Salǵan bette kóńiliń tolatyn kirshiksiz kisi osylaı tabıǵatynan degdar jaratylsa kerek. Onyń tekti otbasynan shyqqany Doshannyń kelbetin odan beter aıshyqtaı túsedi. Ejelgi tól tamyrynan úzilmeı, álemdik órkenıetke umtylǵan adamǵa aýadaı qajet osy alǵysharttyń onyń boıynan tabyla ketkenine qýanasyń. «Adamdy orta qalyptastyrady» degen – jón qaǵıda. Shyǵystyń kóz tartar sulý tabıǵatynan nár alyp ósken jigit qazaqylyqtyń qaımaǵy buzylmaǵan aýyl tárbıesimen erkin sýsyndaǵany da kórkem minezinen aıqyn baıqalady. Toqeteri, «Tabıǵat–Tek–Tárbıe» sımbıozynyń qazanynda pisip-jetilgen úndestikke toly úılesimnen týǵan jannyń jaratylysy qapysyz órilgeni súısindirmeı qoımaıdy. Oıǵa shomǵan kezdegi parasatty júzinen kóńiliniń túkpirine tynyshtyq uıalaǵan, úlken júreginde garmonııaǵa toly tepe-teńdik ornaǵan kisilik kelbet atoılap shyǵatyny – basy ashyq shyndyq. Tórt qubylasy túgel shýaqqa malynyp turǵan Doshan Qalıulynan qaı kezde de týǵan halqyna degen adaldyqtyń jupar ıisi ańqyp turady. Sondyqtan da qazaq óneri men mádenıetindegi jaryq juldyzdyń osy perishte qasıetterin eń aldymen aıtý – paryz.
Oǵan qosa, Doshannyń adamdyq hám akterlik fenomeniniń formýlasy osy tóńirekte jasyrynyp jatqanyna barǵan saıyn kúmánim qalmaı barady. Bir anyq: júregi taza adam ǵana kez kelgen obrazdy tabıǵı asha alady. Shyn qýana da biletin, shyn qaıǵyra da biletin sheber ǵana jalǵandyqqa jolamaıtynyn joqqa shyǵara almaısyń. Falsh joq jerde aqyq óner týady. Bekzat ónerdi qaltqysyz meńgergen Doshannyń bar adamdy ózine tartyp turatyn keremet gravıtasııalyq aýrasy men jyldar boıy qalyptasqan halal harızmasy da tulǵalyq tartymdylyǵyn arttyra túskeni – akterlik baqytynyń basty kilti.
Doshan Joljaqsynov – qudaıdyń qalaýymen akter bolǵan adam. Aıtary joq, Almatydaǵy shekarashylar ýchılıshesine qujattaryn tapsyryp qoıǵan jap-jas jigit aıaq astynan qyryq kún shildede qulaǵyna sýyq tıip, aýrýhanaǵa túsip qala ma?! Ras-aý, týǵan tegi tutastaı ónerdiń saf aýasymen tynystap turǵanda onyń shekarashy bolǵanyn qudaı da qalamasa kerek. Sodan da bolar, em alyp jatqan Doshan qabyldaý emtıhanyna bara almaı, ofıserlik oqýdyń jaıyna qalǵanynda da táńirdiń bir tylsym kúshi jatqandaı. Deı tura, áskerı oqý orny buıyrmaı qalǵan namysshyl jigit aýylǵa qaıtýǵa arlanady. Barlyq joǵary oqý oryndaryna qujat qabyldaý baıaǵyda bitip qoıǵan. Qaıtpek kerek? «Sabaqty ıne sátimen» degen, jalǵyz ǵana Qurmanǵazy atyndaǵy óner ınstıtýtynyń teatr fakýltetine ótinish qabyldaý áli de júrip jatyr eken. Joǵary oqý ornyn tańdaý quqynan aıyrylǵan abıtýrent qujattaryn osynda tapsyrady. O basynda-aq keletin jeri edi. Sýyryp salma aqyndyǵymen, sazgerligimen tanylǵan ákesi Qalıdyń áýelete salǵan ánin kezinde Júsipbek Elebekovtiń ózi tyńdap, Almatyǵa alyp ketkisi kelgen, anasy – halyq teatrynda Beıimbettiń Shuǵasyn somdaǵan áýesqoı aktrısa. Ájesi de ánshi bolǵan. Týǵan apalary da shetinen kómeıine bulbul uıa salǵan jeztańdaı. Osyndaı otbasynan shyqqan Doshan qarajaıaý bolýshy ma edi?!
Kúıip ketesiń, tórt jasynan dombyra tartýdy úırengen, keýdesine keń daýys dıapazony qapysyz qona qalǵan onyń shekarashylar ýchılıshesine baratyn qaı jóni?! Munyń bári aıaq astynan «dramatýrgııa» bolyp qalǵanyna shúkirlik etesiń. Biz úshin eń mańyzdysy – nátıje. Qýana ketesiń, naǵyz jigit bolýǵa umtylǵan jastyq maksımalızmniń áserinen bolǵan mamandyq tańdaýdaǵy qatelik der kezinde jóndeldi. Qazaqtyń tuńǵysh joǵary bilimdi rejısseri Asqar Toqpanov, KSRO Halyq ártisteri Sholpan Jandarbekova men Hadısha Bókeeva sııaqty úsh alyptyń aldynda synaqtan ótken Doshan bir orynǵa bes adam baq-talaıyn ortaǵa salǵan osy konkýrsta mańdaıy jarqyryp, stýdent atandy. «Adamnyń aıtqany bolmaıdy, Allanyń aıtqany bolady» degen osy! Daý joq, qudaı qaraspasa, qazaq halqy taǵy bir uly akteriniń talantyna tabyný qýanyshynan qaǵylǵandaı edi.
Soqpaǵy kóp óner súrleýine túsken oǵan tanymaldylyq týra on jyldan keıin keldi. 1979 jyly «Bandyny qýǵan Hamıt» kórkemfılmi el ekrandarynda úlken tabyspen ótti. Qazaq kınosynyń vestern janryndaǵy tuńǵysh týyndysynda basty personajdy somdaǵan Doshan prokattan keıin juldyz bolyp oıandy. Buǵan deıin Shárip Beısembaevtyń «Bastaý» jáne «Gaýhartas» lentalarynda ekinshi plandaǵy róldi oryndaǵanyna qaramastan Doshannyń kelesi kezekte bas keıipkerdi somdaýǵa laıyq akter ekenin tolyq dáleldeı bilgenin kózi bar mamandar baıqap úlgergen. Ony bas rólge shaqyrǵan alǵashqy rejısser Abdolla Qarsaqbaev boldy. Shaqyrdy degenimiz shyndyqqa janasa qoımas, kishkentaıynan jabaǵynyń jalyna jarmasyp ósken Doshannyń boıynan shalt qımyl men otqaraǵynan ushqyn kórgen ataqty kınorejısser kınoprobaǵa qatysqan 14 akterdiń ishinen ony ózi tańdap aldy. Kózi bar rejısserdiń senimin aqtaǵan ol alǵashqy iri personajyn saqa sýretkerdeı alyp shyqty. Qyzyl komandır obrazyn shynaıylyqtyń shar bolatynda shıraq shıyrlaǵan akterdi endi basqa eldiń kınorejısserleri shaqyra bastady. Hamıttiń obrazy osylaısha onyń «vızıttik kartochkasyna» aınalǵan edi.
Átteń, shaǵyn maqalada teatr men kınoda ol oryndaǵan eki júzge tarta róldiń bárin taldaý bylaı tursyn, tizip shyǵý múmkin emes. Bul jerde Doshannyń akterlik jolyndaǵy keıbir fragmentterdi kınolentasyndaı kóz aldymyzdan ótkizgennen basqa amal kórip turǵan joqpyn: «Aqan seri–Aqtoqty» spektaklindegi bas keıipkerdi abyroımen oryndap shyqqanynda Ǵabıt Músirepovtiń «Doshanjan, men bul róldi Sháken Aımanovtyń ózi somdaǵanyn kórgen adammyn, bir mysqal da kem túspegenińe bek qýanyshtymyn» dep alǵysyn bildirgeni; «Teńiz jaǵalaı júgirgen tarǵyl tóbet» fılminde áke rólin somdaǵany úshin Shyńǵys Aıtmatovtyń ózi joǵary oryndaýshylyq deńgeıin basqalardan alabóten atap ótkeni; óziniń eń súıikti akterleri Nurmuhan Jantórın jáne Ánýarbek Moldabekovpen partner bolý armanynyń oryndalǵany; atyshýly Tolomýsh О́keevtiń «Altyn kúzine» túsip jatqan kezinde súıikti akteri Súımenqul Choqmorovtyń kelip, «Ystyqkóldiń alqyzyl gúlderi» fılminiń saz-áýenine arqaý bolǵan Birjan saldyń «Temirtas» ánin Doshannan oryndap berýin ótingeni, odan rıza bolyp, qyrǵyzdyń aıyr qalpaǵyn syıǵa tartqany; 1984 jyly taǵy da sol Tolomýshtyń «Aq ilbistiń tuqymy» fılminde qyrǵyzdyń epostyq batyry Mundyzbaıdy tiriltken Doshandy kórip, qyrǵyzdardyń kózderine jas alǵany; «Lenfılmde» «Jábirlenýshiler shaǵym jasamaıdy» fılmin túsirý barysynda Aleksandr Fatıýshın, Igor Sklıar, Leonıd Kanevskıı sııaqty tanymal akterlermen birge bastan keshken qyzyqtary; «Mosfılm» kınostýdııasynyń «Mahabbat, dostyq jáne taǵdyr týraly» kartınasynda Sergeı Nıkonenkomen partner bolýy; «Dıagnoz» telefılmin túsirý barysynda bolashaq asyl jary Qarakózi – Asqarqyzy Súleımenovamen tanysýy; akterlik tusaýy kesilgen tanymal «TIýZ» teatrynyń tizginin ustaǵan kúnniń erteńine Memleket basshysynyń ózi telefon shalyp, «Qalyń qalaı, Doshan?» dep suraǵanda shalqasynan qulaı jazdaǵany; «Birjan sal» fılmi shyqqanda Aqseleý Seıdimbek «Aınalaıyn Doshan, dúnıege mańdaıyńnan súıetin-aq kıno ákelipsiń» dep arsalańdap, eldiń kózinshe óziniń «Qazaq shejiresi» kitabyn syılaǵany, «Kóshpendiler» fılminde Galdan-Seren rólin somdap júrgen jerinde gollıvýdtyq Kýno Beker qazaq akteriniń san qyrly talantyna tamsanyp, ár epızodty aqyldasyp otyrǵany jáne basqa da basynan ótken talaıly taǵdyryn egjeı-tegjeıli jazsań, kitaptyń bir-bir taraýyna tatıtyn epızodtar.
Doshanǵa salsań, teatrdan asqan kıeli jer joq. Teatrda akter men kórermen keremet ekspressıvtik áserge bólenetini – sahna óneriniń qudireti. Akter – kórermenge júrek jylýyn jetkizýshi. О́zi somdap jatqan obraz arqyly. Biraq sol aıshyqty sát tolyq saltanat qurýy úshin kórermen de akterge óz jylýyn berýi tıis. Deı tura, bul proseste báribir akter basty jaýapty tulǵa bolyp qala beredi. О́ıtkeni kórermen jylýyn beretin otty úrlep tutatatyn da – akterdiń ózi. Bul qolyńnan kelmese, onda «akter–kórermen» úılesimdiginen kúderińdi úze ber. О́nerdiń bar qıyndyǵy da osynda jatyr. Bul turǵydan alǵanda, sonaý 1972 jyldan beri teatr podıýmynan bir túspeı kele jatqan Doshan – kórermenmen qurǵan tandemnen toıat tapqan talantty akter. Anyǵy sol, ómir boıy óziniń súıikti isimen aınalysqan adam ǵana osynaý bazarly baqytqa ıe bola alady. Talas joq, teatrdaǵy emosııalyq órleýdi ornata biletin akter – naǵyz akter. Arıstotel aıtatyn katarsıs osy. Qazaqsha kestelesek, ishki álemniń tazarý prosesi. Qaı kezde de óziniń dara jolymen basqalardy moıyndatyp júretin Doshan Qalıuly katarsıstiń pozıtıvti túrin usynýymen súıispenshilikke bólendi. Ol – teatrǵa kelgen halyqty fanatızm men esinen adastyrýdan ada, kerisinshe qaıǵynyń ózin jeńildetip, kórermen emosııasyn jaqsy arnaǵa bura biletin daryn ıesi.
Bertold Breht óziniń atyshýly «Epıkalyq teatr» teorııasynda ómir qubylystaryna basqa qyrynan kelý degen uǵymdy bildiretin «Effekt ochýjdenııa» degen termındi qoldanysqa engizgen. Dál osy teatraldyq ádisti Doshan keremet ıgergen. Kóptegen rólderinde sátti paıdalana biledi. Munda katarsıs klassıkalyq teatrdaǵydaı aktynyń fınalynda bolmaıdy, akter spektakldiń ón boıynda kórermendi keıipkerdiń basyna túsken qıyndyqtan qutylýdyń jolyn birge izdeýge sanaly túrde jetelep otyrady. Akterdiń mazmun men formany shegine jetkize kórsetý sheberligi osy turǵydan ashyla túsetini – Doshannyń batyl fıshkasy. Onyń shyǵarmashylyǵy tek emosııaǵa qurylmaıtyndyǵymen de erekshelenedi. Tabıǵat oǵan sezimtaldyqpen qatar empatııalyq daryndy da qosa bergen. Doshannyń oıshyldyǵy sonda, ol – Stanıslavskııdiń dramalyq elementterin tezıs, Brehttiń epıkalyq komponentterin antıtezıs retinde qoldaný arqyly óz aqıqatyn ómirge ákelgen sýretker.
Doshannyń kez kelgen obrazy kórermendi keıipkermen birge qaıǵyryp, qýanýǵa da (Stanıslavskıı modeli) jáne sahna tórinde júrip jatqan ómirdi barynsha zertteýge de (Breht shemasy) úıretip otyratyndyǵymen qundy. Ákim Tarazıdiń «Indet» tragıkomedııasyndaǵy Ázbergen obrazyn ashýda Doshannyń boıynan dramalyq teatrdyń belgisi – kórermenniń sezimin sharyqtatý da, epıkalyq teatrdyń ustyny – kórermenniń aqyl-oıyn oıatý da aıqyn kóringenin júregi bar adam sezedi, aqyly bar adam elekten ótkizedi. Adamdy oılaýǵa úırete bilgen akterden aınalyp ketseń, bolmaı ma?! Doshan kórermenin qashanda poetıkalyq tepe-teńdik pen fılosofııalyq garmonııa ǵana bere alatyn lázzat bıigine kóterip áketedi.
Bastapqy jyldary «Qaladan kelgen qyljaqbastaǵy» Smatbek, «Aqan seri – Aqtoqtydaǵy» Aqan seri, «Adam alasy ishindegi» Egor Dmıtrıch Glýmov sııaqty kesek obrazdardy jerine jetkizip somdaǵannan keıin Doshan qatardaǵy amplýa akterden teatrdyń premer-akteri dárejesine kóterilgeni zańdylyq edi. Atalǵan harakterli obrazdardy joǵary deńgeıde somdaı bilgen akter óziniń tulǵalyq áleýeti tolysqanyn teatrlyq karerasynyń alǵashqy on jylynda-aq dáleldep berdi. Personajdyń logıkasyna saı is-qımyl úndestigine jete alǵan ol akterge eń aldymen qajet teatr kanonynyń sóz, qımyl, ıntonasııa, plastıka, mımıka sııaqty kóptegen komponentterin tereń ıgergenin sol jyldary oryndaǵan rólderinen anyq baıqaısyń.
Doshannyń ishki jáne syrtqy energııasy men ımprovızasııalyq umtylysy onyń akter bolyp týǵannan buryn, akter bolyp qalyptasqanyn ańǵartady. Osy eńbekqorlyǵy spektaklge tartylǵan basqa akterlerge de áser etpeı qoımaıdy. Partnerlerin jeteleı biletin jetekshi akter deńgeıine kóterilgen Doshan – qaı rejısserdiń de oınaý keńistigin oılaý keńistigine aınaldyra bilgen aqylgóı akter. Olaı deıtinim, Doshan róldi tek akter retinde ashyp qoımaıdy, óziniń boıyndaǵy týa bitken rejısserlik qarymymen de zańǵar bıikke kóterip áketedi. Osy turǵyda ol óziniń ustazy Hadısha Bókeevanyń erligin qaıtalady. Qazaq sahnasyna teatr óneriniń eýropalyq mádenıetin ákelgen talantty aktrısaǵa stýdentteri qoıǵan «Igraıýshıı trener» degen laýazymdy qazir Doshanǵa aıtsa da jarasady. 1993 jyldan 2004 jylǵa deıin tól teatrynyń bas dırektory-kórkemdik jetekshisi bolǵan ol almaǵaıyp kezde óner ordasyn rýhanı katastrofadan aman alyp qalýy da osy sózimizdi dáleldeıdi.
Aqıqatty izdeý, shyndyq sózdi aıtýǵa umtylý akter bitkenniń báriniń birdeı peshenesine jazyla bermeıdi. Ilede bireýge qonatyn kıeli qasıet Doshannan tabylǵan. Ol ataly sóz aıtatyn kemel shaǵyna tolǵanda Birjan sal men Qunanbaıǵa júgindi. Ulttyń sanasyn kóterýde ulanǵaıyr is tyndyrǵan eki tarıhı tulǵanyń tabıǵatynan aqıqat tapqan ol óziniń ómirlik ustanymyn kórermenge keń tynysty qos kartınasy arqyly jaıyp saldy. Jýan tuqymnan shyqqan Aznabaımen alysyp ótken Birjan sal men dala kemeńgeri Qunanbaı qajynyń tragedııaǵa toly ómirin bıik kórkemdik turǵyda fılosofııalyq ıirimdermen kórsetý arqyly óziniń tól aqıqatyn aıta aldy. Birjan men Qunanbaı tragedııasy – ulttyń tragedııasy. Sondyqtan da mundaı iri kınopolotnolardy ultyn sheksiz súıgen perzent qana jasaı alady. О́mirlik kózqarastary aqıqat jolyna qurylǵanymen ǵumyry da, tirshiligi de bir-birine uqsamaıtyn eki tulǵa týraly týyndynyń bar salmaǵyn ol ózi kóterdi dese de bolady. О́zi qoıýshy rejısser, ózi bas róldi somdaýshy. Ol az deseńiz, qalypqa syımaı ketken talantty baýyrymyz Talasbek Ásemqulovpen birigip, ssenarıı jazǵany jáne bar.
Halqynyń astarly aqıqatyn aıtý jolynda osynshama jankeshtilikpen jumys istegen talantty akter bul turǵydan alǵanda ulttyq batyrymyzdaı kórinedi. Shejiremizdiń sherli topyraǵynda kómýli jatqan tulǵalarymyzdy tiriltip bergen ol osy tarıhı obrazdardy somdaý arqyly óziniń akterlik aýqymdylyǵy men rejısserlik amplýasyna talaılardy qapysyz moıyndatty. Qaı kezde de kesek týrap úırengen onyń tarıhı tulǵany jańa qyrynan ashýǵa degen umtylys jolyndaǵy ishki kosmosy óziniń sharyqtaý shyńyna jetkenin dáleldep berdi. Bul joly da optımızmi men ıntýısııasy aldamady. Babalar men keleshek urpaqty osy qos týyndysymen qaýyshtyryp turǵan Doshan Qalıulyn qazaq kınosynyń dál qazirgi kóshbasshysyndaı qabyldamasqa lajyń qalmaıdy.
«Birjan sal» fılminde óziniń basty armandarynyń birin oryndap, qazaqtyń sal-serileri týraly tolaǵaı kartınany ómirge ákelgen Doshan ekinshi eńbegimen de qazaq kınematografııasyna tyń serpin alyp keldi. Bir ǵana mysal. Fılmdegi astyń túsirilýi rejısserdiń tapqyrlyǵynan buryn talǵampazdyǵy der edim. О́ıtkeni, jalpy, as kórinisi buǵan deıin de qazaq kınotýyndylarynda kezdesken. Dese de, Doshan túsirgen as burynǵy astardan ózgeshe. «Qunanbaı» kartınasynda atalǵan ssena, eń aldymen, saıasattandyrylmaı túsirilgenimen baǵasyn asyryp áketken. Dana dalanyń fılosofııasymen sýsyndaǵan kóshpendiler saltanatyn bar ajarymen tabıǵı kórsetý arqyly rejısser qazaq ultynyń ózine ǵana tán ulylyǵyn keń panorama arqyly kórsete alýy fılmdi monýmentaldyq deńgeıge deıin kóterip ketti. Qodar men Qamqa oqıǵasy tóńiregindegi tarıhı dramatızm men bıler sotyndaǵy názik psıhologızmge qurylǵan astarly tartysqa toly kórinisterdi rejısserlik turǵydan ádemi sheshimmen alyp shyqqan Doshan qazaq fılosofııasynyń tereńde jatqan ıirimderin álemdik deńgeıge kóterýge umtylǵan.
Kınotýyndynyń kýlmınasııasynda da kóptegen sátti fragmentter az emes. Sonyń biri – Qunanbaıdy túrmege aıdap alyp bara jatqanda anasynyń artynan qýyp barǵan sáti. Ulttyq mentalıtetpen sýsyndaǵan pálsápalyq sheshimge toly kadrlardy kórip otyryp ózińniń qazaq ekenińe qýanasyń. Amalsyzdan atqa qonyp, áskerılerdiń aldynan shyqqan Zere ájemizdiń qasqıyp turǵan júzinen ilki sátte anaǵa tán kóńil pernesiniń barlyq kúıin shertip turǵanyn kóresiń. Balasyna degen baýyr eti ezilip tursa da, eshkimniń aldyna jyǵylmaıtyn qaıtpas qaısarlyǵy men bıik parasaty da, halqyna adaldyǵyn saqtap qalǵan balasynyń qaı qylyǵyna da esh qysyla qoımaıtyn asqaqtyǵy men tákapparlyǵy da rejısserdiń batyl engizgen tosyn epızodynyń máni men maǵynasyn keńinen qamtıdy. Jalpy alǵanda, ómir boıy bir-birimen básekelesip ótken Qunanbaı men Baraq sultan arasyndaǵy talas-tartysty sheshýde Zere ana obrazynyń konsepsııasyn da rejısser Doshan óte sátti tapqan. Sondyqtan da bul personaj el anasynyń obrazyna deıin kóterilgeni ras.
Doshannyń «Tezıs-Antıtezıs-Sıntez» qaǵıdasyna qurylǵan úsh obraz arqyly fılm sońynda eń basty konflıkt qazaq halqy men orys ımperııasynyń arasynda jatqanyn dáleldep shyǵýy – rejısserlik ójet sheshim. Kınotýyndyda rejısser konflıktini basqarý algorıtmin jete meńgergenin kórý qıyn emes. Qunanbaı men Baraq sultan arasyndaǵy konflıkt kózge kórinbeı turǵan qazaq halqy men otarshyl saıasat arasyndaǵy masshtabtyq konflıktige ulasatyn kúrdeli momentti Doshan sheber qııýlastyra bilgen. Kórkem kartınanyń kýlmınasııasynda arynyń aldynda adal Qunanbaıdyń orys ımperııalyq bıligimen tartysy rejısserdiń dál osy ustanymy arqyly ádemi órilýi bas keıipker obrazynyń tolyqqandy jáne túpkilikti ashylýyna túrtki bolyp, týyndy deńgeıin zańǵar bıikke kóterip tur.
Osylaısha, dúleı dınamızmge qurylǵan kórkem fılmniń ón boıynda Qunanbaıdyń ómirlik mıssııasynyń tolyq oryndalǵanyn shynaıy sýretteı alýy – Doshannyń eń basty tabysy. Áli kúnge deıin kóp parametr boıynsha basy birikpeı kele jatqan qazaq halqynyń tutastyǵy men birligine úndeıtin fınaldyq sát ár qazaqtyń júrek qylyn shertip ótedi. Halqynyń birligin bárinen buryn oılaıtyn týyndygerdiń bul fılosofııalyq sheshimi tarıhtyń aýyr júgin kóterip turǵanyn aıtpaı ketý – arymyzǵa syn.
Fılmniń leıtmotıvi dál osy jerde aıqyn ashylady. О́tken zamandy búginmen jáne bolashaqpen baılanystyra bilgen ol óziniń ózegin jaryp shyqqan uly ıdeıasyn birin biri ókpege qısa da, ólimge qımaıtyn el basqarýshy Qunanbaı men Baraq sultannyń tós qaǵystyrýymen bildirýi – kınorejısser tapqyrlyǵynyń klassıkalyq úlgisi. Tamyry tereńde jatqan shejire astaryndaǵy mándi de, máıekti oıdyń qadir-qasıetine qyzyǵýshylyq tanytyp, taǵylymy mol tulǵalarǵa aqıqatty aıtý úshin júgingen ónerdiń kórnekti ókili tarıh qatparlaryn jańasha arshı alǵanymen alǵa ozyp shyqty. Muny Doshan Joljaqsynovtyń rýhanı batyldyǵy der edim.
Qazaq kıno óneriniń qundy qubylysyna aınalyp úlgergen «Qunanbaı» kórkemsýretti fılmine tereń úńilgen adam rejısser men akter maqsatynyń áride jatqanyna kóz jetkizer edi. Bul fılmde baǵzy zaman (antıýaqyt), búgingi kún (ýaqyt) jáne keleshek (psevdoýaqyt) bir keńistikte kezdeskendeı áser qaldyrady. Dál osy kóńil kúı bul týyndynyń avtory ómirdiń máńgilik suraqtaryna jaýap izdep, ultynyń taǵdyryn tolǵaı alǵanyn bildirýdeı-aq bildirip tur. Qunanbaı obrazynyń tolyqqandy ekranızasııalanǵanyna qazir ómir súrip jatqan bizden góri keleshek urpaq kóbirek qýanatynyna kúmánniń azdyǵy da sondyqtan bolsa kerek. Akterlik jáne rejısserlik sheberligi óz aldyna, abyzdyqtyń aýylyna barar jolda bilimdarlyq pen oılylyq qasıetterimen de tanyla bilgen Doshannyń jarty ǵasyrǵa sozylǵan tvorchestvosynyń tabantirek núktesin tapqany da – óner ıesiniń baqyty.
Soltústiktegi kórshimiz sekildi «Ego velıchestvo Akter» dep daraboz Doshanymyzdyń da aldynda basymyzdy ııýdiń esh sókettigi joq. Qazaqstannyń halyq ártisi, Qyrǵyzstannyń eńbek sińirgen ártisi, 1996 jyly «Indet» spektaklindegi Ázbergen róli jáne 2016 jyly «Qunanbaı» tolyq metrajdy kórkem fılmi úshin Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵyn eki márte ıelengen tuńǵysh ta, ázirge jalǵyz laýreat Doshan Qalıulyna bas ııý – eń aldymen kıeli ónerge bas ııý. Álimsaqtan sol óner ataýlynyń aldynda tik turatyn qazaq óziniń asa mártebeli akterin aq kıizge otyrǵyzyp, han kótergendeı ulyqtaýy – kıeli ónerdi ulyqtaýy. Somdaǵan obrazdary máńgilik kórkemdik ımmýnıtetine ıe bolyp, sol arqyly akterlik sheberliktiń apogeıine kóterilgen Doshan Joljaqsynovtyń juldyzdy joly uzaǵynan jalǵasa bergeı!
Sharhan QAZYǴUL
