Eńbek eriniń esimi eskerýsiz qalmasyn

Tyń ıgerý jyldary jo­ǵarǵy jetistikke jetken 27 myń adam keńestik ordender men medal­darǵa ıe boldy. Al tabandy­lyq pen eńbektiń ǵajaıyp úlgisin kór­setken 117 qostanaılyq Eńbek Eri ataǵyna laıyq dep tanyl­dy. Olardyń ishinde búginde esimi ańyz­ǵa aınalǵan eńbek qaharmany Ja­nsultan Demeıuly da bar.

Jansultan Demeev 1928 jyly Qostanaı oblysyna qarasty Fedorov aýdanynyń Jylandy eldi mekeninde dúnıege keldi. Ata-anasynan erte aıyrylyp, jastaı jetimdik taqsiretin tartqan bala Jansultan aǵaıyny Sháıkenniń qolynda es bilip, er jetedi. Onyń erte eseıip, eńbekqor ári tabandy azamat bolyp qalyptasýyna Sháıken aqsaqaldyń tárbıesi zor yqpal etti.

Balalyq shaǵyn surapyl soǵys jalmaǵan Jansultan Demeıuly tym erte eseıdi. Onyń eńbek joly 1942 jyldan bastalady. 14-ke endi tolǵan bozbala soǵys jyldary Qostanaı aýdanyna qarasty «Qyzyl qorǵan» ujymsharynda qoı baqty. Keıin Qostanaıda­ǵy mehanızatorlar daıarlaıtyn mek­tepke oqýǵa qabyldanady. Mehanızatorlyqtyń qyr-syryn úırene júrip, jer jyrtý, dán egý jumystaryna belsene aralasty. Bul elge tutqa bolarlyq er-azamat biri qalmaı maıdanǵa ketip, bar aýyrtpalyqty áıelder men áli býyny qatyp úlgermegen jasóspirimder arqalaǵan jan­keshti kezeń edi. Belgili jýrnalıst Gennadıı Teres ataqty mehanızator týraly maqalasynda: «Soǵys kezinde egin alqabyndaǵy jer jyrtatyn erlerdiń ornyn 14-15 jastaǵy balalar aýystyrdy. Úsh túrendi soqa súıregen traktor ıin­tireginen ózderi kórinbeıdi» dep jazady. Temir tehnıka synyp, isten shyǵyp qalǵanda qa­jetti qosalqy bólshek jetkenshe, óndirdeı jas eńbekker traktor ornyna ógizben jer jyrtyp, dán ekti. Mektepten kombaın­shy kýáligin alyp shyqan ol 1944 jyly Aleksandrov ujym­shary­nyń mashına-traktor stansasyna jumysqa kirdi. Alǵashynda kombaınshynyń kómekshisi min­detin atqaryp júrdi. Ár iske tııa­naqty, ózine júktelgen min­detke asa jaýapkershilikpen qa­raı­tyn talapty jasqa kóp ke­shik­peı jeke kombaın senip tap­sy­ryldy. Ol 1949 jyly oraq naý­­qanynda belgilengen min­det­ti 150-180%-ǵa asyra oryn­dap, eńbek ozattarynyń qata­ry­na iligedi. Ozat kombaınshy 1952 jyly Shýchınsk mehanıka mektebinde bilimin jetildirip, biliktiligin arttyrdy. Al 1954 jyly Qazaqstannyń eń aldyńǵy qatarly aýyl sharýashylyq eńbek­kerlerimen birge Máskeý­de ótken búkilodaqtyq aýylsharýashylyq kórmesine qatysady. Jansultan Demeıuly 1954 jyly Pavlov atyn­daǵy keńsharǵa mehanızator bolyp keledi. Munda da joǵarǵy nátıje kórsetip, esimi keńshardyń Qurmet kitabyna jazylady. Aty ańyzǵa aınalǵan eńbekkerdiń tyń tósin dúbirletken dıqan dańqy osylaı bastalǵan edi.

Tyń naýqany sharyqtaý shegine jetken tusta odaqtyq buqaralyq aqparat quraldary dańqty mehanızator jaıly jarysa jazdy. «Jansultan – maqtanyshym meniń», «Oraqshylar tálimgeri», «О́z dáýiriniń qaharmany» degen taqyryptaǵy jerlesimizdiń eńbek jolyn dáriptegen maqala-ocherkter jıi jarııalanyp jatty. Bul jaı ǵana daqpyrt emes edi. Sol dáýirdegi eńbek jetistik­te­ri jaıly derekke súıensek, 1956 jyly J.Demeıuly oraq naýqanynyń 9-shy kúni 6 myń sentner, al 15-shi kúni 10 myń sentnerdiń ústinde astyq oryp, oraqshylar kóshin bastaǵan. Osy oraq naýqanynda ataqty kombaınshy 22 myń sentner astyq jıyp, eren eńbektiń úlgisin kórse­tedi. Ozat dıqan sol jyly eńbektegi joǵary kórsetkishi jáne sheberligi úshin «Qazaq KSR-niń tańdaýly kombaınshysy» degen qurmetti ataqqa ıe boldy. Jansultan Demeıulynyń 44 jasyndaǵy mehanızatorlyq eńbek ótili 29 jyl eken. Bul jyldary ol bastyrǵan astyq 250 myń sentner bolypty, bul degen 9 temirjol eshelonyna teń. О́z ómirindegi otyzynshy egin orý naýqanyna daıyndyq ústindegi Demeev kombaınynyń býnkerinde aq juldyzshalardyń sýreti salynǵan. Árbir juldyzsha – myń sentner astyq orǵany úshin berilgen.

1957 jylǵy 11 qańtarda J.De­­meı­­ulyna Sosıalıstik Eń­bek Eri ataǵy be­riledi. Oǵan qosa dańqty jerlesimizdiń omyra­­ýy­na Lenın ordeni men «Balǵa men oraq» altyn juldyzy qatar taǵylady. Búkil sanaly ǵumyry men jastyq qaırat-jigerin óńir­diń aýyl sharýashylyǵy sala­synyń órkendeýine arnaǵan eńbek maı­talmany 1982 jyly den­saý­lyǵyna baılanysty zeı­net­ke shyqty. Araǵa alty jyl salyp aty ańyzǵa aınalǵan dá­ýir eńbekkeri bul dúnıeniń beı­net-rahatymen qosh aıtysyp, baqılyqqa attandy.

Elbasy N.Á.Na­zar­baev «Bo­lashaqqa baǵ­dar: rý­hanı jańǵy­rý» atty maqa­lasynda «Árbir ólkeniń halqyna sýyqta pana, ystyqta saıa bolǵan, esim­de­ri el esinde saqtalǵan bir­týar perzentterin jas urpaq bilip ósýge tıis» ekenin qadap aıtqan bolatyn. Elbasynyń tarıhı ma­qalasy óńirdiń rýhanı-mádenı ómirine erekshe serpin ákel­di. Tobyl-Torǵaı topyraǵynan ósip-óngen birtalaı birtýar aza­mattar­dyń elge sińirgen eń­be­gi qaıta zerdelenip, ónegesi ur­paqqa amanat etildi. О́lketaný, tul­ǵataný salasynda qyrýar is tyndyryldy. Osy oraıda, ne­bári 29 jasynda Eńbek Eri atan­ǵan jerlesimiz Jansultan De­meıuly esiminiń eskerýsiz qa­lyp bara jatqany janǵa batady. Bıyl týǵanyna 90 jyl tolǵan tolaǵaı tulǵanyń erlikke toly eńbek joly men ónegeli ómiri óskeleń urpaqtyń jadynda máńgilik saqtalýy tıis. Búginde Jansultan Demeıulynyń artynda qalǵan urpaqtary, onyń kózin kórip, tálimin alǵan bir qaýym óńir azamattary osyny aıtyp qynjylady. Eńbek qahar­manyna týǵan jerinde de, ómi­riniń sońǵy kezeńin ótkizgen Qostanaı qalasynda da esh belgi qoıylmaǵan. Sondyqtan oblys ortalyǵyndaǵy kóshelerdiń birine Jansultan Demeıulynyń esimi berilse ıgi bolar edi. Kópshilik kókeıinde júrgen oı – osy.