07 Aqpan, 2014

SÁLEM, SOChI! ARMYSYŃ, AQ OLIMPIADA!

161 ret kórsetildi

1Búgin XXII Qysqy Olımpııa oıyndary saltanatty jaǵdaıda ashyladyfakel

Bul tek Reseıdiń jalpaq jamaǵaty ǵana emes, osy jurtpen tilektes, nıettes, dostas barsha eńseli elderdiń turǵyndary, qala berdi qysqy sport túrleriniń álemdegi barsha saıyskerleri jeti jarym jyldan beri asyǵa kútken alaman boldy. Jeti jarym jylǵa jalǵasatyny, Sochı Halyqaralyq Olımpııalyq komıtettiń 2007 jylǵy 4 shildede Gvatemala astanasy – Gvatemala qalasynda ótken 119-sessııasynda tańdap alynǵan edi. Osy jeti jarym jylda reseılikterge janashyr peıildegi qaýym da, olarǵa mysyqtileý qoǵam da Qap taýy men Qara teńizdiń aralyǵyndaǵy qoltyqtyń uzyna boıyna shashyraı qonys tepken shyraıly shaharǵa udaıy kóz taldyra qaraýmen keldi. Sonda olardyń barlyǵynyń sanalaryn «Osynaý jahandyq jarysqa bul el qalaı daıyndala alady eken, ony qaıtip ótkizer eken?» degen ortaq saýaldyń jaýlap alyp jatqany taǵy aqıqat.

Qazaqstan qarymy

06-02-14-Pirnazar-2Birden aıtyp qoıaıyq, aldaǵy alaman kúnderiniń naqtyly qalaı ótetinin tap basyp, boljaı qoımaspyz, biraq oǵan degen daıyndyqtyń óte joǵary deńgeıde ekenine dál qazir-aq qınalmaı bás tige alamyz. Buǵan biz burnaǵy kúni Sochıdiń halyqaralyq áýejaıyna túsken sátten kóz jetkizdik. «Biz» dep otyrǵan Qazaqstan resmı sport dele­­gasııasynyń quramyna ilingen buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi – «KAZSport» telearnasynyń dırektory Dıas Ahmetshárip, belgili fototilshi Nıkıta Basov, tanymal jýrnalıst Ardaq Toǵymov, «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń sport sholýshysy Asqar Beısenbaev jáne osy joldardyń avtory – aqpannyń 5-i kúni tańnyń talma tusynda Astanadan Máskeýge ushyp shy­ǵyp, Kremldi qala arqyly tús aýa Kras­nodar ólkesine kelip jetken bolatyn. Jalpy, bul Olımpıadaǵa erekshe mán berip, ekpin eletken Qazaqstan tarapy oǵan 104 adamnan turatyn mem­lekettik delegasııa attandyrdy. Onyń sapyna joǵarydaǵy bes jýrnalısten bólek, sporttyń 58 túri boıynsha jarys joldaryna shyǵyp, elimizdiń namysyn qorǵaıtyn 52 sportshy bar. Buǵan qosa, keshe Sport jáne dene-shynyqtyrý agenttigi uıymdastyrǵan arnaıy delegasııasynyń sheńberinde elý shaqty tele jáne gazet jýrnalısteri taǵy keldi. Osy topqa «Egemen Qazaqstannyń» eki birdeı tilshisi – Dastan Kenjalın men Ońdasyn Elýbaı endi. Budan bólek, búgingi kerýen keretin Olımpıadanyń ashylý saltanatyna Qazaqstan Prezı­denti Nursultan Nazarbaev qatysady dep kútilýde. Olımpııalyq oıyndar bary­synan «KAZSport» telearnasy 168 márte, «Habar» agenttigi 53 ret reportaj­dar men habarlar beredi. Sol maq­satta delegasııalardyń ekinshi tolqy­nymen munda aldyńǵy arnanyń 7 birdeı jýrnalısi kelip, jumysqa kiristi. Osynyń ózi-aq Qazaq eliniń bul Aq Olımpıadaǵa qanshalyqty dárejede kóńil bólip, nazar aýdaryp otyrǵanyn baıqatsa kerek.

Qýandyrǵan qalashyq

Biz kelgende aldaǵy Aq Olımpıadanyń astanasy – abat Sochı erte kóktemniń erneýine jetip qalǵandaı kúı keship ja­tyr eken. Aınalada tónip turǵan taýlar­dyń aǵarańdaǵan bastary bolmasa, ta­ban­­­­­daǵy topyraqtyń tanabynda ilip alarlyq shókim qar joq. Munyń ornyna jerden býlyǵa kóterilip, kózdiń jaýyn alatyndaı qalypqa jetken kók maısa shalǵyn jetkilikti kórindi. Munysy bizge naýryz aıynyń basynda kók buıralanyp qalatyn Almatyny kóz aldymyzǵa elestetti. Kelgen bette Sochı sonymen birge, aq­ja­rylqap toıy bolǵaly jatqan úıdiń aýlasynda oryn alatyn abyr-sabyr qalyp­ty da tanytty. Muny qalanyń áýe qaqpa­syna qadam basqan mezetten sezine basta­dyq. Áýeli osy jerde ushyrasqan Oıyn­dardyń uıymdastyrý komıtetiniń músheleri akkredıtasııa qaǵazymyzdy tirkep, moıynǵa iletin vızıttik kartamyz­dy jasap berdi. Sodan shyǵa bergen­de, bir top eriktiler aınalamyzdy dýmanǵa bó­­­­­lep, ándetip ári taqpaqtatyp qarsy aldy. Bir baıqalǵany, qalanyń qaı meken, qaı múıisine kóz salsań da, aldyń­nan volonterler qaptap shyǵa keledi. Solardyń kómegimen ózimizge belgilengen mekenjaıǵa baratyn avto­býsqa da otyrdyq. Sóıtsek, Oıyn kún­derinde munda Olımpıadanyń arnaıy qonaqtary men jýrnalısterge arnalǵan «TM» degen belgisi bar 28 marshrýt shyǵarylyp qoıylypty. Olar ár 10 mınýt saıyn júrip jatyr. Ishinde jolaýshy bolsyn-bolmasyn, avtobýs jumys kestesine qaraı júrip ketedi. Biraq onda otyrýǵa quqy bar jolaýshylardan kire pul sural­maıdy, ıaǵnı olardy tegin jetki­zip turýǵa shyǵarylyp qoıylǵan. Biz solardyń birimen ýaqyt­sha qonysymyzǵa jetip alǵannan keıin de volonterlerdiń járdemine súıendik. Bul jerdegi turǵylyqty turaǵymyz, negizgi toptyń quramynda bolǵandyqtan, endi ǵana salynyp bitken Olımpııalyq qalashyqtan saılanǵan eken. Al Olımpııalyq qala­shyqty biz bir kórgennen jańa qonys toıyn toılap jatqan abyr-sabyr turǵyn úılerdiń páterlerine uqsattyq. Ázirge ataýy «Rýsskıı dom» dep atalatyn bul meken keıin Qysqy Olımpııalyq oıyndardyń sońyn ala Paralımpııalyq jarystar bolyp bitkesin, naýryzdyń 24-inen ary jappaı páter retinde satylatyn kórinedi. Jalpy, Olımpııalyq qalashyqtardaǵy turǵynjaılardyń bári sońynan túrli áleýmettik nysandarǵa aınalatynǵa uqsaıdy. Máselen, joǵarǵy jáne taý etegindegi qalashyqtarda meımanhana esebinde salynǵan ǵımarattar shynynda bes juldyzdy otelder bolyp shyǵa kelmek. Volunteers stand on a platform displaying the Olympic rings on the Olympic Park as preparations continue for the Sochi 2014 Winter Olympics, January 29, 2014. The opening ceremony for the winter games will be held on February 7.   REUTERS/Fabrizio Bensch  (RUSSIA - Tags: SPORT OLYMPICS SOCIETY TPX IMAGES OF THE DAY) Olımpııalyq qalashyqtar jaıyna kelsek, osynda kelgesin ǵana bilip jatyrmyz, olardyń sany jalpy úsheý eken. Biz sonyń eńistegi aýmaǵyna jaıǵassaq, qalǵan ekeýdiń biri taýdyń bókterine, al ekinshisi odan da arǵy bıik jotalardyń jondaryna qanat jaıypty. Osy úsheýi qosyla kelip, birtutas «Olımpııalyq qalashyq» ansamblin quraıdy. Bulardyń birinshisi «Jaǵalaý klasteri» dep atalsa, qalǵan ekeýine «Taý klasteri» degen ataý berilgen. Al tutas qalashyq qańtardyń 30-y kúni resmı túrde ashylyp, onyń meri qyzmetine belgili jeńil atlet, syryqpen sekirýden Olımpııalyq oıyndardyń eki dúrkin chempıony Elena Isınbaeva taǵaıyndalǵan. Jalpy, Sochı qalasynyń ózi osy Olımpııalyq qalashyq ansambli sekildi kóptegen qonystardan quralǵan úlken bir orkestrge uqsaıdy. Bizdiń buryn geografııalyq kartadan kórip júrgen Adler, Hosta, Masesta, Dagomys degen eldi mekenderdiń bári qazirgi Sochı qalasynyń quramdas bir bóligi retinde onyń aýmaqtyq-ákimshilik bólinisine kiredi eken. Qala sondyqtan Adler, Hosta, Ortalyq jáne Lazarev degen tórt aýdanǵa bólingen. Bulardyń Orta­lyq aýdany esepti negizgi qala «Úlken Sochı» dep atalatyn bolyp shyq­ty. Bizdiń mekenimiz sonyń ishindegi halyqaralyq áýejaı ornalasqan Adler bóliginde tur. Taýdyń ańǵarlary men teńizdiń jaǵalaýyn qýalap, birine-biri irkes-tirkes jalǵasyp kete beretin bul qalanyń uzyndyǵy 148 shaqyrymǵa sozylady. Bul jaǵynan kelgende, ol uzyna boıǵy qashyqtyǵy 200 shaqyrymnan asatyn Meksıkanyń astanasy – Mehıkodan keıin álemde ekinshi oryn alatyn qala sanalady. Sochı memlekettik statıstıka bóliminiń málimeti boıynsha, osynshalyqty aýmaqty alatyn onyń tutas aýdanynda qazirgi tańda 406,8 myń adam turady. Qala ekonomıkasy men ondaǵy halyqty jumyspen qam­týda jetekshi róldi týrızm men demalys salalary quraıdy. Sondyqtan da, Sochı resmı emes túrde Reseıdiń jazǵy, ońtústik jáne kýrortty «astanasy» bolyp esepteledi. Taǵy bir derek, 43-shi soltústik endikke ornalasqan qala álemdegi Nıssa, Toronto, Almaty jáne Vladıvostok qalalarymen bir geografııalyq beldeýde jatyr.

Bári de jýrnalıster úshin

Mundaı qyzý tirshilikti biz kelgen kúni de, keshe de bas baspasóz ortalyǵynan da baıqadyq. Ortalyq biz ornalasqan «Olımpııalyq qalashyqtan» taıaq tas­tam jerde, úsh aıaldamadan keıin jetip barasyń. Al oǵan bólingen ǵımarattyń ózi atshaptyrym aýmaqty alyp jatyr. Onyń ishinde jýrnalısterdiń jumys jasaýy úshin bólingen birneshe zal bar. Budan bólek, fototilshiler úshin de arnaıy bólmeler jabdyqtalǵan eken. Munda tilshiler qaýymy úshin ashylǵan baılanys pen bank minsiz qyzmet jasap jatyr. Osyny paıdalanyp, biz de baılanysqa durys ári baǵasy arzan bolýy úshin uıaly telefondarymyzǵa reseılik nómirler ornatyp aldyq. Bul bir jaǵy osyndaı nómirleri bar áriptesterdiń bir-birimen tegin sóılesýlerin de qamtamasyz etedi eken. Al osynda qym-qýyt tirlikpen jumys jasap jatqandar úshin táýlik boıyna kidirissiz birneshe ashana men kafe taǵy jumys istep tur. Bylaısha aıtqanda, buqaralyq aqparat quraldary ókilderi úshin. Biz munda Qytaı, Japonııa, Fransııa, Germanııa, Ulybrıtanııa, Shvesııa sııaqty elderden kelgen kóptegen áriptesterimizdi jolyqtyrdyq. Olardyń aldy Olımpıada astanasyna ulttyq delegasııalar alǵash at izin sala bastaǵan 24 qańtarda-aq kelip qoıypty.

Úsh kúndik keńes

Sochıdiń XXII Qysqy Olımpııalyq oıyndarǵa daıyndyǵynyń óte joǵary ekenin Halyqaralyq Olımpııalyq komı­tettiń prezıdenti Tomas Bah mun­da 4 aqpan kúni kelip, ny­­­sandardy túgel ara­lap shyqqannan keıin jedeǵabyl jet­kizgen. Ol Sochıdiń «Olımpıadanyń tarı­­­­hyndaǵy eń úzdik daıyndalǵan qala» eke­nin atap ótipti. Sonymen birge, prezı­­dentti, ásirese, sport­shy­lardyń 80 paıy­zynyń «tósekten tura salyp, jarys óte­­­tin jerge jaıaý bara alatyny» qatty qýandyrypty. «Báriniń óte joǵary deńgeıde ótetinine esh kúmán joq», depti ol jýrnalıstermen kezdeskeninde. О́ziniń sózinde Tomas Bah, sondaı-aq, Reseıdegi XXII Qysqy Olımpıadadan budan keıingi olımpııalyq qozǵalystyń jańa vektoryn kútetinin ashyp aıtty. Aqpannyń 5-i kúni Sochıde Halyq­aralyq Olımpııalyq komıtettiń 126-ses­sııasy bastaldy. Úsh kún boıy májilisin jalǵastyratyn ke­leli keńes búgin aıaqtalady. Osy jıyndy asharda Reseı pre­zıdenti Vladımır Pýtın óz sóziniń kirispesin taza aǵylshyn tilinde sóılep ashyp, talaıdyń tańdanysyn týǵyzdy. Al Tomas Bah búkil Olımpıada kún­­derinde óziniń sportshylar túsken Olımpııalyq qala­­­shyqta turmaqshy nıette ekenin bildirip, jurtty odan beter tańǵaldyrdy. О́t­ken jylǵy qyrkúıek aıyn­­­­da ǵana HOK prezıdenti qyz­metine kirisken olım­­­pııa­lyq qozǵalystyń jańa basshysy muny: «Meniń ózim de sportshymyn ǵoı» degen bir aýyz sózben túsindirdi. stadıon

14 sport nysany salynǵan

Olımpıada qushaǵyndaǵy Sochı qazir­diń ózinde birneshe rekordty jańartyp úlgerdi. Bulardyń bárin kelesi maqalada sanamalap bergimiz kelip otyr. Al qazir bulardyń sana­­­tyndaǵy kórnektileriniń biri retinde osy alaman jarysqa arnalyp bul óńirde 14 birdeı sport nysanynyń salynǵanyn aıtyp óteıik. Olar jaǵalaý jáne taý klas­teri atalatyn eki bólikten turady. Bulardyń bir-birinen ara qashyqtyǵy 48 shaqyrymǵa teń. Al osy eki ortaǵa tartylyp qoıylǵan temirjolmen júretin poıyz bir klasterden ekinshi klasterge jarty saǵatqa jýyq ýaqytta jetip barady. «Jaǵalaý» dep atalatyn klaster Qara teńiz jıegindegi Imeretııa jazyǵyn jaryp aǵatyn Mzymta jáne Psoý ózenderiniń aralyǵyndaǵy Olımpııalyq saıabaqta jaǵalaı boı kóteripti. Bul keńistiktegi nysandar túgeldeı jabyq arenada ótetin jarystar úshin salynǵan eken. Bulardyń da ishindegi eń bastysy bolyp «Fısht» ortalyq stadıony sanalady. Ataýyn Úlken Sochıdiń Adygeıaǵa jaqyn shyǵys qaptalyndaǵy taýdyń atynan alatyn bul sport kesheni shynynda da ádemi de áleýetti kórindi. Ár qyrynan kóz salǵanda ár qıly bolyp shapaq shashatyn osy totydaıyn taranǵan sulý ǵımaratta búgin Olımpııalyq oıyndardyń ashylý saltanaty da japyraǵyn jaıqaltady. О́ziniń atyn kabardy, cherkes jáne adyge degen tarmaqtan quralatyn adyg halqynyń «aq bas», «basyn aq shalǵan», «aq samaıly» deıtin uǵymdy beretin «fısht» sózinen alǵan taýdyń tarıhy tym tereńde jatqanǵa uqsaıdy. Osynda estigen ańyzdarymyzǵa qaraǵanda, bul taýǵa ejelgi grektiń Prometeı atty alyby Olımp shyńyndaǵy qudaılardan adamdar úshin alaý urlap, alyp shyqqany úshin shynjyrlanyp baılanyp qoıylǵan eken. Al ushar basyn appaq qarly bórik kómkerip tu­ratyn ult­­­tyq stadıon bir ja­ǵynan qa­­ra­­­­ǵanda, uzyn­nan uzaq turǵan sol Prometeıge de uqsap ketedi. Syrtqy kelbeti jar­tylaı móldir kes­kindi bul keshenniń taǵy bir ereksheligi, onyń jınamaly-quras­tyrmaly qańqasy reti­ne qaraı arena trıbýnasyn 25 myńdyqtan 45 myńdyq adamdyq mólsher­ge deıin ózgertip turýǵa múm­kin­dik beredi. Bizge munda­ǵy mamandardyń aıtýlarynsha, HHII Olımpıada men Paralımpııalyq oıyndar bitkennen keıin bul ǵımarat fýtbol match­taryn ótkizip turatyn stadıonǵa aınalyp shyǵa keledi. Ol 2018 jyly Reseıde ótetin álem chempıonatyn qabyldaıtyn keshenderdiń biri bolady. Kelesi kelisti arenanyń aty «Úlken» («Bolshoı») muz aıdyny» dep atalady. Shamamen 12 myńǵa deıin kórermendi qamtı ala­tyn ǵımarat­ta ne­gizinen hok­keı shaıqastary óte­di. Shaıbaly hok­keıdiń jan­kúıer­leri osy kún­­­deri, son­daı-aq, «Úl­kenniń» sha­­ǵyn are­nasy bolyp tabyla­tyn «Shaıba» sport saraıynda da atal­mysh sport túri boıynsha saıys­­tar kóre alady. Osy úsh sý jańa nysannyń qataryna «Muz tekshesi» («Ledıanoı kýb») degen ataýy bar 3 myń oryndyq taǵy bir muz aıdyny qosylady. Bul jerde kıorlıng oıynynyń básekeleri ótýimen birge, Reseıdiń hokkeı quramasy jattyǵady. Bulardan basqa, 12 myń oryndyq arena «Aısberg» arenasy taǵy bar. Onda mánerlep syrǵanaýshylar men short-trek saıys­tary dodanyń dýmanyn qyzdyrady. Sochıdegi sý jańa muz aıdyndarynyń sany munymen de bit­peıdi. Kelesi kesheni – «Adler-Arena» jabyq konkı ortalyǵy 8 myń kórer­mendi qabyldaı alady. Jaǵalaý klasterine osy 8 arena kirse, taý klasterin 6 keshen quraıdy. Ashyq aspan astynda ótetin saıystar úshin salynǵan bul sport alańdary Sochıdiń Krasnaıa polıana aýmaǵyna qonys tepken. Al Krasnaıa polıana qazir biz turyp jatqan Adler aýdanyna baǵynystaǵy eldi meken bolyp tabylady. Olar Qara teńiz jaǵalaýynan 45 shaqyrym qashyqtyqta, Mzymta ózeniniń ańǵarynda, teńiz deńgeıinen 550-600 metr bıiktegi jazyqtarda boı kótergen. Bulardyń birinshisin mana atap ótken taýdaǵy Olımpııalyq qalashyq quraıdy. Osy alapta budan ári «Laýra» atty shańǵy-bıatlon kesheni sap túzegen. Onyń quramynda bıatlon men shańǵy jarysyna arnalǵan eki stadıon bar. Ekeýi bir mezgilde 9,6 kórermenge pana bolady. Al Sochı Olımpıadasy eń iri nysandarynyń tizbeginde «Roza Hýtor» shańǵy kesheni aldyńǵy lekterde atalady. Munyń aýqymyna taý shańǵysy ortalyǵy, snoýbord pen frıstaıl orta­lyǵyn quraıtyn ekstrım-park jáne taýdaǵy ekinshi Olımpııalyq qalashyq biriktirilgen. «Sankı» atty shana-bobsleı trassasy men «Rýsskıe gorkı» atty tramplın kesheni osy nysandardyń jelisin tııanaqtaıdy. Keshe, 6 aqpan kúni keshke bizge osy­lar­dyń arasyndaǵy birinshi bolyp «Roza Hýtorǵa» qaraı jol tartýdyń reti keldi. Bul kúni munda frıstaıldiń mogýl dep atalatyn jattyǵýy boıynsha jarys bas­taldy. Onda bizdiń Iýlııa Galysheva jáne Darıa Rybalova atty sportshylarymyz kúsh synasty. Bular ázirge irikteý synaqtary bolǵandyqtan, biz olardyń nátıjelerine toqtalyp otyrǵan joqpyz. Mundaǵy júldegerler 8 aqpan kúni anyqtalady. Al frıstaıldyń akrobatıka dep atalatyn kelesi bir túri boıynsha sál keıinirek Jibek Arapbaeva jáne Janbota Aldabergenova esimdi qyz­darymyz jarys jolyna shyqqaly tur. Osylaısha Olımpıadanyń qyzyǵy kún saıyn arta túspekshi. Búgingi kún, mysaly, Oıyndardyń ashylý saltanatyna arnalsa, erteń doda dúbirin joǵaryda aıtylǵan mogýl-frıstaıshylardan basqa atletterimiz jalǵap áketedi. Bul kúni qazaqstandyqtardyń qatysýymen «Laýra» kesheninde bıatlon, «Rýsskıe gorkı» alańynda tramplınnen sekirý saıystary ótedi. Sonyń ishinde bıatlonshylar Iаn Savıskıı, Sergeı Naýmık, Anton Pantov jáne Aleksandr Trıfonov 10 shaqyrymdyq sprıntten fınaldyq aıqasqa shyǵady. Al tramplınnen sekirýshi Alekseı Pchelınsev irikteý synaǵyn bastan keshedi. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan» – Sochıden.
Sońǵy jańalyqtar

Qarsylasyn 7 raýnd boıy sabady

Kásipqoı boks • Búgin, 10:32

Indonezııada jer silkindi

Álem • Búgin, 09:32

Úshinshi jeńilis

Jekpe-jek • Búgin, 09:02

Josparyn joqqa shyǵardy

Kásipqoı boks • Keshe

Kópirden sekirip ólmek boldy

Aımaqtar • Keshe

Úzdik ondyqta Golovkın joq

Kásipqoı boks • Keshe

Mektep oqýshysy mert boldy

Aımaqtar • Keshe

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar