Adamnyń kúni adammen halyqtyń kúni halyqpen

Qazaqstannyń búgingi tabystary – ıntegrasııa ıgiligi

«Osy bir jyldyń ishinde-aq memleket qurýdyń qandaı qıyn, qandaı kúrdeli is ekenine kózimiz anyq jetti. Shúkirshilik eteıik. Búginde Qazaqstan álemdik aıada ekonomıkalyq qýaty úlken, bolashaǵy zor respýblıka retinde ǵana emes,  qoǵamdyq-saıası ahýaly turaqty, bolashaǵy senimdi memleket retinde syı-qurmetke bólenip otyr. Biz bul qurmettiń qadir-qasıetin baǵalaı bilýimiz, ishki-syrtqy saıasattaǵy ár qadamymyzǵa erekshe jaýapkershilikpen qaraýymyz kerek». Bul sózderdi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev osydan 22 jyl buryn, Dúnıejúzi qazaqtary birinshi quryltaıynyń saltanatty májilisinde aıtqan edi. Sodan bergi ýaqyt Elbasynyń saıasattaǵy ár qadamǵa erekshe jaýapkershilikpen qaraıtynyn udaıy dáleldep keledi. Prezıdentimiz qazaqtyń «Adamnyń kúni adammen» degen danalyǵyn myna jahandaný zamany «Halyqtyń kúni halyqpen» dep tolyqtyrǵanyn kemeldikpen der kezinde kóre bildi. Búkil álem ekonomıkasy alyp bir bazarǵa aınalyp bara jatqan bul kúnde ózimen-ózi tomaǵa-tuıyq ómir súrý – tyǵyryqqa tireıtin jol. Ásirese, Shyǵys pen Batystyń arasyndaǵy altyn kópirdeı qazaq dalasynyń jan-jaǵyndaǵy eldermen, birinshi kezekte tarıh tabystyrǵan, taǵdyr toǵystyrǵan Reseı memleketimen san salaly yqpaldastyqqa túsýi nebári 17 mıllıon halqy bar Qazaqstanǵa eksporttyq múmkindikterdi molaıtý úshin de, el ekonomıkasyn álemdik naryqqa kiriktirý úshin de óte paıdaly ekendigi talassyz. Osydan 20 jyl buryn Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde aıtylǵan Eýrazııalyq odaq ıdeıasy kezinde elesteı kórinse, jyldar óte kele aldymen Keden odaǵynyń, odan keıin Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistiktiń qurylýy, sol arqyly elder arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq qatynastardyń aıryqsha qarqyn alýy Qazaqstan basshysynyń alystan oılaǵan alymdylyǵynyń aıqyn aıǵaǵyna aınaldy. Munyń daýsyz dáleli Keden odaǵyna qosylýǵa nıet etip otyrǵan elderdiń qatary keıingi kezde qalyńdaı túskendigi. Kóziqaraqty adamnyń bári de bul ıntegrasııanyń tek ekonomıkalyq múddeden týyndaǵanyn anyq biledi.   «Egemen Qazaqstannyń» búgingi arnaýly betinde Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııa keńistigindegi ıntegrasııalyq úderisterdi keńeıtý baǵytynda jasaǵan bastamalarynyń baıandylyǵy jaıynda áńgimelenedi. Gazet aldaǵy kezde bul taqyrypty burynǵydan da júıelirek jazýdy maqsat tutyp otyr. 

Kásipker, Reseıdiń Birinshi dárejeli «Uly Petr-I» ordeniniń ıegeri Alashybaı BAIMYRZAEV:

Keden odaǵy kepildik beredi

Alashybaı BAIMYRZAEV Táýelsizdik jemisin tergen elimizge belgili kásipkerlerdiń biri. Osy saladaǵy birneshe jetistikteri úshin Qazaqstan Prezıdentiniń Alǵys hatyn alǵan. Sonymen birge, Reseı men Qazaqstan arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyqty, ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtqany úshin Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtınniń Jarlyǵymen Birinshi dárejeli «Uly Petr-I» ordenimen marapattalǵan. Bul kisiniń kásipkerlikti ilkimdi júrgizýine ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty bolýy da septigin tıgizgeni anyq. – Alashybaı Ábdiǵazyuly, kásipker retindegi qazirgi jetistikterińiz bir kúnde kele qalǵan joq shyǵar. Alǵashqy qadamdaryńyzben tanystyra otyrsańyz. – Keńes Odaǵy ydyraǵan tus­ta men «Aqbóbek» dep atalatyn Qazaqstan-Italııa birikken aıaqkıim fabrıkasyn ashtym. Álem­di sharpyǵan ekonomıkalyq daǵdarysqa qaramastan, bir jylda ony ilgeri bastyryp jatqan kezde Elbasy Nursultan Nazarbaev arnaıy kelip, fabrıkanyń aıaqa­ly­symen tanysqan edi. Sonda Mem­leket basshysy bizdiń isi­mizge­ rıza bolyp turyp: «Bul bizdiń ekonomıkalyq saıasatymyzdyń ońdy nátıjesi ári alǵashqy qarlyǵashy!» dep baǵa bergen bolatyn. Nursultan Ábishulynyń osy bir aýyz jyly lebizi boıyma qýat quıdy. Elbasynyń sol senimi aldaǵy bıik qııalarǵa jetelegendeı boldy. Odan keıingi jyldary basshylardyń qalaýymen birshama ýaqyt memlekettik qyzmette júrdim de, júrek qalaýymen qaıtadan kásipkerlikke oralyp, osy ýaqytqa deıin bıznes áleminde eńbek etýdemin. – Ol kezderde elimizde kásip­kerliktiń damýyna kedergi keltiretin qıynshylyqtar da boldy emes pe? – Qıynshylyq qaı iste de, qaı ýaqytta da bolady ǵoı. «Jer súmesin emgen halyqpyz» demekshi, Qapshaǵaı mańyndaǵy Sheńgeldi aýylynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýmen aınalysa bastadyq. Kartop, pııaz ektik. Áýeli 50 gektar jerdi ıgerip, keıin kele 850 gektarǵa deıin aýqymyn keńeıtip, sharýamyzdy júrgize berdik. Sol tusta Elbasy BAQ arqyly jergilikti basqarý oryndaryna «Jerdi kepilge alý kerek, jeke sharýalarǵa qarjy berý kerek» degen máselelerdi únemi aıtyp jatatyn. Sondaǵy bir qıyn jaǵdaı, bankter jerdi eshbir kepildikke almaı qoıdy. Mine, aldyńda osyndaı kedergiler turǵan kezde kásipkerlikpen aınalysý qıynnyń qıyny edi. Eń alǵash sol jyldary Elbasy bas­tamasymen qurylǵan, keıinnen «Damý» dep atalǵan kásipkerlikti qoldaý qorynan nesıe alyp, isimizdi ári qaraı júrgizip alyp ketýge ońtaıly múmkinshilikter týdy. Tapqan-taıanǵan qarajatqa tehnıka, basqa da kerek-jaraqtar aldyq. Osy arada aldan ekinshi kedergi shyqty. Endi jańaǵy 50 gektardan óndirgen ónimimizdi ótkizý qıyndyǵymen betpe-bet keldik. О́nimdi shetelge shyǵarý úshin kedendik resimdeý jumystarynda kóptegen qıynshylyqtar kezdesti. Qatty taýqymet shegip, júıke juqaryp, túrli oralymsyzdyqtar aıaqtan shalyp, shyǵyndalyp júrsek te, taýarymyzdy Reseıdiń Novosibir, Barnaýl sekildi aımaqtarynda ornalasqan áskerı bazalarǵa ótkizip júrdik. – Osylaısha Elbasy qol­daýyn sezine júrip kásipkerlik sa­lasynda shyńdalǵan ekensiz ǵoı? – Elbasynyń árbir sózin, alǵa qoıǵan maqsattary men josparlaryn muqııat tyńdap júremiz. Mysaly, Keden odaǵy týraly másele kóterilip, sol izgi nıet jerine jetkizilip, jan-jaqty iskerlik baılanys júzege asqannan keıin bizdiń de jumysymyz ilgeri basty. Bul arada qadirmendi Nursultan Ábishulynyń túpki tereń oıyn durys túsingenimiz abzal der edim. Ol kisi otandyq kásipkerlerdiń, otandyq taýar óndirýshilerdiń shynaıy básekelestikte shynyǵyp, shıryǵa shyńdalýyn qalaıdy. Keden odaǵy qazaqstandyq kásipkerlerdi quryshtaı qaınata shyńdaıtyn qara qazan desek te artyq emes. Osyndaı básekede shyńdalmasaq, álemdik ekonomıkaǵa qalaı kirigemiz? Áne, biz Elbasy nusqaǵan osyndaı bıikterge kóz salýymyz kerek. Keden odaǵynyń bir paıdasy – kásipkerlerdi kedennen ótý, qujat resimdeý sekildi kóptegen kedergilerden qutqardy. «Keden keden boldy, kedergi neden boldy?» degen dana babalar sóziniń mánisin de osy oraıda tereńnen túsingenimiz durys. Qazir biz taýarymyzdy Barnaýldan bas­tap, Altaıdyń ishine deıin, Omby, Tom, Novosibirge, odan ári Vladıvostok, Sahalınge deıin aparyp, paıdamyzǵa satyp júrmiz. Mine, ónimimizdiń taralý aýqymy ulǵaıǵan saıyn bizge suranystar da kóptep túsýde. Jýyrda bizge Ońtústik Koreıadan tapsyrys tústi. Olarǵa Reseı arqyly bizdiń taýardy ótkizý qıynshylyq týdyrmaıdy eken. Keden odaǵyna múshe bolǵaly bizdiń ónimderimiz vagondarǵa tıelip, Vladıvostokqa jetedi de, aılaq arqyly alys shetelderge erkin taraıdy. Demek, Keden odaǵy bizge kásipkerlik qanatyn keńirek jaıýǵa, álemdik bazarǵa shyǵýǵa septigin tıgizýi sózsiz. Keden odaǵy degen sózden qaradaı shoshyp, qyryn qaraıtyndar osy jaıdy aqylǵa salyp ekshese eken. Sonda Keden odaǵynyń paıdasy kól-kósir, kókjıegi keń ekenin olar da kórer edi. – Reseı ordenimen marapat­tal­ǵanda qandaı eńbegińiz es­kerildi? – Bul men úshin kútpegen jaǵdaı bolǵany ras. Shamaly syrqattanyp, aýrýhanada jatyr edim, Reseı tarapynan sha­qyr­tý aldym. Sóıtsem, meni Bar­naýldyń gýbernatory birin­shi dárejeli «Uly Petr-I» orde­ni­men marapattaýǵa usynǵan eken. Usynysy eń joǵary dáre­jede maquldanypty. Reseıde áskerılerdiń densaýlyǵyna sep bolatyn sapaly ónimge degen suranys basym. Kórshiles memleketterdiń kompanııalary usynǵan taýarlardyń ishinde bizdiń ónim joǵary sapaly bolyp, reseılik mamandardyń kóńilinen shyǵyp otyr ǵoı. Sol sebepti Reseıdiń áskerı qurylymyndaǵy general-leıtenant V.Osıpov deıtin kisi ózderiniń jergilikti gýbernııasyna meni marapatqa usyný týraly nıet bildirgen kórinedi. Keıinnen osy kisiniń ózi arnaıy kelip, marapatty saltanatty túrde tapsyryp ketti. – Kásipkerlik tájirıbeńizden tartyp áriptesterińizge qandaı jón-joba, ǵıbratty keńester aıtar edińiz? – Jalpy, básekelestik joq jerde ilgeri basý da joq ekenine is basynda júrgen kezimizde anyq kóz jetkizdik. Árbir taýar óndirýshi básekege qabiletti bolýy úshin jańa tehnologııalardy zertteıdi, ınnovasııalyq tásilderdi tájirıbege engizedi. О́niminiń ótimdiligin arttyrý úshin jańashyl kózqaras pen zamanaýı ǵylymdy óndiriste paıdalanady. О́z basym jasym ulǵaıa bastaǵan soń kásipkerligimdegi barlyq ıelikterimniń tizginin ulym Almattyń qolyna ustattym. Ol kompıýterge de jetik, áriptestermen qatynastardy ǵalamtor arqyly júrgizedi, birneshe tilde erkin sóıleıdi. Zamanaýı kásipkerge osylardyń bári aýadaı qajet qasıetter emes pe?! Ulyma aqyl-keńesimdi uǵyndyryp aıtyp ta otyramyn. Adam, negizi, óz basynan ótkermeı kóp nárseniń baıybyna bara bermeıdi desek, asa qatelespeımiz. Biz kásipkerlikpen áýel bastan aınalysyp, kóptegen qıynshylyqtar men kedergilerdi basymyzdan ótkerdik. Shyndyǵyn aıtý kerek, elimiz egemendik alyp, ekonomıkalyq qatynastar turǵysyndaǵy ózimizdiń jan-jaqty zańdardy qabyldaǵaly, túrli úderisterden nátıje shyǵarǵaly beri bizdiń eldegi kásipkerliktiń ekinshi tynysy ashylǵany ras. Mine, osy rette de Elbasynyń eńbegi erekshe. Memleket basshysynyń árbir Joldaýy shyn mánisine kelgende kásipkerlikti qoldaý bolyp tabylady. Taǵy bir aıtarym, daıyn taýardy shetten ákelip ótkizý bir basqa da, sol taýardy ózimizde óndirý bólek másele. Syrttan ákelgen taýardyń sapasyna da, baǵasyna da sen táýeldi bolsań, óz ónimińdi oıdaǵydaı ótkizýge múmkindigiń shekteýsiz der edim. Bul jerde basy ashyq bir másele – Keden odaǵy otandyq kásipkerlerdiń taýar aınalymyn arttyrýmen qatar, ony ótkizýdiń órisi men aýqymyn da keńeıtti. Máselen, biz qazir tek Reseı arqyly ǵana ózge memleketterge shyǵyp otyrǵanymyz joq, Elbasynyń bastamasymen ashylǵan Qazaqstan – Túrkimenstan temirjoly arqyly Iranǵa, Birikken Arab Ámirlikterine shyǵýǵa zor múmkindikter týyp otyr. Sol sebepten men Keden odaǵy kásipkerlikke kepildik beredi dep batyl aıta alamyn. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.