Teńge baǵamynyń ózgerýine qatysty shuǵyl saýalnama

1. Siz teńge baǵamynyń ózgerýin qalaı baǵalaısyz? 2. Onyń aýyl sharýashylyǵyna qanshalyqty oń sıpaty bolmaq? Romın MADINOV, Májilistiń agrarlyq máseleler jónindegi komıtetiniń tóraǵasy: – Teńge baǵamy ózgerýiniń oń ról oınaıtynyna meniń senimim mol, óıtkeni, biz un eksporttaýda álemde birinshi oryn alamyz jáne jan basyna shaqqanda bıdaı eksporttaýda da dál osyndaı birinshi orynda turmyz. Al bıdaı valıýtalyq taýar bolyp tabylatyndyqtan, bizdiń odan utysqa shyǵatynymyz túsinikti. Iаǵnı valıýta kóbirek keledi, bylaısha aıtqanda, valıýta teńge turǵysynan alǵanda kóbirek bolady.   Ǵalııa ÁKIMBEKOVA, «AО́K Ekonomıkasy jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý AZǴZI» JShS, AО́K kooperasııa jáne ıntegrasııa bóliminiń meńgerýshisi: – Bul máseleniń oń da, sol da jaqtary bar. Ol ásirese, Keden odaǵy men BEK jaǵdaıynda eldiń eksporttyq shıkizat ekonomıkasyna oń áser etedi. Bizdiń jaǵdaıda ol un men astyq óndirýshiler. Olar úshin tıimdi bolmaq. Sonymen birge, aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileri úshin baǵanyń ósý esebinen ımporttyq ónimdi almastyrýǵa qosymsha múmkindik týady. Ol úshin memlekettiń qoldaýy qajet. О́ńdeý kásiporyndary úshin kúrdelirek bolmaq. Olar búginde bárin syrttan tasymaldaýda. Sondyqtan olardyń tehnologııalyq jabdyqtar satyp alý shyǵyndaryn óteý qajet bolady. Al un men astyq eksporttaýshylar úshin bul jaǵdaı óte tıimdi bolmaq.   Rázııa JATAQPAEVA, «Alel Agro» AQ-tyń basqarma tóraıymy: – Qus sharýashylyǵy KO sheńberinde jaqsy damyǵan. Meniń oıymsha, Reseı men Belorýssııada qus eti jetip artylady. Rýbl baǵamynyń tómendeýi bizge teris áser etti. О́ıtkeni, engiziletin et baǵasy arzandady. Al bizderge, otandyq taýar óndirýshilerge taýar­ óndirý múmkin bolmaı qaldy. Baǵany Reseı qus etiniń baǵasyna qarap qalyptastyrǵandyqtan biz barlyq ýaqyttar boıy qaıta esepteýler júrgizýmen boldyq, sondyqtan oryn alǵan jaǵdaı biz úshin oń áserin tıgizdi. Endi ımport azaıa túsedi. О́ıtkeni, básekelestikte otandyq óndirisshi basymdyqqa ıe bolmaq.   Darıǵash ShAIMERDENOVA, «Aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý QazǴZI» dırektory: – Teńge baǵamynyń ózgerýi barlyq ónimderdegi qazaqstandyq mazmunnyń artýyna jaǵdaı jasaýy tıis. Dollarǵa tanylǵan ımporttyq ónimniń baǵasy ósetin bolady. Al bizge ózimizdiń otandyq satyp alý tıimdi bolmaq. Eger qazaqstandyq pen ımporttyq shıkizat arasynda tańdaý týyndar bolsa, qazaqstandyq shıkizatty satyp alý tıimdirek. Men teńge baǵamy ózgerýiniń paıdaly jaǵy da osynda dep bilemin.   Nurlan SAǴYNALIN, «Aktep» JShS bordaqylaý alańynyń qojaıyny: – Bordaqylaý alańynyń qojaıyny retinde teńge baǵamynyń ózgerýin oń baǵalaımyn. Rýbl baǵamynyń quldyraýy saldarynan bizdiń taýar baǵa turǵysynda básekege qabiletsiz bolyp qaldy. Rýbldiń arzandaýyna baılanysty reseılik jeke kásipkerler etterin bizge ákele bastady. Endi bizdegi jaǵdaı neǵurlym tıimdirek. Oryn alǵan ózgeriske baılanysty biz kedeıshilikke urynýdan qutylatyn bolamyz. Ishki rynokta da, eksportqa shyǵarýda da baǵa tıimdi bolmaq. «QazAgro» AQ nesıelerdi teńgemen beredi, salyqtardy, eńbekaqyny teńgemen tóleımiz. Sondyqtan biz úshin nesıeler qymbattaǵan joq.   Altynbek MOLDAShEV, Agroónerkásip kesheni ekonomıkasy jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory: – Biz shetelge shyǵaratyn taýardyń baǵasyna qarasaq bizdiń taýar óndirýshilerge bul paıdaly. Eger bizdiń taýarlarymyz buryn 15500 teńgeden shyǵarylyp tursa, qazir 18500 teńgege shyǵarýǵa bolady. Sonda bizdiń taýar óndirýshi 3000 myń teńge paıda tabady. Desek te, mundaı taýar óndirýshiler bizde az. Ásirese,  memleketten tys jerlerge shyǵaratyn astyq kompanııalaryna bul paıdaly. Sonda bulardyń taýary da 3 myń teńgege óseıin dep tur. Sondyqtan baǵamnyń ózgerýi eksportty jáne ımportty operasııaǵa óte paıdaly bolady. Endi bizdiń taýar básekege qabiletti bolady. Biraq, ár  zattyń ózindik quny bolady ǵoı, mysaly, mıneraldy tyńaıtqyshtar, benzın qymbattasa, onda bizdiń otandyq taýarlar ósip ketedi. Bul burynǵy deńgeıge qaıtyp kelemiz degen sóz. Sol sebepten qazirden bastap ákimshilik resýrsty paıdalanyp, baǵany ósirmeý kerek. Sol kezde bizdiń taýarlarymyzdyń básekege qabilettiligi joǵary bolady.   Murat TAǴAEV, «Ordabasy Qus» JShS qus fabrıkasynyń dırektory: – Jaqynda qańtar aıynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń, «QazAgro» AQ qoldaýymen Máskeýde aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttaýǵa qatysty úlken bıznes-forýmy ótken. Sol jerde reseılik áriptesterimiz bizdiń ónimniń baǵasy olardyń naryǵynan qymbat, básekelestikke qıyndaý degen áńgime kóterilgen. Meniń oıymsha, osy máseleniń myna jaǵdaıda sheshimi tabylýda. Búgingi kúni bizdiń ónim básekede Reseıdiń ishki óniminen asyp ketken sııaqty bolyp tur. Qus salasyna keler bolsam, byltyrlary sheteldik qus eti qaptap ketip, otandyq taýar óndirýshilerge qıyn jaǵdaı bolǵan. Qoımalarda myń tonnalap et jabylǵan bolatyn. Sol máselege de bul oń yqpalyn tıgizetin bolar. Bizdiń taýarymyz básekege qabiletti, eksporttaýǵa tolyq múmkindik bar. Meniń oıymsha, teńge kýrsy ózgerýiniń paıdasy bolmasa zııany joq  tárizdi.   Jeksenbaı QASQYRBAEV, «A.I.Baraev atyndaǵy Astyq sharýashylyǵy ǵylymı  óndiristik ortalyǵy» JShS-niń bas dırektory: – Men muny plıýs dep esepteımin. О́ıtkeni, biz astyq, un eksportymen aınalysamyz. Onyń ústine maıly daqyldar eksporty artty, demek, múmkindik odan beter jaqsara túspek. Sońǵy ýaqyttary kókónis baǵdarlamasy jaqsy qoldaý tabýda. Bizde kókónis daqyldary eksportqa shyǵaryla bastady. Qazaqstandyq et eksporty úshin de tıimdi bolmaq. Bútindeı alǵanda, bul Qazaqstanǵa óndiris qurylymyn ózgertip, eksporttyq daqyldar úlesin arttyrýǵa múmkindik beredi. Bylaısha aıtqanda, ózindik serpilis týǵyzady.