Aımaqtar • 27 Qyrkúıek, 2021

Erinbegen kásipker bolady

45 ret kórsetildi

Sońǵy jyldary elimizde shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri sanynyń artyp, jergilikti ónim óndirýshiler qatarynyń tolyǵyp kele jatqanyna der kezinde qabyldanǵan memlekettik baǵdarlamalardyń qosqan úlesi zor.

Azamattarymyzdyń óz múmkin­dik­te­rine qaraı kásip ashyp, tabys taýyp, salyq tólep, bıznes aıasyn keńeıtip, birneshe adamdy jumyspen qamtýyna múmkindik beretin áleýmettik mega­jo­ba­lardyń tıimdiligin Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursul­tan Nazarbaev «Bastaý Bıznes» jo­basy forýmy qatysýshylaryna arna­ǵan ún­deýinde atap ótken. Elba­sy kás­ip­ker­likpen aınalysýǵa qul­shy­nys­ty turǵyndar qatarynyń kóbeıýine mem­le­kettiń shaǵyn jáne orta bızneske qatysty zańnamany jetildirip, salyq aýyrtpalyǵyn azaıtyp, ákimshilik rásimderdi qysqartyp, nesıe resýrstaryna qoljetimdilikti arttyrý saıasaty sebep bolǵanyn, qazirgi tańda shaǵyn jáne orta bıznes salasynda jumys isteıtin adamdardyń sany 4 mln-ǵa, al onyń ishki jalpy ónimdegi úlesin 35%-ǵa jetkizý úshin biraz sharýa atqarylyp jatqanyn aıtqan.

Rasynda da, «Bastaý Bıznes» baǵ­dar­­lamasynyń qoldaýy arqasynda kóptegen jumyssyz azamattar, mú­ge­dek jandar, kópbalaly ne ómir­diń túrli synaǵyna tap bolǵan qyz-kelinshekter bızneste óz oryndaryn taýyp jatyr. Máselen, Aqtóbe oblysynda «Bastaý Bıznes» arqyly «Atameken» óńirlik palatasynda kásipkerlik negizderine oqyp, memleketten 550 myń teńge kóleminde qaıtarymsyz grantqa ıe bol­ǵan tur­ǵyn­dar eki jyldan soń «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵ­darlamasy sheń­berinde nesıe rá­sim­dep, ne qaıta­rym­syz grant utyp, ká­sip­kerlik aıasyn ke­ńeıtip keledi.

 Kásipkerlikpen aınalysýǵa nıetti aqtóbelikterge erekshe múmkindik bergen memlekettik baǵdarlamanyń kósh basynda 2013 jyly qabyldanǵan «Bıznestiń jol kartasy – 2020» (ótken jyly «Bıznestiń jol kartasy –2025» bız­nesti qoldaý men damytýdyń mem­le­kettik baǵdarlamasy bolyp óz­ger­di) jáne jumyssyz azamattardyń ká­sip ashýyna múmkindik beretin «Bastaý Bıznes» baǵdarlamasy tur. Jeke kásipkerlerdi arzan nesıe resýrs­ta­ry men qaıtarymsyz grant berý ar­qy­ly qoldaıtyn «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasy boıynsha bıyl Aqtóbe oblysynda 8,3 mlrd teńgege 1 895 joba nesıelendirildi. Sońǵy eki jylda osy baǵdarlamanyń qaı­tarymsyz grant berý qory da bir­ne­she ese ulǵaıdy. Máselen, 2018 jyly oblysta 18 jobaǵa 40 mln teńge, 2019 jyly 33 jobaǵa 61 mln teńge kóleminde qaıtarymsyz grant berilse, 2020 jyly 140 mln teńgege 34 joba qarjylandyryldy. Jobaǵa qatysqan kásipkerler grant qarjysyn shıkizat, jabdyq, qondyrǵylar satyp alýǵa jumsaıdy. Jalpy, «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamasy boıynsha segiz jyl ishinde Aqtóbe oblysynda 363,6 mln teńgege 141 qaıtarymsyz grant berilse, onyń 58 paıyzy iske asyp, grant ıegerleri 94 jumys ornyn qurdy.

Atalǵan baǵdarlamanyń sharty boıynsha qaıtarymsyz grantqa qol jetkizgen azamat 18 aı ishinde jobany iske asyrýǵa tıis. Bólingen qar­jy­nyń maqsatty jumsalýyn monı­to­rıngtik top qadaǵalaıdy. Baqy­laý­dyń da óz merzimi bar. Máselen, 2020 jyly qoldaýǵa ıe bolǵan jobany monıtorıngtik top 2023 jyl­dyń 1 toqsanynda tekseredi. Eger osy merzim ishinde kásipker dym bitirmegen bolsa, qarjyny keri qaı­tarýy tıis. Ondaı jaǵdaıda oblystyq kásip­kerlik basqarmasy shartty oryn­da­maǵan kásipkerdiń ústinen sotqa sha­ǵym­danady.

Aqtóbe oblysy boıynsha tıim­di­li­gin kórsetip kele jatqan «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasynyń grant konkýrsyna ótinimder bıyl 31 tamyz ben 6 qyrkúıek aralyǵynda Qoldau.kz platformasy arqyly qa­byl­­dandy. Al osyǵan deıin jobaǵa qa­tysýshylar qujattaryn aýdandyq kásipkerlik bólimderine kelip, qaǵaz júzinde tapsyratyn. Aýdandyq kásip­ker­lik bólimderi barlyq qujatty Aq­tó­­bedegi konkýrstyq komıssııa qa­ra­ýy­na usynatyn.

 Quramyna kásipkerler, qoǵamdyq uıym ókilderi, sybaılas jemqorlyqqa qarsy mekeme qyzmetkerleri, bu­qa­ra­lyq aqparat quraldary ókilderi kirgen komıssııa músheleri 403 ótinimdi úsh kún boıy qarady. Aıta ketý kerek, bıyl «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasy grant kon­kýrsynyń qory 140 mln teńge. Onyń 21 mln-y 29 jasqa deıingi jas kásipkerler úshin respýblıkalyq bıýdjetten bólinse, 119 mln-y jergilikti bıýdjetten tolyqtyryldy. Oblystyq ká­sipkerlik basqarmasynyń basshysy Nurhan Tileýbergenovtiń aıtýyn­sha, bıyl jobaǵa qatysýǵa qujat tap­syr­ǵandardyń 65 paıyzy aýyl ká­s­ip­ker­le­ri bolsa, 20 paıyzy – áleý­met­tik osal top ókilderi.

 Aýdan kásipkerleri komıssııa oty­rysyna aýdandyq kásipkerlik bó­limderinen Zoom platformasy arqyly shyqty. Oblys ortalyǵynan túsken ótinimder eń sońǵy kúni qa­ral­dy. Nazar aýdararlyǵy, bıyl aýyl sharýashylyǵyna qatysty jobalar sany kóp boldy. Sonyń ishinde asyltuqymdy eshki, qoıdyń gıssar tuqymyn, bıe satyp alýǵa, qus ósirýge, omarta ustaýǵa, jylyjaıda qulpynaı, alma aǵashtaryn ósirýge baǵyttalǵan jobalar sany kóbeıgen. Mal azyǵy, sonyń ishinde jońyshqa ósirip, ony baýlap satýdy josparlaǵan aýyl adamdary da kóbeıgen. Sýdy asa kóp qajet etpeıtin, tamyry myqty jońyshqanyń qunarly azyq ekeni belgili. Qııar men qyzanaq ósiretin jylyjaıdyń tamshylatyp sýarýǵa arnalǵan qural-jabdyqtaryn satyp alýǵa grant alǵysy keledi. О́tinimder sany jaǵynan Alǵa, Áıteke bı, Shalqar aýdandarynyń, al bıznes-jobalarynyń sapasy boıynsha Baıǵanın, Oıyl, Temir aýdanynyń jeke kásipkerleri erekshelendi. Birin-biri qaıtalaǵan jobalar, tipti ınternetten kóshirip alǵan bıznes-jobalar da kezdesti. Jergilikti jaǵdaıdyń qa­jettiligine onsha kelińkiremeıtin, qar­jy shyǵyndaryn maqsatsyz ulǵaı­typ kórsetken jobalar da boldy. Aıta keterligi, «Atyraý-Aqtóbe» tas­jo­lynyń qaıta salynýymen Temir, Alǵa aýdandarynyń turǵyndary jol boıynda kólik jóndeıtin ortalyqtar ashý úshin qural-jabdyq satyp alýǵa qarjy suraıdy. Oıyl aýdanynyń turǵyny Darhan Aıdarov Oıyl orman sharýashylyǵy mekemesine qa­ras­ty aýmaqta 800 túp alma ósirip, birneshe aýdandy almamen qam­ta­ma­syz etpekshi. Sóıtip, 1990 jyl­dardyń toqyraýynda qaraýsyz qa­­lyp, qýrap ketken alma baǵyn ti­rilt­pek bolǵan aýyl kásipkeriniń usy­nysy tamasha. Áıteke bı aýdanynan usynylǵan 21 jobanyń ishinde qurylysqa qajetti blok kirpishter men jaıaý júrginshilerge arnalǵan tas tósenishter jasaıtyn seh, úı turmysyna qajetti temir buıymdardy jasap, dánekerleıtin seh jobasy nazarǵa ilindi. Osy aýdannan 3 adam jylyjaıdyń qural-jabdyqtaryn satyp alýǵa qaıtarymsyz grant suraıdy. Bir kásipker jylyjaıda raýshan gúlderin ósirip-satqysy kelse, ekinshisi qoı júninen palto tigip satpaqshy. Temir aýdanynan usynylǵan 19 joba­nyń arasynda qulpynaı ósirip-satý, tokar sheberhanasyn ashý jobalary erekshelendi. Biraq nege ekeni bel­gisiz, temirlik turǵynnyń bıznes-joba­synda qulpynaıdyń jabdyǵyna qaraǵanda, tuqymy qymbatqa túsken. Máselen, ol aýmaǵy 48 gektar jerge qulpynaı kóshetterin satyp alýǵa 3 mln teńge suraıdy.

Qarǵaly aýdanynyń turǵyny Narıman Móńkebaev 300 kg júkti kó­te­retin traktor jasap shyǵarǵan. Bıylǵy granttyń noý-haýy osy deýge bolady. О́zi qurastyrǵan trakto­ryn kórsetti. Jeńil traktory aýyl kóshelerin qardan arshý, kómir tıep-túsirý, shóp ákelýge taptyrmas kólik eken. Narımannyń qoldan qurastyrǵan kóligin qazir aýyldaǵy sharýa qojalyqtary jalǵa alyp ketedi eken. Sheber usta eski teh­­nıkalardy jınap, túrli traktor ja­saýǵa nıetti. Biraq qarjysy joq. Ol freızer stanogyn, jartylaı avtomatty dánekerleýshi stanoktar satyp alýǵa qarjy suraıdy.

Bıyl gıdroponıkamen aınalysýǵa yqy­lastylar sany artqan. Bul de­genińiz jylyjaı sııaqty jabyq ǵı­maratta qatarlastyra qalanǵan sóre­lerge dándi daqyldardy ósirip, onyń jas óskinderin oryp satý eken. Tary, arpa, bıdaıdy osyndaı tásilmen ósirip, mal azyǵy úshin satýǵa qoıýdy josparlaǵandar kóp. Degenmen bizdiń jaǵdaıymyzda gıdroponıkada ósken arpa-bıdaımen jaıylymdaǵy maldy azyqtandyra almaısyń. Qalaı bolǵanda da kópjyldyq ósimdikter egý, sonyń ishinde jońyshqa ósirý qolaılyraq bolar. Aralas qus etinen (taýyq pen úırek, qaz ben kúrketaýyq, taýyq pen qaz) buqtyrylǵan, tartyl­ǵan et túrinde jartylaı fabrıkat ázirlegisi keletin alǵalyq kásipkerdiń jobasy unady. Múgedek balalarǵa ar­nalǵan arnaıy konservilik taǵam­dar ázirleý, múgedekterdi ońaltý or­talyǵyn ashýǵa qural-jabdyq sura­ǵan medısına qyzmetkerleriniń usynysy da – bıznestiń áleýmettik sıpat ala bastaǵanynyń aıǵaǵy.

Komıssııa otyrysyna qatysyp, ártúrli bıznes-jobalardy qaraı oty­ryp, turǵyndarymyzdyń aýyl sharýa­shylyǵy, týrızm, taza tabıǵı ónim­derden kıim tigý, buıymdar ja­saýǵa yqylasty ekendikterine erekshe qýandyq. Alaıda kásipkerliktiń joly ońaı emes. Qoldan jasalǵan buıymdy sata bilý de kerek. Osy jaǵynan kásipkerlikpen aınalysqysy keletin turǵyndarǵa aýyl ákimderi, aýdandyq kásipkerlik bóliminiń mamandary, «Atameken» palatasynyń bıznes-trenerleri udaıy kómektesip otyrýy qajet. Sonyń eń basynda aýyl ákimi turady. О́ıtkeni qandaı da bir aýyldyń qajetin, eń aldymen, sol aýyldyń basshysy biledi ǵoı. Aýyl adamy bıdaı ege me, qymyz óndire me, ne irimshik sehyn asha ma, álde temir soǵyp, qaqpa jasaı ma? Syrttaı qaraǵanda, osy sharýalar usaq-túıek bolyp kórinse de, aýyl kásipkerliginiń aıaqtan turyp, jandanyp ketýi úshin árqashan da mańyzdy bolyp qalmaqshy.

 

 Aqtóbe oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Elordadaǵy JEO-3 bıyl iske qosylady

Elorda • Búgin, 11:10

Almatyda epıdahýal kúrdelenip barady

Koronavırýs • Búgin, 11:00

«Omıkronnyń» bastapqy belgileri qandaı?

Koronavırýs • Búgin, 10:50

Dúısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:25

«Sary» aımaqta Túrkistan oblysy tur

Koronavırýs • Búgin, 09:10

Oıyn-saýyq ortalyqtary jumysyn toqtatty

Koronavırýs • Búgin, 09:00

Jetisýda juqpaly indettiń ekpini qatty

Koronavırýs • Búgin, 08:57

Koronavırýs qaıta kúsheıdi

Koronavırýs • Búgin, 08:54

Ońtaılysy – onlaın oqý

Aımaqtar • Búgin, 08:53

Qyzmet túrleriniń tizbesin keńeıtti

Ekonomıka • Búgin, 08:50

Sapa artpaıynsha, sýbsıdııa joq

Aımaqtar • Búgin, 08:45

Koronavırýs qaıta órshidi

Álem • Búgin, 08:42

Antıbıotıkti orynsyz qoldaný qaýipti

Medısına • Búgin, 08:35

Vırýs juqtyrý azaımaı tur

Koronavırýs • Búgin, 08:30

Asyǵys sheshim

Qazaqstan • Búgin, 08:15

Kómek kórsetiledi

Qoǵam • Búgin, 08:10

Qor strategııasy ázirlenedi

Qazaqstan • Búgin, 08:00

Uqsas jańalyqtar