Sarapshylar klımattyq ózgeristerdiń kesiri, ıaǵnı teris saldary – bolashaqtyń isi emes, bul bizdiń búginimiz dep dabyl qaǵyp júrgeli qashan?! Jahandyq jylý, klımattyq ózgeris demekshi, túsinikti bola túsý úshin aıtaıyqshy, eger adamnyń dene qyzýy 2 gradýsqa ǵana kóterilse halimiz neshik, al 3-4 gradýsqa kóterilse densaýlyq úshin qaterli ekeni belgili. Kún raıynyń ózgerýi, apatty orman órtteri, qýańshylyq, atmosferaǵa qaýipti qoqystar syndy jahandyq máselelerdi sheshý sanaly qoǵamnyń aýyzbirshiligin kútedi.
Aıtqandaı, Shvesııanyń qoqysy taýsylyp, qaıta óńdeletin plastmassadan basqa turmystyq, basqa da qaldyqtardy shetelderden ımporttaýǵa daıyn ekeni týraly habar álemdi dúr silkindirdi. Shvesııada qaǵaz, shyny, karton, metall jáne basqa turmystyq qaldyqtarǵa arnalǵan bólek-bólek 6-7 qoqys jáshikterinen basqa, qaıta óńdelmeıtin qaldyqtarǵa arnalǵan qoqys jáshikteri bar. Stokgolmde kishkentaı balalar kámpıtterdi de kóshege túgil, arnaýly jáshigi bolmasa, basqa jerge de tastamaıdy. Mundaı daǵdylar balabaqsha men mektepte úıretiledi. Shvesııada qoqysty durys emes konteınerge tastaǵany úshin aıyppul salynady.
Bul el sonaý 1961 jyldan beri qaldyqtardy jerasty gaz qubyrlary arqyly tasymaldaıdy. Barlyq qaldyqtyń tek 7%-y ǵana polıgonǵa jóneltiledi, al qalǵany ne órteledi, ne qaıta óńdeledi. Stokgolm qalasy energııanyń 45%-yn qoqys-qaldyqtardan shyǵaryp alady. Qoqys-qaldyqtardyń qazirgi tapshylyǵy shvedter úshin úlken problemaǵa aınalýy múmkin, sebebi olar jylýdyń jáne elektr energııasynyń kóp bóligin qaldyqtardan alady.
Eýrazııalyq medıa forým aıasynda ekologııalyq sessııa osy máselelerge arnaldy. Onda ártúrli elderdiń sarapshylary, ǵalymdar, bıznes ókilderi jáne azamattyq belsendiler mańyzdy ekologııalyq máselelerdi sheshý úshin ne isteýge bolatynyn talqylaǵanyn estidik. Klımattyń ózgerýine qatysty másele bizdi aınalyp ótken joq. Bıyl elimizdiń keıbir aımaqtaryndaǵy qýańshylyq kesirinen talaı mal qyrylyp, qalǵany topyraq shaınaǵanyn kórdik.
«Máselen, Afrıka, Aýǵanstan sııaqty aımaqtarǵa qarasańyz, ol jerlerdegi klımattyq ózgeristerdiń saldarynan týyndap jatqan keleńsizdikterdi kóremiz. Atap aıtqanda, bul azyq-túlik qaýipsizdigi máseleleri, al azyq-túlik tapshylyǵy shıelenisterge, shıelenister kóshi-qonǵa, kóshi-qon teńsizdik sııaqty basqa da ádiletsizdikterge dýshar etip otyr. Bul bolashaqtyń máselesi emes, bul qazirdiń ózinde bolyp jatyr, biraq ázirge biz ony jeke kezdestirmeımiz, túsiný jáne uǵyný qıyn. Klımattyń ózgerýin barlyq el áli birdeı sezinbeı otyr. Biraq pandemııa bizge máselelerdiń oqshaýlanbaǵanyn, ortaq sheshimderdi qajet etetin ortaq máseleler bar ekenin úıretti», deıdi qaıyrymdylyqpen aınalysatyn ári adam quqyǵyn qorǵaıtyn qozǵalys belsendisi jáne Ulybrıtanııadaǵy bilim berý ambassadory Nazanın Alakıdja.
Eń nashar ssenarıı qazirdiń ózinde oryn alyp jatqanyn Brıýsseldegi Eýropalyq mekteptiń fılosofııa kafedrasynyń meńgerýshisi Mettıý Paı da aıtady. Ǵalym «Eger aldaǵy 10 jyldyń keleshegi týraly aıtatyn bolsaq, onda biz temperatýranyń taǵy 3-4 gradýsqa artýyna bet aldyq», deıdi. Bul kóp pe, álde az ba? Joǵaryda atap ótkendeı, túsinikti bolý úshin Paı adamnyń dene qyzýymen salystyrdy. «Biz qazir atmosferadaǵy parnıktik gazdardyń shoǵyrlanýy tarıhı deńgeı ǵana emes, burynǵy antırekordtardy asyryp jiberetin jaǵdaıǵa tap boldyq. Eń soraqysy, shyǵaryndylardyń qarqyny áli de artyp keledi», deıdi M.Paı.
Máseleni sheshý úshin kúsh-jiger tek memleketterdi ǵana emes, barlyq múddeli taraptardy, sonyń ishinde ekologııalyq kún tártibindegi róli artyp kele jatqan iri bıznesti de biriktirýge tıis.
Sarapshylar qazir turaqty damýdyń kún tártibi iri bıznestiń kúnkórisi úshin qajettilikke jáne jalǵyz múmkindikke aınalǵanyn alǵa tartady. Iri kompanııalar ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsy biletin retteýshi organdar, azamattyq qoǵam, tutynýshylar tarapynan kóbirek qysym kóredi. Iаǵnı ekologııa men qorshaǵan ortaǵa qamqorlyq jasaý búginde bıznestiń áleýmettik jaýapkershiliginiń kórinisi ǵana emes, sonymen qatar aıtarlyqtaı básekelestik artyqshylyqqa aınalyp keledi. Muny álemdegi alpaýyt kompanııalar neǵurlym tereńirek túsinse, soǵurlym klımattyq máselelerdi sheshýge aıtarlyqtaı úles qosa alady.
Ýaqyt uttyrmaı, bul máselege belsene aralasatyn kez keldi. Osynaý iske árbir adam bolyspasa, Jer anaǵa janashyrlyq tanytyp, qurmetpen qaramasa, bári de beker.
