07 Aqpan, 2014

Qazaq eliniń qazynaly qıyrynda

228 ret kórsetildi
06-02-01-8

Elbasy Nursultan Nazarbaev jumys saparymen Atyraý oblysynda boldy

Máńgilik El bolý –  ata-babamyzdyń armany. Bul armandy babalarymyz kóktasqa qashap jazyp ketken. Búgin biz eń ósken, óngen, óreli elderdiń qataryna qosylýdy maqsat tutyp otyrmyz.

Nursultan NAZARBAEV.

(Atyraý. 06.02.2014)

Elbasy Atyraý oblysyna saparyn ózge mektepterden artyqshylyǵy basym erekshe bilim ordasy – Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń jumysymen tanysýdan bastady.

Erekshe úlgidegi bilim ordasy

О́tken jyldyń qyrkúıeginde ashylǵan bul bilim ordasyn erekshe deýimizdiń birneshe sebebi bar. Aldymen aıtarymyz, munda «myńnan – tulpar, júzden – júırik» degendeı, eń talantty shákirtter oqıdy. Alaıda, óńirdiń ár mektebinde, ár ustazdan dáris alǵan oqýshylar Nazarbaev zııatkerlik mektebine birden qabyldana qoıǵan joq. Osy oqý ordasyna qabyldanýǵa ótinish bergen 2978 oqýshynyń árqaısysy áýeli eki kezeńnen turatyn pándik testileý synaǵyn tapsyrdy. Sol synnan joǵary ball jınaǵan oqýshylar arasynda konkýrstyq irikteý ótkizildi. Sóıtip, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «О́rken» granty barlyq synnan súrinbeı ótken 697 oqýshyǵa berildi. «Bul ótinish berýshilerdiń 23 paıyzyn ǵana quraıdy», dedi Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń dırektory Tabılıa Akımova. Ekinshiden, bul bilim ordasynda dáris beretin ustazdar da konkýrstyq irikteýden ótkizilipti. Ustazdardyń biliktiligin jete zerdelegen konkýrstyq komıssııa uıǵarymymen 74 ustaz erekshe mekteptiń daryndy shákirtterine dáris berý quqyn ıelendi. Olardyń arasynan 33 muǵalim úsh deńgeıli bilim jetildirý kýrsynan ótti. Al «Bolashaq» baǵdarlamasynyń tórt túlegi Nazarbaev Ýnıversıtetiniń bazasynda bir jyldyq kýrsta bilimin odan ári shyńdapty. Úshinshiden, Elbasyna erekshe úlgidegi bilim ordasy týraly keńinen baıandaǵan «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymynyń basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdenovanyń aıtýynsha, mundaǵy pándik dárister tek qazaq jáne orys tilinde ǵana emes, sonymen birge, aǵylshyn tilinde de júrgiziledi. Sol sebepten, ár ustazdyń aǵylshyn tilin bilýine basa kóńil bólinip, tipti, AQSh, Ulybrıtanııa, Rýmynııa, Irlandııa jáne Ońtústik Afrıka Respýblıkasy sekildi shet memleketterden 12 joǵary sanatty ustazdar shaqyrtylǵan. Sondaı sheteldik mamannyń biri Hasan Sabıg shákirtterge bıologııa páninen aǵylshyn tilinde dáris júrgizedi. Al endi Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń jaraqtandyrylýyna toqtalsaq, ózge mektepterden oq boıy ozyq turatyndyǵymen erekshelenedi. Sebebi, munda bir mezgilde 720 shákirttiń oqıtyndyǵy óz aldyna, bilim ordasyndaǵy 60 kabınettiń barlyǵy da kompıýter men ınteraktıvti taqtamen qamtylǵan. Budan ózge oqýshylardyń derbes jumys jasaýy úshin 650 noýtbýk ornatylyp, 15 tildik kabınettiń árqaısysy on oqýshynyń otyrýyna laıyqtalǵan. Bul mektep hımııa-bıologııa baǵytynda bolǵandyqtan, ásirese, nanotehnologııa, bıotehnologııa kabınetteri oqýshylardyń ǵylymmen tereńirek aınalysýyna mol múmkindik beredi. Sonymen birge, robot tehnıkasy kabıneti de daryndy órenderdiń oı ushqyrlyǵyn jetildire túsýine septigin tıgizetini daý­syz. Bilim ordasynyń kitaphanasy da baı, sporttyq alańdary da oqýshylardyń qaýipsizdigin saqtaıtyn arnaıy geterogendik jabyndymen kómkerilip, munda sporttyń birneshe túrimen shuǵyldanýyna jol ashylyp otyr. Al alys aýyldardan kelgen shákirtter úshin ashylǵan jataqhananyń da jabdyqtalýy kórgen jannyń kóńiline qýanysh uıalatady. – Búgingi eń negizgi maqsat – tek Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde ǵana oqýshylardyń bilim sapasyn arttyrý emes, jalpy Qazaqstandaǵy bilim oshaqtarynyń sapasyn joǵarylatý. Elimiz boıynsha on besinshi bolyp Atyraýda ashylǵan Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń janynan pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵy da quryldy. Bizde Kembrıdj ýnıversıtetimen birlesip jasalǵan muǵalimderdiń biliktiligin arttyrý baǵdarlamasy iske asyrylýda. Atyraý óńiriniń muǵalimderi de osy jobaǵa qatysýǵa múmkindik alyp otyr, –dedi «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymynyń basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdenova. ...Aıta berse, Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń ereksheligi kóp. Osy oraıda, munda synyp jetekshisi bolmaıdy eken. Ár synyptyń óz kýratory bar. «Bilim – ınemen qudyq qazǵandaı» ekenin tereń sezinip, biliktilikpen, bilimdilikpen aldan kórinýge umtylǵan Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń ustazdary men shákirtteri erekshe úlgidegi bilim ordasyn maqtan tutady. Elbasy Nursultan Nazarbaev osy bilim ordasynyń ustazdary jáne shákirtterimen júzdesýde daryndy balalardy anyqtaý men olarǵa qoldaý kórsetýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. «Mundaı balalar biliktiligi joǵary mamandar bolyp, el ıgiligine qyzmet etýleri úshin jaqsy bilim alýlary tıis», dep atap ótti. Sondaı-aq, Elbasy Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde bilim alýshylarǵa jasalatyn jaǵdaı men múmkindikter jalpy bilim berý ordalarynda da qarastyrylýynyń mańyzdy ekenine toqtaldy. Damyǵan 30 eldiń qataryna kirýdi maqsat tutqan Qazaqstannyń ekonomıkasynyń ósimi jylyna kem degende 4%-dy quraýy tıis. Elbasy mundaı maqsatqa qol jetkizý úshin tek ekonomıkany ǵana emes, sonymen birge, mádenıetti, áleýmettik salany, bilimdi jáne medısına sekildi áleýmettik salany qosa damytý qajet ekenine toqtala kele, «Máńgilik El» bolý – ata-babamyzdyń armany. Bul armandy babalarymyz kóktasqa qashap jazyp ketken. Búgin biz eń ósken, óngen, óreli elderdiń qataryna qosylýdy maqsat tutyp otyrmyz», dep erekshe ekpin túsirdi. – Bizdiń elimizdiń ataýynda Ortalyq Azııanyń basqa elderindegi sııaqty «stan» degen jalǵaý bar. Sonymen bir mezgilde, sheteldikter halqy nebári 2 mıllıondy quraıtyn Mońǵolııaǵa qyzyǵýshylyq tanytady, biraq onyń ataýynda «stan» jalǵaýy joq. Sirá, elimizdiń ataýyn ýaqyt óte kele «Qazaq eli» dep ózgertý máselesin qarastyrý kerek shyǵar, biraq aldymen mindetti túrde halyqtyń talqysyna salynǵany jón, – dedi el Prezıdenti Atyraý oblysy jurtshylyǵymen kezdesýinde. Elimizdiń birlik pen toleranttylyqty saqtaı otyryp, alǵa qoıǵan barlyq maqsattarǵa jetetindigine senim bildire kele, Nursultan Nazarbaev: «Bizdiń artyqshylyǵymyz – kópetnosty halqymyzdyń áralýandylyǵynda», dep qorytyndylady kezdesýdi. 06-02-05-1

06-02-02-6

 Keleshegi kemel keshen

Budan soń Nursultan Nazarbaev Atyraý munaı óńdeý zaýytynda údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp jatqan «Aromatıkalyq kómirsýtekter shyǵaratyn keshen qurylysy» (AKSh) jáne «Munaıdy tereńdetip óńdeý kesheni qurylysy» (MTО́K) ınvestısııalyq jobalarynyń barysymen tanysty. «AKSh qurylysy» jobasy munaı hımııasy úshin shıkizat (benzol jáne paraksılol) óndirý qarastyrylǵan. Bul jobanyń kelisimshart quny –1 064 mıllıon AQSh dollary. 2010 jyldan beri AtMО́Z-de qurylys-montajdaý jumystary júrgizilýde. Aromatıkalyq kómirsýtekter shyǵarý kesheniniń qurylysy bıylǵy jyldyń qyrkúıeginde aıaqtalady dep josparlanyp otyr. AKSh jobalyq qýattylyqqa shyqqannan soń quramyndaǵy kúkirtti qosylystar, aromatıkalyq kómirsýtekter men benzoldy tómendetýdiń nátıjesinde sapasy jóninen eýro talaptaryna saı keletin avtokólik benzın óndirisi, Qazaqstanda benzol jáne paraksılol óndirisi jóninen birinshi munaı hımııasy óndirisin qurý, kómirtegi totyǵy men azot sekildi atmosferaǵa shyǵarylatyn lastaǵysh zattar mólsherin azaıtý, sonymen birge, zamanaýı tehnologııalar men tehnologııalyq jabdyqtardy qoldaný esebinen qorshaǵan ortaǵa áserdi tómendetý qamtamasyz etilmek. AtMО́Z-de iske asyrylyp jatqan ekinshi iri joba – «Munaıdy tereńdetip óńdeý kesheni qurylysy» (MTО́K). Bul jobaǵa 1 680 mln. AQSh dollary kóleminde ınvestısııa salynyp otyr. Mamandar atalǵan zaýytta munaı óńdeý tereńdigin arttyrý máselesin túbegeıli sheshý qosymsha óńdeý tereńdigin qamtamasyz etetin ekinshi prosesterdi (koksteý, AVT-3 vakýýmdy blogy), sondaı-aq, katalıtıkalyq krekıngti engizýmen tikeleı baılanysty ekenin alǵa tartady. Bul keshen jylyna 2 mıllıon 400 myń tonna shıkizat óńdeýge (qaramaı, vakýýmdy gazoıl) eseptelgen. Jylyna 5,5 mıllıon tonna munaı óńdeýdi kózdep otyrǵan AtMО́Z 1 mıllıon 745 myń tonna avtokólik benzınin, 1 mıllıon 640 myń tonna dızel otynyn, 244 myń tonna avıakerosın óndiretin bolady. Al qaramaı óndirisi 193 myń tonnaǵa deıin azaıady. Zaýytta shyǵarylatyn barlyq motor otyndary Eýro-5 standartyna sáıkestendiriledi. AtMО́Z-degi MTО́K jobasy zaýyttyń otyn ónimderiniń ekologııalyq sapasyn jaqsartý, baǵaly munaı shıkizatyn tıimdi paıdalaný jáne óndiristiń ekologııalyq qaýipsizdigin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Osy jobany iske asyrý úshin búginde jobalaý jumystary júrgizilip, jabdyqtar men materıaldardy jetkizýge tapsyrystar berý bastaldy. Endi jaqyn arada ekinshi joba boıynsha keń aýqymdy qurylys jumystary qarqyn alǵaly otyr. Demek, otandyq munaı óńdeý ónerkásibiniń kóshbasshysy atanǵan zaýytqa tyń serpilis beretin qos jobanyń keleshegi kemel ekendigi daýsyz.

 Kásipkerlermen kezdesý

 Nursultan Nazarbaev munaıly óńirdiń ǵana emes, tutas el ekonomıkasyn órkendetýdi jańa deńgeıge kóteretin jobalarmen tanysqan soń, Atyraý oblysynyń kásipkerlerimen kezdesý ótkizdi. Oblystyń ekonomıkalyq-áleýmettik damý kórsetkishteri týraly baıandaǵan ákim Baqtyqoja Izmuhambetovtiń málim etýinshe, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany udaıy ósip keledi. О́tken jyly óńirdiń shaǵyn jáne orta bıznespen aınalysatyn 31 947 kásipkeri 471,5 mıllıard teńgeniń ónimderin óndirip, túrli qyzmetter kórsetipti. О́ńir kásipkerleri memleket tarapynan kásipkerlikti órkendetýge barynsha qoldaý kórsetilip otyrǵanyn óz isteriniń mysalynan órbite aıtyp berdi. Elbasy kásipkerlermen emen-jarqyn áńgimelese otyryp, ekonomıkany órkendetýde basymdyq shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa baǵyttalatynyna toqtaldy. Bul – álemniń bar eline tán órkendeý joly. Sol sebepten, urpaq tárbıesinde qandaı da bir jetistikke jetý úshin tek eńbekpen keletinin umytpaý qajet. О́ıtkeni, tabystyń bári eńbekpen keledi. Búgingi naryqtyń dáýirinde tek tynbaı eńbektengen adam ǵana tabysqa keneledi, abyroıy tek eńbekpen ǵana kóteriledi. Ásirese, shıkizattyq resýrs­tardy ıgeretin iri kásiporyndardyń aınalasynda shaǵyn jáne orta bıznesti qarqyndy damytýǵa basa mán berilýi qajettigine keńirek toqtaldy. Odan ári Nursultan Nazarbaev údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamanyń aıasynda búginde 800 kásiporyn iske qosylǵanyn, 700 mıllıard teńge kóleminde qarjy bólinip, 150 myń adam jumyspen qamtylǵanyn atap aıtty. Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna bıylǵy Joldaýynda shaǵyn jáne orta bıznesti damytý máselesine aıryqsha nazar aýdardy. Elbasy onyń sebebin bylaısha túsindirip berdi: – Bul biz úshin negizgi másele, ol eldi jumyspen qamtýǵa múmkindik beredi. Damyǵan elderde bıýdjetteriniń 80 paıyzy shaǵyn jáne orta bıznestiń esebinen tolyǵady. Al Qazaqstanda 300 iri kásiporyn bıýdjet túsimderiniń 80-90 paıyzyn beredi. Bul degenimiz, shaǵyn jáne orta kásipkerlik tıisinshe damymaı otyrǵanyn bildiredi. Munyń nelikten bulaı bolyp otyrǵanynyń sebepterin sizdermen birge talqylaǵym keldi. Osylaı degen Prezıdent shaǵyn jáne orta bıznestiń el erteńin eńselendirýdegi orny týraly ordaly áńgime qozǵady. Jalpy, Elbasynyń Atyraý óńirine sapary oblysta jan jadyratar jaqsy ister jalǵasyp jatqanyn kelisti kórsetip berdi. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan». Atyraý oblysy. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
Sońǵy jańalyqtar

Qarsylasyn 7 raýnd boıy sabady

Kásipqoı boks • Búgin, 10:32

Indonezııada jer silkindi

Álem • Búgin, 09:32

Úshinshi jeńilis

Jekpe-jek • Búgin, 09:02

Josparyn joqqa shyǵardy

Kásipqoı boks • Keshe

Kópirden sekirip ólmek boldy

Aımaqtar • Keshe

Úzdik ondyqta Golovkın joq

Kásipqoı boks • Keshe

Mektep oqýshysy mert boldy

Aımaqtar • Keshe

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar