Seksen jyldyq tarıhy bar bul zaýyt búginde zaman talabyna saı óndirisi tolyqtaı avtomattandyrylǵan, joǵary tehnologııalarǵa arqa súıegen «aqyldy» kásiporynǵa aınalǵan. Zamanaýı mashına jasaýdyń bolashaǵyna baǵyt alǵan zaýyttaǵy negizgi jáne qosalqy jabdyqtarynyń túgeldeı jańartylǵanyn aıta ketý kerek. Qol eńbegin sıfrly baǵdarlamamen basqarylatyn stanoktar almastyrdy. Jalpy, kásiporyndy jańǵyrtý úderisi shamamen úsh jylǵa sozylypty. Osy ýaqyt aralyǵynda zaýyt óziniń jumysyn toqtatpaǵan.
Birden aıta ketý kerek, atalǵan kásiporyn konveıerlik jáne sorǵy jabdyqtaryn, júk kóterý mehanızmderin, baıytý fabrıkalaryna arnalǵan mashınalar men qosalqy bólshekterdi, taý-ken shahtalary jabdyqtary men temir jol kóligin shyǵarýǵa mamandanǵan. Munda kishkentaı shaıbadan bastap vagonetka, shanaq, ekskavator shómishi, gıdrosılındr jáne basqa da kúrdeli bólshekterge deıin óndiriske qajetti ónimniń barlyǵy shyǵarylady.
Qaraǵandy quıý-mashına jasaý zaýytynyń bas mehanıgi Iýrıı Lıtvınenkonyń aıtýynsha, joǵary ónimdilikti, jan-jaqtylyq pen dáldikti qamtamasyz etý maqsatynda barlyǵy 248 birlik jabdyq satyp alynǵan eken. Burynnan jumys istep kelgen dástúrli qondyrǵylardy zamanaýı sıfrly baǵdarlamalyq basqarý mashınalary (SBB) almastyrǵan. Chehııa, Italııa, Japonııa, Aýstrııa jáne Fransııa sııaqty óndirisi damyǵan elderde jasalǵan bul jabdyqtardyń 76-sy bar zaýytta. Olardyń keıbiriniń balamasy bizdiń elimizde joq degendi aıtady zaýyttyń bas mehanıgi.
– SBB mashınalary ónimdilikti ortasha eseppen úsh esege deıin arttyrady. Mysaly, bizde kádimgi Geller arasymen salystyrǵanda ónimdiligi 12 ese kóp taspaly stanoktar jumys isteıdi. Qajetti ólshemder ornatylady, blankiler avtomatty túrde qozǵalady – adam eńbegi men kúsh-qýaty sonshalyqty qajet te emes. Iаǵnı úderistiń kúrdeliligi múldem basqa. Dáldik te óte joǵary, – deıdi Iýrıı Lıtvınenko.
Mundaǵy mashınalardyń tehnologııalyq turǵydaǵy múmkindigi óte joǵary. Mysaly, Chehııada óndirilgen WRD-150Q kóldeneń joný mashınasy syrt ólshemi toǵyz metr jáne salmaǵy tórt bilik boıynsha 20 tonna bolatyn úlken bólshekterdi oryndarynan aýystyrmaı-aq óńdeýge múmkindik beredi.
Buryn sehtaǵy óńdeý úderisiniń mashaqaty kóp bolatyn. Kóptegen mashınany iske qosýǵa týra kelýshi edi. Al qazir jaǵdaı múldem basqasha: bárin bir ǵana jabdyq atqarady. Munyń ózi jumysty jeńildetip, eń bastysy eńbek qaýipsizdigin arttyra tústi.
Bir ǵana mysaldyń retimen zaýyttyń mol múmkindigi men áleýetin ańdaýǵa bolady. Mysaly, kásiporyndaǵy zamanaýı jabdyq vagonshany basynan bastap sońyna deıin tolyǵymen jasap shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Zaýyttaǵy dánekerleý robotynyń jumysyn erekshe atap ótýge bolady. Berilgen baǵdarlama boıynsha robot dánekerleýshi asa kúrdeli degen jumystyń kez kelgenin avtomatty túrde oryndaıdy. Tipti zergerlik dáldikti qajet etetin eń usaq jumystardy da asqan sheberlikpen atqaryp shyǵady. Bul mashına jumysynyń nátıjesinde eńbek ónimdiligi ondaǵan ese artady eken. Osy úderisti bir ǵana operator basqarý pýltinde otyryp qadaǵalaıdy. Robottarǵa túski úzilis pen temeki shegýdiń qajeti joq, sondyqtan olar birneshe saǵat boıy úzilissiz jumys isteı beredi. Al dánekerleýshi manıpýlıator «qol» bolsa, óziniń sharýasyn joǵary dáldikpen jáne asa sapaly etip oryndaıdy.
Kásiporyn jabdyqtarynda lazerlik jáne plazmalyq metall kesý mashınalarynyń da jumysy asa tıimdi jáne olardyń ónimdiligi de óte joǵary deńgeıde. Mysaly, onyń bireýi juqa materıaldy 20 mm-ge deıin joǵary dáldikpen kesse, ekinshisi 200 mm-ge deıingi qalyń materıaldy kesý jumystaryn sapaly oryndaıdy.
– Mysaly, plazmaly qıǵysh beriktigi asa joǵary Hardox markaly bolattan kóp kúsh jumsamaı-aq qysqa ǵana ýaqyt ishinde qajetti daıyndamalardy jasap shyǵarýǵa múmkindik beredi. Eger bul jumystardy qolmen nemese kerosındi qıyshtyń kómegimen istese, bul úderis on ese kóp kúsh pen uzaq ýaqytty qajet eter edi, – deıdi zaýyttyń bas mehanıgi Iý.Lıtvınenko.
Sondaı-aq zaýyttaǵy sapany baqylaý júıesiniń de jańǵyrtylǵanyn aıta ketken jón. Kásiporyn zerthana men TBB úshin barlyq qural-ólsheý aspaptarymen jáne basqa da zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵan.
Búginde zaýytta 800-ge tarta jumysshy adal eńbekpen nápaqasyn taýyp júr. Mundaǵy óndiristi jańǵyrtý úderisi jumysshylardan biliktilikti talap etedi. Iаǵnı zaýyt qyzmetkerleri biliktilikti jetildirip, arnaıy kýrstardan ótip otyrady. Máselen, SBB mashınalaryn basqarý úshin joǵary bilimi bar operatorlar qajet. Konstrýktorlyq-tehnologııalyq basqarmasyndaǵy 50 qyzmetkerdiń de biliktilik deńgeıi joǵary: olardyń jobalyq qujattamany basynan bastap sapaly jáne qysqa merzimde ázirlep shyǵýǵa qabileti jetedi.
Osydan úsh jyl buryn kásiporynda «1C: Kásiporyn 8. Qazaqstan úshin kásiporyndy ERP basqarý 2» baǵdarlamalyq óniminiń bazasynda avtomattandyrylǵan aqparattyq júıeni engizý» jobasy iske asyryla bastaǵan bolatyn. ERP klasynyń óndirisin basqarýdyń biryńǵaı esepke alý-taldaý júıesin engizý shyǵystar men kirister bóliginde bıznestiń ashyqtyǵyn arttyrýǵa, aktıvterdiń bolýy men qozǵalysy boıynsha, shyǵyndar kólemi, iske qosylǵan personal, materıaldyq resýrstar týrasynda jedel aqparat alýǵa múmkindik beredi.
Qazirgi ýaqytta zaýytta temir jol kóligine arnap shyǵarylǵan ónimderdiń 50-ge jýyq túri synaqtan ótýde. Budan bólek, kásiporyn Maker brendimen óz ónimin TMD elderine eksporttaıdy. Bir sózben aıtqanda, Qaraǵandy quıý-mashına jasaý zaýytyn tek ishki qajettilikterge ǵana emes, sonymen birge jańa naryqtardy ıgerýge baǵyttalǵan múldem jańa aýqymdaǵy kásiporyn dep senimdi túrde aıtýǵa bolady.
