Bıylǵy birinshiliktiń basty ereksheligi, boksshylar alǵash ret 13 salmaq dárejesi boıynsha rıngke shyǵady. Jáne de jeńis tuǵyryna kóterilgen bylǵary qolǵap sheberleri mol kólemde syıaqy alady. Máselen, AIBA bas júldeni oljalaǵandarǵa 100 000 AQSh dollary kóleminde syıaqy taǵaıyndap otyr. Kúmispen kúptelgender 50 000, al qolaǵa qol sozǵandar 25 000-dy qaltaǵa basady. Al chempıonattyń jalpy júlde qory 2,6 mıllıon dollardy quraıdy.
Bokstan álem chempıonatynyń tusaýy osydan 47 jyl buryn Kýbanyń astanasy – Gavanada kesilgen bolatyn. Biraq ishtarlyq tanytqan KSRO quramasynyń bapkerleri Bostandyq aralyna Qazaqstannyń birde-bir bylǵary qolǵap sheberin aparmady. Jalpy, 1974-1991 jyldar aralyǵynda aıtýly jarystyń jalaýy alty márte jelbiredi. Sol básekelerge jerlesterimiz de ara-tura qatysyp turdy. Atap aıtsaq, 1978 jyly buryńǵy Iýgoslavııanyń bas shahary – Belgradta Valerıı Rachkov óner kórsetti. 67 kılo salmaq dárejesinde synǵa túsken ol barlyq qarsylasyn qapy qaldyryp, bas júldeni oljalady. Osylaısha, Rachkovtyń esimi Qazaqstannyń shyqqan tuńǵysh álem chempıony retinde tarıhta qaldy.
1982 jyly Mıýnhende shymyldyǵy túrilgen dodada Serik Qonaqbaev kúmis medaldy moınyna ildi. 67 kılo salmaqta kúsh synasqan qazaq boksshysy Kýba, Italııa jáne Nıgerııa boksshylarynnan basym túskenimen, sheshýshi tusta amerıkalyq Mark Brılandtan aılasyn asyra almady. Dál sol jarysta Serik Nurqazov (57 kılo) ta óner kórsetti. Biraq ol shırek fınalda súrindi. 1986 jyly AQSh-tyń Reno qalasynda uıymdastyrylǵan jarysta Beıbit Esjanov (51 kılo) baq synady. Qandasymyz alǵashqy aınalymda súrindi. 1989 jyly Máskeýde jalaýy jelbirgen jarysta Igor Rýjnıkov (63,5 kılo) bas júldeni qanjyǵasyna baılasa, Aleksandr Mıroshnıchenko (+91 kılo) kúmis medaldy moınyna ildi. 1991 jylǵy jarys Sıdneıde ótti. Biraq qazaqstandyq boksshylarǵa jasyl qurlyqqa sapar shegý baqyty buıyrmady. Mine, KSRO dáýirinde dúnıejúzilik dodada kúsh synasý qurmetine ıe bolǵan sanaýly ǵana jerlesterimiz osylar.
Qylyshynan qan tamǵan Keńes Odaǵy kelmeske ketip, táýelsizdikke qol jetkizgennen keıin Qazaqstan asa iri halyqaralyq jarystarǵa derbes komanda retinde qatysa bastady. 1993-2019 jyldar aralyǵynda bokstan álem chempıonatynyń jalaýy 14 ret jelbiredi. Sol jarystarda otandyq bylǵary qolǵap sheberlerimiz tolaǵaı tabystarǵa qol jetkizip, barlyǵy 46 júlde oljalady. Tarqatyp aıtsaq, 12 altyn, 13 kúmis jáne 21 qola medaldy ıelendik. Endi sol básekelerge jeke-jeke toqtalaıyq.
1993 jyl. Tampere (Fınlıandııa). Qazaqstan quramasy táýelsiz memleket retinde alǵash ret qatysqan álemdik dodada jalqy qolaǵa qol jetkizdi. Onyń ıegeri – Vasılıı Jırov. 75 kılo salmaqta kúsh synasqan «Balqashtyń barysy» jartylaı fınalda túrkııalyq Aqyn Kýloǵlyǵa ese jiberip, qola medaldy moınyna ildi.
1995 jyl. Berlın (Germanııa). Nemis jerinde dál sol Vasılıı Jırov ekinshi márte úshinshi orynǵa taban tiredi. 81 kılo salmaq dárejesine aýysqan ol amerıkalyq Antonıo Tarverden aılasyn asyra almady. 51 kılo salmaqtaǵy Bolat Jumadilov aqtyq synǵa deıin alqynbaı jetip, kúmis medaldy ıelendi. Sheshýshi tusta qandasymyz rıng qojaıyny Zoltan Lýnkaǵa ese jiberdi.
1997 jyl. Býdapesht (Majarstan). Bul joly da dál sondaı nátıjege qol jetkizdik. Fınalda kýbalyq Alfredo Dýverhelge jol bergen Ermahan Ybyraıymov (71 kılo) kúmis alsa, jartylaı fınalda reseılik Ilfat Razıapovtyń osal tusyn taba almaǵan Bolat Jumadilov (51 kılo) qolany qanaǵat tutty.
1999 jyl. Hıýston (AQSh). Tuńǵysh ret qazaq boksshylaryna álem chempıony ataný baqyty buıyrdy. Bul ataqqa Bolat Jumadilov (51 kılo) qol jetkizdi. Dańqty Jambyl boks mektebiniń túlegi fınalda argentınalyq Omar Narvaeske tize búktirdi. Aqtyq aıqasta tóreshilerdiń sheshimimen túrkııalyq Sınan Samıl Samǵa jeńilýge májbúr bolǵan Muhtarhan Dildábekov (+91 kılo) kúmis alsa, Ermahan Ybyraımov (71 kılo) qola medaldy moınyna ildi.
2001 jyl. Belfast (Soltústik Irlandııa). Negizgi komanda Shyǵys Azııa oıyndaryna daıarlanyp jatqandyqtan aıtýly jarysqa qosalqy quramdaǵy boksshylar attandy. Solardyń arasynan Galıb Jafarov (57 kılo) sýyrylyp shyqty. Fınalda túrkııalyq Ramazan Palıanıden jeńilgen jerlesimiz kúmispen kúpteldi.
2003 jyl. Bangkok (Taıland). Taı elinde Galıb Jafarov (57 kılo) pen Gennadıı Golovkınge (75 kılo) teń keler eshkim tabylmady. Fınalda ekeýi de aıqyn basymdyq tanytty. Galıb Qazaqstanda týyp-ósip, keıinnen Germanııaǵa qonys aýdarǵan Vıtalıı Taıbertti tize búktirse, Gennadıı ýkraınalyq Oleg Mashkındi sulatyp saldy.
2005 jyl. Mınıan (Qytaı). Aspanasty elinde Qazaqstan quramasy 2 altyn men 3 qola medaldy oljalady. Serik Sápıev (64 kılo) pen Erdos Jańabergenov (81 kılo) teńdessiz dep tanylsa, Birjan Jaqypov (48 kılo), Mırat Sársembaev (51 kılo) jáne Baqtııar Artaev (69 kılo) qola medaldy moıyndarynda jarqyratty.
2007 jyl. Chıkago (AQSh). Amerıkada úsh júldege qolymyz jetti. Serik Sápıev (64 kılo) ekinshi ret álem chempıony atansa, Baqtııar Artaev (75 kılo) pen Erkebulan Shynalıev (81 kılo) úshinshi orynǵa taban tiredi.
2009 jyl. Mılan (Italııa). Apennın túbeginde jýan judyryqty jigitterimiz súreńsiz óner kórsetti. El namysyn qorǵaǵan 11 bylǵary qolǵap sheberiniń arasynan Serik Sápıevtiń (69 kılo) ǵana júldeli oryndy ıelenýge kúsh-jigeri jetti. Jartylaı fınalda oıda-joqta reseılik Andreı Zamkovoıdan utylǵan qazaq boksshysy qolany enshiledi.
2011 jyl. Baký (Ázerbaıjan). Qap taýy bókterinde Serik Sápıev (69 kılo) pen Ádilbek Nııazymbetov (81 kılo) fınalǵa shyqty. Sheshýshi tusta Serik ýkraınalyq Taras Shelestıýkten, Ádilbek kýbalyq Hýlıo Sezar de la Krýstan jeńildi. Al Ǵanı Jaılaýov (60 kılo) pen Ivan Dychko (+91 kılo) úshinshi satyǵa jaıǵasty.
2013 jyl. Almaty (Qazaqstan). Alash topyraǵynda ótken jarysta Qazaq eliniń órenderi atoı saldy. Birjan Jaqypov (49 kılo), Mereı Aqshalov (64 kılo), Danııar Eleýsinov (69 kılo) jáne Jánibek Álimhanuly (75 kılo) – birinshi, Ádilbek Nııazymbetov (81 kılo) pen Ivan Dychko (+91 kılo) – ekinshi jáne Qaırat Eralıev (57 kılo) pen Berik Ábdirahmanov (60 kılo) – úshinshi oryndy ıemdendi.
2015 jyl. Doha (Katar). Dohada Danııar Eleýsinov (69 kılo) pen Ivan Dychko (+91 kılo) kúmis medaldy ıelendi. Fınalda Danııardyń morokkalyq Muhammed Rabııge áli jetpese, Ivan fransııalyq Tonı Iokanyń osal tusyn taba almady.
2017 jyl. Gambýrg (Germanııa). Nemis jerinde alty saıypqyranymyz jeńis tuǵyryna kóterildi. Qaırat Eralıev (56 kılo) aldyna jan salmasa, Ábilhan Amanqul (75 kılo) men Qamshybek Qońqabaev (+91 kılo) aqtyq aıqasta ese jiberdi. Al Erjan Jomart (49 kılo), Abylaıhan Júsipov (69 kılo) jáne Vasılıı Levıt (91 kılo) úshinshi orynǵa turaqtady.
2019 jyl. Ekaterınbýrg (Reseı). Otandastarymyz Oral taýy bókterinde de alty júlde oljalady. Bekzad Nurdáýletov (81 kılo) teńdessiz dep tanylsa, Qamshybek Qońqabaev (+91 kılo) fınalda súrindi. Al Sáken Bıbosynov (52 kılo), Abylaıhan Júsipov (69 kılo), Tursynbaı Qulahmet (75 kılo) jáne Vasılıı Levıt (91 kılo) qola medaldi qorjynǵa saldy.
Mine, Qazaqstan boksshylarynyń álem chempıonattarynda qol jetkizgen tabysy osyndaı. Eger 1993-2019 jyldar aralyǵyndaǵy nátıjelerdi esepke alsaq, jeńip alǵan júldelerdiń sany men sapasy jaǵynan jerlesterimiz jalpy esepte úshinshi orynda tur. Aldymyzda tek Kýba men Reseı ǵana. Qalǵan eldiń órenderi bizden keıingi satylarǵa jaıǵasty.
Qazaqstan quramasy 14 álem chempıonatyna qatysyp, bir ret jalpy komandalyq esepte jeke-dara kósh bastady. Bul tabysqa 2013 jyly Almatyda ótken jarysta qol jetkizdik. Sol kezde otandyq bylǵary qolǵap sheberleri 4 altyn, 2 kúmis jáne 2 qola medaldi oljalap, kúlli Alash jurtyn qýanysh pen shattyqqa bólegeni de esimizde. Jerlesterimiz 2003 jyly Bangkokte (2 altyn), 2005 jyly Mınıanda (2 altyn+3 qola), 2017 jyly Gambýrgte (1 altyn+2 kúmis+3 qola) jáne 2019 jyly Ekaterınbýrgte (1 altyn+1kúmis+3 qola) úsh ret úzdik úshtikti qorytyndylady. 1999 jyly Hıýstonda (1 altyn, 1 kúmis+1 qola) jáne 2007 jyly Chıkagoda (1 altyn+2 qola) ozyq bes komandanyń qatarynan kórindik. Taǵy tórt ret «TOP-10» komandanyń sanatyna qosyldyq: 1995 jyly Berlınde (1 kúmis+ 1qola), 1997 jyly Býdapeshtte (1 kúmis+1qola), 2011 jyly Bakýde (2 kúmis+2 qola) jáne 2015 jyly Dohada (2 kúmis).
1993, 2001 jáne 2009 jyldardaǵy álem chempıonaty jerlesterimiz úshin sátsiz aıaqtaldy. Olaı deýge negiz, osy jarystarda jalqy júldeni ǵana qanaǵat tutýǵa týra keldi. Máselen, Tamperede Qazaqstan táýelsiz memleket, derbes komanda retinde tuńǵysh ret osyndaı baraqty básekege qatysty. Ol kezde sonyń ózin qanaǵat qyldyq. Belfasqa qosalqy quramdaǵy jigitterdi attandyrdyq. О́ıtkeni, elimizdiń bas komandasy Osakada alaýy tutanǵan Shyǵys Azııa oıyndaryna qatysty. Sol sebepti de bul sátsizdikterge qatty kúıine qoıǵan joqpyz. Al Mılandaǵy dodaǵa kil myqtylar qatysty. Soǵan qaramastan Apennın túbeginde Serik Sápıevten basqa birde-bir órenimiz senim údesinen shyǵa almady.
Iá, osydan eki jyl buryn uıymdastyrylǵan álemdik dodada jerlesterimizdiń kóńil kónshiterlikteı kórsetkishke qol jetkizgeni ras. Qos boksshymyz fınalǵa shyǵyp, Bekzat Nurdáýletov altyn alsa, Qamshybek Qońqabaev kúmiske qol sozdy. Taǵy tórt boksshymyz qola medaldi enshiledi. Osy jarysta tek О́zbekstan men Reseıdi alǵa jiberip, komandalyq esepte úshinshi satyǵa jaıǵastyq. Biraq bul joly bizdiń jigitterge ońaı bolmaıtyny anyq. Sebebi, boks óneri kóptegen elderde qaryshtap damyp jatyr. Al bizde ilgerleý baıqalmaıdy. Tokıo Olımpıadasyndaǵy súreńsiz ónerimiz osy sózimizdiń aıqyn dáleli.
Kúnshyǵys elinde senim artqan sańlaqtarymyzdyń túgelge derligi utylyp, qos qolany qanaǵat tuttyq. Nátıjesinde álemdegi eń úzdik komandalardyń biri sanalatyn Qazaqstan quramasy qalyń toptyń arasynda qalyp qoıdy. Buǵan deıingi Olımpııa oıyndarynyń birde-bireýinen bas júldesiz qaıtyp kórmegen komanda úshin bul aýyr soqqy boldy. Onyń aldynda ǵana Dýbaıda ótken Azııa birinshiliginen altynsyz oraldyq. Osy jaıttyń barlyǵy kórermender kóńiline selkeý túsirdi. Desek te úkilim úmitimiz áli de úzilgen joq. Eń bastysy, boks elimizdegi №1 sport túri ekenin esten shyǵarmaıyq. Sondyqtan da Japonııadaǵy sátsizdiktiń kezdeısoqtyq ekenin gúrzi judyryqty jigitterimiz Balqan túbeginde túbegeıli dáleldeýge tıis.
