 qyrkúıektegi oqıǵalardy bizdi jeke adam jáne tutas ult retinde tolyǵymen ózgertti. 20 jyl burynǵy teraktilerge qatysqan lańkester sııaqty radıkaldar áli de bar, qaýip-qater seıilgen joq. Biz olardan árqashan qorǵanýymyz kerek», dedi AQSh-tyń bas prokýrory Merrık Garland.
AQSh prezıdenti qyrkúıektiń 10-nan 12-sine deıin 3 kúndi lańkestik qurbandaryn eske alý jáne rýhtaryna táý etý kúnderi dep jarııalady. Jaqynda júrgizilgen saýalnamaǵa qatysqan amerıkandyqtardyń 64 prosenti AQSh-taǵy ómir saltyn túbegeıli ózgertkenin aıtqan. Al jartysyna jýyǵy 11 qyrkúıekti jalpyulttyq demalys kúni dep jarııalaýdy quptaǵan.
