Atalǵan kodeksti ázirleý týraly bastamany Prezıdent 2020 jyly kóterip, buǵan jaýapty organdarǵa tıisti tapsyrma júktegen edi. Prezıdenttiń byltyrǵy Joldaýynda: «Jalpy, bizge áleýmettik saıasattyń jańa paradıgmasy kerek. Áleýmettik qamtamasyz etý salasy 17 zańmen jáne zańǵa sáıkes ondaǵan aktimen retteledi. Bul retteý isiniń kúrdelenýine jáne júıesizdigine ákelip soqtyrdy. Sonyń saldarynan memleket jaýapkershiligi aıqyndalmaı, azamattar óz quqyqtaryn jete túsinbeı júr. Úkimetke elimizdiń Áleýmettik kodeksin ázirleý jumysyn bastaýdy tapsyramyn», degen bolatyn.
Arada bir aıdan astam ýaqyt ótkende Memleket basshysy Reformalar jónindegi joǵary keńestiń birinshi otyrysynda áleýmettik salany qaıta jańǵyrtýǵa arnaıy top jumyldyrylatynyn jetkizdi.
Ol óziniń tikeleı tapsyrmasymen Qazaqstan úshin múlde jańa qujat, atap aıtqanda, Áleýmettik kodekstiń ázirlenip jatqanyna toqtaldy. «Shyn máninde, bul qujat jekelegen adam men memleket arasyndaǵy qarym-qatynasty júıeleýge, olardyń ózara mindettemelerin aıqyndaýǵa, sondaı-aq qazaqstandyqtarǵa beriletin tómengi áleýmettik kepildikterdi naqtylaýǵa arnalǵan. Iаǵnı qujatta azamattardyń balabaqshaǵa barǵannan zeınetke shyqqanǵa deıingi ómiri tolyq qamtylǵan», dedi Prezıdent.
Kodeks ázirlenbes buryn onyń tujyrymdamasy qolǵa alynatyny anyq. Bul jumysty atqarýǵa Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen, sarapshylarmen qatar, Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń de úles qosqany belgili. Atalǵan vedomstvonyń tóraǵasy Qaırat Kelimbetovtiń aıtýynsha, jobany ázirleý barysynda agenttik tarapynan Áleýmettik kodekstiń áleýmettik dárejesine qaramastan, Qazaqstan azamattarynyń barlyǵyna áser etý salasyn keńeıtý, Áleýmettik kodekstiń jalpy bólimine adamnyń bazalyq áleýmettik quqyqtary men mindetterin retteıtin normalardy, sonyń ishinde mınımaldy áleýmettik standarttardy qosý, áleýmettik saladaǵy zamanaýı trendter men halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, mınımaldy áleýmettik standarttardy qaıta qaraý jáne ózektilendirý máselelerine qatysty mańyzdy úsh pozısııa usynyldy.
«Atalǵan úsh pozısııanyń da qoldaý tapqanyn erekshe atap ótkim keledi. Oǵan qosa, biz máselelerge aldyn ala taldaý jasap, halyqaralyq tájirbıeni zerttedik. HQR, EQQDB, Búkilálemdik bank, BEF, MMÝ, Garvard saraptamalaryn qarastyrdyq. Biz bes bloktan turatyn usynys bildirdik: ǵylym salasynda, qoljetimdi baspanany damytý jóninde, «Dıplommen – aýylǵa!» jobasy, «Serpin» jobasy jáne jumyspen qamtý boıynsha», dedi Q.Kelimbetov. Ázirlengen Áleýmettik kodeks tujyrymdamasynyń jobasy aldymen «Ashyq derekter» portalynda ornalastyryldy.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Serik Shápkenov Senattyń Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń otyrysynda depýtattarǵa Áleýmettik kodeksti ázirleý jumysynyń barysy týraly baıandady. Osylaısha, atalǵan kodeksti ázirleý barysynda Májilis pen Senat depýtattaryn qosa alǵanda, júzden astam sarapshynyń basyn biriktirgen jumys toby quryldy. Sonyń nátıjesinde 30-dan astam zańnamalyq jáne 150 zańǵa táýeldi akt zerdelendi. Halyq pen qoǵamdyq birlestikterden kelip túsken 500-ge jýyq usynys qaraldy.
«Qazirgi ýaqytta qazaqstandyqtarǵa áleýmettik qamsyzdandyrý sharalarynyń keń spektri beriledi. Olar 1 Kodekspen, 16 zańmen jáne 100-den astam zańǵa táýeldi aktimen retteledi. Jańa kodekstiń negizgi maqsaty – halyqtyń túsinigin jeńildetý úshin osy saladaǵy qoldanystaǵy zańnamanyń barlyq normalaryn bir qujatta shoǵyrlandyrý. Kodeksti qabyldaý normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi baıandaýdyń biryńǵaı stılin qamtamasyz etedi. Bul áleýmettik qamsyzdandyrý salasyndaǵy birqatar zańnyń 90-jyldardyń basynda qabyldanýyna, sodan beri NQA-ny ázirleý tásilderiniń aıtarlyqtaı ózgergenine baılanysty. Budan basqa, Kodeks sheńberinde azamattardyń áleýmettik quqyqtaryn júıeleý jumysy iske asyrylady – bir qujatta adam ómiriniń barlyq salasynda týyndaıtyn bazalyq quqyqtar, sonyń ishinde eń tómengi áleýmettik standarttar kórsetiletin bolady», dedi mınıstr.
Komıtet otyrysynda S.Shápkenov Batys Eýropanyń keıbir elderinde (Anglııa, Italııa, Belgııa) áleýmettik kodekster joq ekenin atap ótken bolatyn. Bul memleketter halyqaralyq qoǵamdastyqtyń aktilerin, atap aıtqanda Eýropa Keńesiniń aktilerin basshylyqqa alady. Soǵan qaramastan, Germanııada, Fransııada, Shvesııada, Aýstrııada, Úndistanda jáne taǵy basqa elderde áleýmettik kodekster, sondaı-aq áleýmettik qamsyzdandyrý kodeksteri qabyldandy. Sonymen qatar shet memleketterdiń áleýmettik kodeksterimen retteletin máseleler aýqymy asa keń. Máselen, Fransııada bul qujat jumyssyzdyq máselelerin rettemeıdi. Al Úndistanda – kóp bóligi Eýropa elderiniń áleýmettik kodeksterimen rettelmeıtin eńbek qatynastaryna arnalǵan.
«Halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, Áleýmettik kodekste mynadaı qaǵıdattardy bekitý usynylady: muqtajdyqty eskere otyryp, áleýmettik kómek kórsetýdiń ataýlylyǵy men saralanǵan tásili, áleýmettik táýekelderdiń aldyn alý jáne eskertý; ekonomıkalyq resýrstar men áleýmettik saıasat mindetteriniń mólsherlestigi, memlekettiń, jumys berýshiler men azamattardyń ortaq jaýapkershiligi, áleýmettik saıasattyń ınklıýzıvtiligi, áleýmettik qorǵaýdyń qupııalylyǵy jáne halyqaralyq standarttarǵa sáıkestigi», dedi S.Shápkenov.
Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, jumys toby eki – jalpy jáne erekshe bólikten turatyn Kodeks jasaýdy usyndy. Jalpy bólikte memleket pen azamat arasyndaǵy áleýmettik qatynastardy olardyń ózara mindettemelerin naqty aıqyndaı otyryp, quqyqtyq retteýdiń negizderi belgilenedi. Erekshe bólik áleýmettik táýekelderdiń jekelegen túrlerine arnalǵan. Onda áleýmettik táýekelderge den qoıý sharalary, áleýmettik kómek alýshylardyń sanattary, tólemderdiń mólsheri, ony taǵaıyndaý sharttary men merzimderi aıqyndalady. Sondaı-aq áleýmettik qyzmetkerler men áleýmettik ınstıtýttardyń quqyqtyq mártebesi reglamenttelmek.
Áleýmettik kodeks ázir bolmaǵanymen, onyń tujyrymdamasy bar. Bul tujyrymdamada áleýmettik quqyqtar men kepildikterdi qamtamasyz etý jónindegi sharalardy kúsheıtý (azamattardyń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrý, muqtaj otbasylardy áleýmettik súıemeldeý ınstıtýtyn damytý, quqyqtar men kepildikterdiń qamtamasyz etilýin baqylaý jónindegi áleýmettik ınspektorlardy engizý, halyqtyń áleýmettik ál-aýqat ındeksin engizý) máselesi kózdelgen. Sonymen qatar azamattardy áleýmettik qoldaýdy jańǵyrtý (Áleýmettik qamsyzdandyrýdyń halyqaralyq eń tómengi normalarynan kem emes deńgeıde áleýmettik tólemderdi qamtamasyz etý, syrqattaný kezinde jumys isteıtin azamattardyń áleýmettik qorǵalýyn arttyrý, áleýmettik qyzmetterdi jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrýdy engizý, demografııalyq trendterdi eskere otyryp, zeınetaqy júıesiniń tıimdiligin arttyrý) máseleleri de nazarǵa alynǵan.
Budan bólek, áleýmettik standarttardy usynýdyń ıntegrasııalanǵan modelin engizý («Sıfrlyq áleýmettik kartany» engizý, otbasylardyń muqtajdyq jaǵdaıynan shyǵýyn yntalandyrý, áleýmettik salanyń baǵyttary boıynsha aldyn alý sharalaryn qabyldaý) de josparlanyp
otyr. Sonymen qatar memlekettik qyzmetterdi transformasııalaý jáne reınjınırıngteý (ótinish berýden proaktıvti qyzmet kórsetýge kóshý, múgedek adamdardy syrttaı kýálandyrý, ataýly áleýmettik kómek kórsetý prosesterin avtomattandyrý, «áleýmettik ámııandy» kezeń-kezeńimen engizý) jumysy da qolǵa alynbaq.
Bul az deseńiz, áleýmettik ınstıtýttardy reformalaý kózdeledi. Iаǵnı zeınetaqy men járdemaqy taǵaıyndaý jónindegi fýnksııalardy bere otyryp, Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory bazasynda Memlekettik áleýmettik qor qurý, áleýmettik salanyń qarjylyq aǵynyn shoǵyrlandyrý máselesi qaralyp jatyr.
«Keleshekte Áleýmettik kodeksti qabyldaý – azamattardyń óz áleýmettik quqyqtary men mindetteri týraly biryńǵaı bilim kózin qurýǵa, halyqtyń áleýmettik ál-aýqatynyń avtomattandyrylǵan monıtorıngin júrgizýge, áleýmettik quqyqtar men kepildikterdi qamtamasyz etý boıynsha aldyn alý sharalaryn qabyldaýǵa, memlekettik qyzmetterdi elektrondy jáne proaktıvti formatta kórsetýge, azamattarymyzdyń áleýmettik qorǵalýy men ómir súrý deńgeıin arttyrýǵa múmkindik beredi», deıdi mınıstr.
P.S. Joldaýda júktelgen tapsyrmalardyń basym bóligi jyl kóleminde oryndalatyny anyq. Endeshe, Áleýmettik kodeksti de jeltoqsanǵa jetkizbeı qabyldap alǵan jón bolar edi. Memleket basshysy aıtyp ótkendeı, bul qujat eń aldymen memlekettiń jaýapkershiligin aıqyndap, azamattardyń óz quqyqtaryn jete túsinýi úshin qajet.
