Til – Máńgilik Eldiń altyn arqaýy

«Nur Otan» partııasy janyndaǵy mádenıet pen ónerdi damytý máseleleri jónindegi «Mıras» qoǵamdyq keńesiniń otyrysynda Elbasy Joldaýynan týyndaıtyn mindetter jan-jaqty talqyǵa tústi. Atalǵan qoǵamdyq keńestiń negizgi maqsaty – halqymyzdyń rýhanı-mádenı murasyn saq­tap, osy salalardaǵy ózekti degen máselelerdi sheshýdegi tetik­terdi qarastyrý. Mádenıet pen ónerdi damytý salasyndaǵy mem­lekettik saıasatty júrgizý kezinde «Nur Otan» partııasynyń, memlekettik organdardyń jáne azamattyq qoǵamnyń kelisilgen is-áreketterin qamtamasyz etý. Májilis depýtaty Má­ý­len Áshim­­baev basqaratyn ke­ńes­­ke Ákim Tarazı, Myrzataı Jol­das­bekov, Qýanysh Sultanov, Nur­­­lan Ora­zalın, Saýyt­bek Abdrah­manov, Bekbo­lat Tileýhan, Tuń­ǵysh­baı Jaman­qulov sııaqty ózge de bel­gili máde­nıet jáne óner qaı­rat­kerleri mú­she bolyp otyr. Keńes otyrysynda aldymen sóz alǵan «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Baýyrjan Baıbek barlyq ulttardyń ózindik ereksheligin saqtaı otyryp, qazaq tili men mádenıetin jáne dástúrin damytý partııanyń strategııalyq basymdyǵy ekenin, sondaı-aq, ıdeologııasynyń negizgi baǵ­dary bolyp tabylatynyn atap kórsetti. Sondyqtan da tól máde­nıetimizdiń jaýharlary: aıtys­tyń, qazaqsha kúrestiń, búrkitshiler festıvaliniń jáne kókpardyń uıymdastyrylýyna maqsatty túrde muryndyq bolyp, olardy óz qanattarynyń astyna ala bastady. Partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary bul rette «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasynyń túp negizi – memlekettik tildiń órkendeýi de budan bylaı partııanyń jiti qadaǵalaýynda bolatynyn basa aıtty. «Nur Otannyń» Saıası bıýro keńesiniń otyrysynda memlekettik tildi damytý máselelerine baılanysty Elbasy bergen tapsyrmalardy oryndaý jaıy jan-jaqty talqyǵa da túsken. Úkimette ót­ken arnaıy jıyn barysynda qazaqsha bilim alatyn stýdentter men oqýshylardyń arasalmaǵy artqandyǵy, áıtse de quzyretti organdardyń berilgen tapsyrmalardy der ýaqytynda oryndamaýy, qolda bar múmkindikti paıdalana almaý jáne óz aramyzda jaltaqtyq psıhologııa áli de barlyǵy naqty kórsetilipti. Ásirese, tıisti memlekettik organ­darǵa ashy syn aıtylǵany da nazardan tys qalǵan joq. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetine súıensek, qazirgi tańda qazaq orta mektepterinde oqıtyn ózge ult ókilderi balalarynyń sany 35 myńnan asqan. «Bul degenińiz, solardyń ata-analarynyń, týys­­tarynyń ult bolashaǵy jasam­pazdyǵyna senimi kámil ekenin bildiredi jáne Elbasy saıa­saty jemisiniń naqty kórinisi», dedi Baýyrjan Qydyrǵalıuly. Ol osy oraıda memlekettik tildi damytý isine ıntellektýaldyq qoldaý kórsetip, partııalyq baqy­laýdy kúsheıtý maqsatynda qoǵamdyq uıymdar men tıisti ǵalymdardy, memlekettik organ­dardyń birinshi basshylaryn qatystyra otyryp, ár eki-úsh aı saıyn «Mıras» alańynda talqylaý ótkizýdi usyndy. Májilis depýtaty Qýanysh Sultanov «Máńgilik El» ult­tyq ıdeıa ekenin aıta kelip, sana tárbıesine durystap kóńil bólinbeı kele jatqanyna nazar aýdardy. Qazirgi tańda memlekettik tildi damytýǵa eshqandaı kedergi joq. Áıtse de balaǵa, ony tár­bıelep otyrǵan ata-anasyna «sen memlekettik tilde sóılesýiń kerek» dep yqpal etetin kúsh tabylmaı otyr. Jas urpaqtyń tilin retteý úshin oqýlyqtardy jónge keltirý, balalarǵa tán tildi qalyptastyrý máselesi sheshimin tappaı keledi. Oqýlyqtardy oqýshy túgil pedagogtar túsine bermeıdi, sondyqtan keńestiń osy máselege yqpaly mańyzdy. Budan keıin sóz alǵan Májilis depýtaty Aldan Smaıyl mádenıette nelerdi basty másele etip kóterý ja­ıyn sóz etti. Máńgilik El bola alatynymyzdy dáleldeý kerek bolsa, qazaq máde­nıeti adamzatqa tany­lýy kerek degendi basa aıtty. Son­dyqtan da «Qazaqfılm» kom­panııasyna erekshe nazar aýda­rý kerek. Qazaq tarıhyn, sonyń ishinde tulǵalaryn serııalarǵa shyǵaratyn ýaqyt jetti. Sondaı-aq, depýtat qazaq klassıkalyq ádebıetin álemniń beldi tilderine aýdarý máselesin sheshý qajettigin ortaǵa saldy. Tarıhty zertteýdi ózge elderdiń tarıhshylaryna súıenip, zertteý orynsyz ekenin alǵa tartty. Sol úshin ǵylymı-zertteý ortalyǵyn salý máselesi kóterilgeli biraz boldy, alaıda, sheshimin tappaı keledi. «Mıras» qoǵamdyq keńesiniń mańyzyna erekshe toqtalǵan Senat depýtaty Nurlan Orazalın «tarıhty taný arqyly ultty taný, ultty taný arqyly sonyń máńgiligin qamtamasyz etý» degen sóz Elbasynyń aýzymen aıtylǵandyǵyn ortaǵa saldy. Eýrazııa keńistiginde paıda bolǵan jańa Astananyń eń úlken qaqpasy «Máńgilik Eldiń» qaqpasyna kirip kele jatyrsyz degen konsepsııa osydan biraz buryn materıaldyq qundylyq retinde ómirge kelgendigi de erekshe ataldy. Sonymen birge, senator «Aýdarma» baspasy arqyly qazaqtyń klassıkalyq ádebıetin aǵylshyn, fransýz jáne orys tilderine aýdarý máselesin kó­terip, oǵan qarjy qarastyrýdy jáne tárjimalaý máselesin damytýdy usyndy. Belgili qoǵam qaıratkeri Bekbolat Tileýhan qazaq tiliniń sheshimi namysta jatqandyǵyn, al talap bar jerde sheshilmeıtin másele bolmaıtynyn naqty mysalmen jetkizdi. Bilim júıesine qatty shúılikken qoǵam qaıratkeri reseılik rýbl­ge toraı satyp alatyn esep­tik mysaldardy alǵa tartyp, oqý­­lyqtardaǵy olqylyqtarǵa qynjylysyn jetkize otyryp, osy máseleniń sheshimine yqpal etýdi partııa basshylyǵynan surady. Qazaqstan Teatr qaıratkerleri odaǵynyń tóraǵasy Tuńǵyshbaı Jamanqulov elimizde qazirgi tańda 54 teatrdyń barlyǵyn ortaǵa saldy. Alaıda, sol óner ordalaryndaǵy qoıylymdardyń taqyryby, estetıkalyq talǵa­my, ıntellektýaldyq órisi, taqy­ryptary jáne basqalarymen aınalysyp jatqan eshkim joq. Ásirese, orys teatrlary Reseıdiń qoıylymdaryn qoıyp keledi jáne de akterler men rejısserler de sol jaqtan kelip jatatyn kórinedi. Olaı bolsa Qazaqstan memleketiniń problemalaryn óner tilimen, patrıottyq sezim­men jetkizýdi orys teatrlaryna sińirý máselesi ótkir aıtyldy. Elimizde nebári toǵyz qýyrshaq teatry bar ekeni alǵa tartyldy jáne onyń óziniń altaýy orys tilinde eken. Otyrysta, sondaı-aq, Senat depýtaty Aqan Bıjanov, Qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory Dınar Nóketaeva, jazýshy-dramatýrg Sul­tanáli Balǵa­baev, «Egemen Qazaqstan» res­pýblıkalyq gazeti aksıonerlik qoǵamynyń prezıdenti Saýyt­bek Abdrahmanov óz oılaryn orta­ǵa saldy. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan». Sýretti túsirgen Erlan OMAROV