Ortaq aqparat keńistiginiń áleýeti zor

Aqparat salasynda jahandyq dıalogti damytýǵa serpin be­re­tin alańdardyń birine aınal­ǵan Eýrazııalyq medıa fo­rým jumy­syna álemniń túkpir-túkpirinen tanymal medıa-menedjerler, jýrnalıster men kil myqty sarap­shy­lar jınaldy. Medıa forým aıasynda Halyqaralyq Túrki akademııasy uıym­das­tyrǵan atalǵan dóńgelek ústelge qatys­qan spıkerler túrkitildes elderdiń aqparat salasyndaǵy ózekti máseleler jaıynda ashyq pikirtalas júrgizip, ynty­maqtastyqty keńeıtýdiń joldaryna toqtalyp, usynystaryn bildirdi. Jıyn­da Qazaqstan, Túrkııa, Ázerbaıjan, Túrik­menstan men Majarstannyń kásibı mamandary taqyrypqa qatysty oramdy oılaryn ortaǵa salyp, ózara pikir almasty.

«Túrkitildes elderdegi BAQ. Jańa jaǵ­daıdaǵy yntymaq­tastyqtyń damýy» atty dóńge­lek ústel otyrysynda sózdi alǵash­qylardyń biri bolyp Halyq­aralyq túrki akademııasynyń vıse-prezıdenti Fızýlı Mad­jıdlı aldy. Ol qazirgi ýa­qytta Ortalyq Azııa elderi men túr­ki­til­des memleketterdiń ara­syn­daǵy aqparat salasyndaǵy ynty­maqtastyq basymdyqqa ıe máse­lelerdiń biri ekenin aıta kele, ja­ńa jaǵdaıda, ıaǵnı sheksiz aqparat tol­qy­nynda kezdesetin syn-tegeýrinder jaıyn baıandady.

– Jańa jaǵdaı dep otyr­ǵanymyz – aqparattyń sheksizdigi. Osy sheksizdikte adasyp, shyn­dyq­ty aıyra almaı qalý qaýpi joǵary. Ony aqparat muhıty deý­ge de bolady. Al bul muhıtta júze alma­ǵandar batyp ketýi yqtı­mal. Bul rette meńgerýge tıis bas­ty daǵdynyń biri – kontent ázirleý. Syrttan kelgen aqparatty nemese ózgelerden satyp alǵan ónimdi tutynýdyń ornyna ulttyq, otandyq ónimderdi kóbeıtýge nazar aýdarýymyz kerek, – dep atap ótti Fızýlı Madjıdlı.

Akademııanyń vıse-prezıdenti táýel­sizdik jyldarynan beri túrki álemin jaqyndastyryp, túr­ki­tildes memle­ket­terdiń ynty­maqtastyǵyn arttyrý ba­ǵytynda jasalǵan sharalardyń birsy­pyrasyna toqtalyp ótti. Onyń aıtýynsha, TÚRKSOI, Túrkitildes memleketterdiń ynty­maqtastyq keńesi, Halyqaralyq Túrki akade­mııasy, TúrkPA jáne Túrki m­á­de­nıe­ti men murasy qory sekildi uıym­dardyń bul yntymaq­tas­tyq­ty keńeıtýde aıtýly ról oınady. Onyń ishinde aqparat salasyna da aı­tarlyqtaı mán beriletini aıtyl­dy.

Alqaly jıynda «Qazaqstan» tele­ra­dıokorporasııasynyń bas­qarma tóraıymy Lázzat Tanysbaı otandyq teleónimder týraly baıandap, túrkitildes memleketterdiń aqpa­rattyq keńistiktegi yntymaq­tastyǵyn ilgeriletýge qatysty birqatar usynysyn ortaǵa saldy.

– Korporasııa jylyna 200-ge jýyq bólimnen turatyn telehıkaıa­lar túsi­redi, biz naryqqa jylyna 15-16 serıal usynyp otyrmyz. Qazirgi ýaqytta «Qor­qyt ata» serıalyna daıyndyq jumys­taryn bastadyq, bul telehıkaıany kúlli túrki álemine ortaq ónim etip jasaý, siz­derdiń de arnalaryńyzǵa usyný oıda bar. Bul baǵytta ortaq jobany júzege asyrý úshin birlesken jumys istep, siz­derdiń elderińizde túsirilim jasap, ortaq serıal jasaýǵa nıettimiz. Sebebi Qor­qyt ata – bárimizdiń tarıhymyzda bol­ǵan ortaq tulǵa, sondyqtan osy joba­ǵa atsalyssańyzdar degen naqty usyny­symyz bar, – dedi Lázzat Tanysbaı.

Teleradıokorporasııa basshysy sondaı-aq túrkitildes elder ón­dirgen televızııalyq jobalarmen almasý alańyn qurýdy usyndy.

– Jyl saıyn bizdiń jáne sizderdiń telearnalarda mádenı-tarıhı baǵyttaǵy kóptegen jańa ónim daıyndaımyz. Solardy almasyp turý úshin ortaq serıal­dardyń onlaın platformasyn nemese ortaq aqparattyq servıs qurýdy usyna­myz. Iаǵnı ol jerge kez kelgen telearna óziniń daıyndap jatqan jańa ónimin tanystyrý úshin ańdatpalaryn júkteı alady. Al qyzyǵýshylyq tanytqan memlekettiń telearnasy ony tegin alýyna múmkindik jasaýymyz kerek. Bul ortaq tarıhymyzdy ár eldiń ana tilinde kórsetýge múm­kin­dik bolar edi, – dep atap ótti L.Tanysbaı.

Ol sondaı-aq birtutas túrki tarıhyn kórsetetin anımasııalyq jobalardy óńdeýge de qatysty usynys bildirdi. Al Táýelsizdiktiń 30 jyldyq mereıtoıynyń sheń­berinde «Qazaqstan» telera­dıo­korporasııasynyń basshysy túr­ki­­tildes memleketterdiń telearna­laryn birigip Naýryz meıramyn­da telekópir uıymdastyrýǵa sha­qyr­dy.

Túrkııanyń NTV arnasynyń syrtqy jańalyqtar qyzmetiniń me­nedjeri Ahmet Ieshıltepe aq­parat keńistigindegi ynty­maq­tas­tyq osy sekildi dıalog kezinde je­ke tanystyqtan bastalatynyn al­ǵa tartty. Ol sondaı-aq 20 jyl boıy túr­ki halyqtarynyń tarıhı, mádenı qundy­lyqtaryn zerttep, taspaǵa túsirgeni jaıly baıandap berdi.

– Men 2000 jyldardan bas­tap Moń­­ǵolııa, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Túrik­menstan, Qazaqstan, Qyrym, Bashqurtstan, Ázerbaıjan, Balqan elderinde túrki mádenıeti men tarıhy týraly 33 serııaly derekti fılm túsirdim. Túbi bir túrki memleketteri jaıly bilgisi kele­tin jas kórermender úshin bul óte paıdaly ónim dep oılaımyn. Osy týyndy arqyly men túrki álemin kórsetkim keldi. Kásibı maman retinde túrki jurtyn jaqyndastyrýda osy medıa týyndy arqyly ózindik úlesimdi qostym deýge negiz bar. Degenmen alda atqaratyn jumys óte kóp, – dedi Ahmet Ieshıltepe.

Eýrazııalyq medıa forýmǵa qonaq retinde ekinshi ret qatysyp otyrǵan Ma­jar­stannyń ókili, «Dýna» telekom­panııasynyń dı­rek­­tory Ishtvan Palffı Qazaq­stanǵa sońǵy ret 2002 jyly kel­genin jáne odan beri el asta­na­synyń qaryshtap damyp, aı­tar­lyqtaı ózgeriske ushyraǵanyn ba­sa aıtty. Ol sondaı-aq túrki­til­des elderdiń serıal, fılm for­ma­tyndaǵy kontentten bólek má­denı almasýdyń bolýy ma­ńyzdy ekenin atap ótti. Majar mamany bul basqosýda jastar aýdı­torııa­syn kóbirek tartý kerek degen qory­tyndyǵa kelgenin aıtty. Ol sondaı-aq memleketter ara­syn­daǵy baılanysty nyǵaıtý úshin jekelegen azamattardyń ara­syn­daǵy dostyq qarym-qatynastyń ornaýy kerek degen pikirdi qol­daıtynyn jetkizdi.     

Basqosýda sóz alǵan Ázer­baıjan prezıdentiniń burynǵy baspasóz hatshysy, telejúrgizýshi Tofık Abbasov túrkitildes memleketterge ortaq aqparat keńistigin, birlesken áreketterimizdi ınstıtýtsııalandyrýymyz kerek degen pikir bildirdi. Ázerbaıjandyq sarapshy sondaı-aq túrkitildes memleketterge ortaq ashyq esik formatynda, syrttan qonaq shaqyrý múmkindigi bar turaqty forým qurý kerek degen usynysyn ortaǵa saldy. Ol túrki áleminiń aqparattyq áleýeti joǵary ekenine senimdi.

Ortalyq Azııa aımaǵynyń BAQ salasyndaǵy erekshelikteri men ózekti máselelerine toqtalǵan Túrikmenstan memlekettik aqparat agenttigi bas dırek­torynyń orynbasary Sıahemýrad Kakyshev pen Tájikstannyń «Avesta» aqpa­rattyq agenttiginiń bas redaktory Janathon Kýrbanova pandemııa kez­inde aqparat aıdynynda jal­ǵan aqparat pen qaýesettiń keńi­nen taralýy sala mamandaryn ty­­­ǵyryqqa tiregenin tilge tıek etti. Ja­lpy, otyrysqa qatysý­shy­lar yn­­tymaqtastyqty qazirden ortaq ta­­rıhı-mádenı qundylyq­tary­myz­­dy dáripteýden bastaýymyz ke­rek degen pikirmen biraýyzdan kelisti.

Túrkitildes memleketterdiń ókilderi men halyqaralyq uıymdar túrki áleminiń yntymaqtastyǵyn keńeıtýde ortaq aqparat keńistigin qalyptastyrý máselesi mańyzdy ról atqaratynyn únemi aıtyp keledi. Jahandyq dıalog alań­yn­da ótken bul basqosýda baýyr­las elderdiń mass-medıa sala­syn­daǵy tanymal tulǵalary qazir­gi kúrdeli jaǵdaıda aqparat tara­týdyń erekshelikterimen qatar, ortaq aqparat keńis­tigin qalyp­tas­tyrýdyń alǵy­shart­taryna toqtalyp, naqty usynys­taryn ortaǵa saldy.