Talaı qazaq balasy ózbek mektebinde oqyp júr

Bálkim, bul máseleni saıasılandyrýdyń qajeti joq shyǵar. Biraq, Saıram aýdanynda qazaqtyń birtalaı ul-qyzdary ózbek synyptarynda oqyp júrgeni ras. Oblystyq bilim basqarmasynyń úlken jıynda aıtqan málimetine qaraǵanda, búginde 150 qazaq balasy ózbek mektepteriniń partasynda otyr. Bul máseleni alǵash ret oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń basshysy Balqııa Kómekbaeva aıtqan bolatyn. Ile-shala oblystyq máslıhattyń depýtattary másele etip kóterdi. «О́zbek mektepterinde oqıtyn oqýshylardyń biriniń anasy ózbek, biriniń ákesi ózbek. Tipti, Mankent aýylynan ınternat ta ashtyq. Biraq ata-analar balalaryn onda bergisi kelmeıdi. Al, biz eshkimdi májbúrleı almaımyz» dep jaýap bergen bolatyn halyq qalaýlylarynyń suraǵyna oblystyq bilim basqarmasynyń basshylary. Ońtústikte bul máseleniń kún tártibinen túspeı kele jatqanyna biraz jyldardyń júzi boldy. O basta ózbek synybynda oqıtyn qazaq oqýshylarynyń sany 350 bolǵan eken. Qazir ol 150-ge tómendepti. О́zbek synybynda oqıtyn qazaq oqýshylary negizinen Saıram aýdanynyń Aqqala jáne Mankent aýyldarynda kezdesedi. Bul jaǵdaı múmkindiktiń joqtyǵynan emes, ata-analardyń óz balalaryn ózbek synybyna berýinen týyp otyr. Bolmasa óńkeı ózbek aýylynda turatyn birli-jarym qazaq otbasylary amalynyń joqtyǵynan balalaryn ózbek mektebine berýge májbúr. Áıtse de, ózińiz oılańyzshy, áńgime ózbek mektebinde oqyp júrgen qazaq balalary týraly bolyp otyr. Biraq, «ata-anasynyń biri ózbek ulty» degendi qalaı túsinýge bolady? Ákesi ózbek bolsa, ol balany qalaı qazaq dep aıtamyz? Anasy ózbek, ákesi qazaq bolsa bir sári? Iаǵnı, bul jerde «ata-anasynyń biri basqa ult» dep, eldi shatastyrýdyń qajeti joq. Osy másele boıynsha jaqynda Saıram aýdanyna qarasty Aqqala aýylynda bolyp qaıttyq. Munda 360-tan astam tútin bar. Joly nashar demeseńiz, Aqqalada jaryq, sý, kógildir otyn, bári bar. Osy aýyldyń turǵyny Omar Ýmerbekovtiń 4 qyz, 1 uly bar eken. О́zi qazaq, sheshesi men áıeli ózbek ultynan. Ala taqııaly aǵaıyndarmen aralasyp, únemi ózge tilde sóılegendikten bolar, Omar aǵanyń óziniń de, ul-qyzdarynyń da tili de, túri de ózbek ultynan aýmaıdy. Til arqyly tárbıe beriledi ǵoı, ul-qyzdarynyń eńbekqor, jer óńdeýge ıkemi bary, otaǵasynyń ózi de sharýaǵa pysyq ekeni tam-tasynan-aq kórinip tur. «Úlkenim mektepti ózbekshe bitirip, qazir Shymkentte oqıdy. Balam mektepke deıingi daıarlyq tobyn ózbek tilinde oqyp, bıyl ashylǵan qazaq synybyna berdim. Balalardy qazaq mektebine aparyp oqytaıyq degen oı mazalaıdy, biraq, qazaq mektebi alys ornalasqan. Ekinshiden, qyzdarym 6-9 synyptarda oqyǵandyqtan endi qazaq synybynda sabaqty ıgerip kete ala ma, joq pa, ol jaǵy da alańdatady. Jaqynda mekteptiń dırektory jınalys jasap «Qazaqshy oqımyn degen oqýshylardy kórshi Aqbulaq aýylyndaǵy mektepke berińizder» degen. Biraq, oǵan jaǵdaıymyz joq, kún saıyn balalardy aparyp-alyp kelý de ońaı emes. Aýdandyq bilim bólimi ba­lalardyń qatynap oqýy úshin kólik beremiz depti. Oǵan da kúmánmen qaraımyz, óıtkeni, bizdiń aýylda qys aýasynda jol qatynasy qıyn», deıdi bizben áńgimesinde Omar Ýmerbekov. «Aqqala» jalpy orta mekte­biniń 9-synyp oqýshysy Elvıra Ýmerbekovamen sóıleskenimizde: «Qazaqsha oqyǵym keledi, biraq qatynap oqýǵa jaǵdaıymyz joq. Synybymyzda men ǵana qazaq­pyn. Egerde qazaqsha mektepke aýyssam oqyp kete alamyn»,  dedi. Al, Zýhra, Fatıma Quralbaevalar ózbek mektebine baýyr basyp qalǵanyn aıtady. – «Aqqala» jalpy orta mektebinde búginde 517 oqýshy bilim alýda. 75 muǵalim sabaq beredi. Osy ýaqytqa deıin taza ózbek mektebi edi, ótken jyldyń qyrkúıek aıynan bastap 1 qazaq synybyn ashtyq. Onda 10 bala oqıdy. Onyń 5-ýi qazaq, 5-ýi ózbek. Qazaq balalarynyń sany az bolǵandyqtan, amal joq, 5 oqýshyny ózbek synybynan aýystyrdyq. Bul synypqa qazaq tilin meńgergen ózbek muǵalimderi sabaq beredi. Jalpy, qazaq pen ózbek oqýshylary óte tatý-tátti turady, – dedi mektep dırektorynyń oqý isi jónindegi orynbasary Shakır Tolametov. Jalpy alǵanda,  Ońtústik Qazaqstan oblysynda turatyn 717 444 ózge ult ókiliniń 83,5 paıyzyna óz ana tilinde bilim alýlaryna tolyq jaǵdaı jasalǵan. Oblystyq bilim basqarmasynyń bastyǵy Albına Elshıevanyń aıtýyna qaraǵanda, ótken oqý jylynda 1019 mektepte 74 paıyz oqýshy qazaq synybynda, 10,8 paıyzy orys synybynda, 15,1 paıyzy ulttyq toptarda bilim alǵan. Áıtse de, búginde Ońtústikte memlekettik tilde bilim alýǵa qulshynys tanytyp otyrǵan ózge ult ókilderiniń qarasy kóp ekeni kóńil qýantady. Osylaısha, ózbek mektepterinde bilim alatyn qazaq balalarynyń da máselesi birtindep sheshilip keledi. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.