Ekonomıka • 20 Qazan, 2021

Jol problemasy – onyń kútimine qyryn qaraýdan

133 ret kórsetildi

Mıllıardtap quıylǵan qarajaty bolsa da, elimizdegi jol sapasyna qazaqstandyqtardyń kóńili tolmaıdy. Al Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi 5 jyldan keıin joldyń 95 paıyzy aınadaı jarqyrap jatady dep ýáde berip otyr. Alaıda elimiz jol sapasy boıynsha álemdik reıtıngte 141 eldiń ishinde 93-orynda. Jýyrda «Bolshaıa nedelıa» stýdııasynda eldegi jol máselesi talqylanyp, jurttyń syny men tilegi sheneýnikterdiń qulaǵyna jetti.

Baǵdarlama júrgizýshisi Denıs Krıvo­sheev joldardyń 25 myń shaqyrymy res­pýb­lıkalyq mańyzy bar jol ekenin, biraq onyń kóp bóligi kóńil kónshitpeıtin jaǵdaı­da ekenin alǵa tartyp, spıkerlerdiń pikirin bildi.

IIDM Avtomobıl joldary komıteti tór­aǵasynyń orynbasary Jambyl Bah­tııar áńgimege arqaý bolyp otyrǵan res­pýb­­lı­kalyq mańyzy bar joldardyń jalpy uzyn­dyǵy 25 myń shaqyrym ekenin aıtty.

«Búginge deıin 13 myń shaqyrym jol saldyq. 2025 jylǵa deıin taǵy 12 myń shaqyrym jol salyp, Qazaqstandaǵy barlyq joldy normatıvtik standartqa keltirýimiz kerek. Búginde biz 3,6 myń shaqyrym jolda qurylys-montajdaý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Jyl qorytyndysynda 2,2 myń shaqyrym joldy aıaqtaýymyz kerek. Bul birinshi kezekte Taldyqorǵan – О́skemen baǵyty – 763 shaqyrym. Qaraǵandy – Almaty, Qaraǵandy – Nur-Sultan, munda biz tolyqtaı tórt jolaqty jol salyp jatyrmyz. Merki – Býrylbaıtal jolyn da salyp jatyrmyz – 266 shaqyrym, Merkiden Shýǵa deıin birinshi tehnıkalyq sanatta tórt jolaqty jol bolady, Shýdan Býrylbaıtalǵa deıin qos jolaqty jol bolady», dedi ol.

Sondaı-aq baǵdarlama spıkeri batys­ta qurylys-montaj jumystary júrip jatqan joldardy atady.

«Aqtóbeden Atyraýǵa, sosyn Astra­han­ǵa tolyqtaı 877 shaqyrym jolda qu­ry­lys-montaj jumystaryn júrgizip jatyr­myz. Bıyl Qandyaǵashtan Atyraýǵa deıingi joldy tolyqtaı aıaqtaımyz», dedi J.Bahtııar.

Avtomobıl joldary komıtetiniń ókili bul jumystarǵa qansha shyǵyn jumsalatynyn da áńgimeledi.

«Bıyl avtojol salasynyń jalpy bıýdjeti 750 mlrd teńge, onyń 400 mlrd teńgesi respýblıkalyq joldarǵa arnalǵan. Al 2025 jylǵa deıin úshke kóbeıtýimiz kerek, sebebi jyl saıyn osyndaı soma qajet», dedi ol.

Alaıda sheneýniktiń sıfr tilimen dáıekteı sóılegen sózine travel-bloger Juldyz Rahmettiń kóńili tolmaǵany anyq. Jıhangez bloger baǵdarlamaǵa shaqyrtý alǵanynda qandaı joldarmen júrip ótkenin, qansha shaqyrym sapar shekkenin, jol sapasy nashar ekenin óz kózimen kórgenin aıtty.

«Nur-Sultannan Qostanaı arqyly Bókeı ordasyna deıin saparladyq. Bul jaqta jol joq deýge bolatyn shyǵar. Al Almaty – Nur-Sultan baǵyty qazir qalaı ekenin bilmeımin, biraq jóndeý kórgen joldardyń sapasy da kóńil kónshitpeıdi», dedi bloger.

Onyń sózin taǵy bir spıker qostady. «Eki astananyń ortasynda 30 jylda jaqsy jol sala almaýymyz uıat» degen de pikir aıtyldy.

Baǵdarlama ortasyna taıaǵanda álem elderindegi bir shaqyrym jol qurylysyn salýǵa jumsalatyn qarajat reıtıngi áńgimege arqaý boldy. Mysaly AQSh-ta bul soma 4-6 mln dollar bolsa, Bolgarııada – 3,1 mln eýro, Rýmynııada – 6,3 mln eýro, al Qazaqstanda bir shaqyrym jol salýǵa shamamen 2 mln dollar qajet eken. Bul tórt jolaqtysy, al eki jolaqty jolǵa sonyń teń jartysy ǵana jumsalady eken.

Ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty Saparbaı Jubaev Eýropadaǵy jolǵa jum­salatyn qarajattan Qazaqstandaǵy jol­ǵa jumsalatyn shyǵyn 1,5 ese nemese 40 pa­ıyzǵa kóp bolýy tıis ekenin dáıektedi.

«Sebebi Eýropa men Qazaqstandy nemese Reseıdi salystyrýǵa bolmaıdy. Ol jaqta klımat qolaıly, bir ret jol salyp qoısań, mysaly Arab elderinde joldar 100 jyl boıy turady. Qar da, jańbyr da joq. Al bizde jazda 40 gradýs aptap, qysta 40 gradýs aıaz, jazda balqıdy, qysta jarylady. Sondyqtan bizdiń joldar 40 paıyzǵa qymbat bolýy tıis. 40 paıyzǵa kóbeıtýimiz kerek bolsa, bar másele bıýdjetke kelip tireledi. Bizdiń elde áleýmettik máseleler sheshilmeıinshe, jol sapasyn jaqsartamyz deýimiz qur nıet pen boljam kúıinde qalýy múmkin. Árıne, biz jol salýymyz kerek. Biraq jumsalyp qoıǵan qarajattyń ózi tıimsiz qoldanylyp jatyr. Siz jańa jol sapasynan 93-oryndamyz dep qaldyńyz, al biz jemqorlyq boıynsha reıtıngte 120-oryndamyz. Jol salasy jemqorlyqqa batqan», dep túıindedi sózin S.Jubaev.

Alaıda «Qazavtojol» UK» AQ baspa­sóz hatshysy Dıas Ahmetshárip másele­niń basqa qyry baryn eske saldy. Ol bıýdjetten aqsha bólýge qaraǵanda, onyń kútimine qarajat bólýdiń mańyzyna toqtaldy.

«Normatıv boıynsha 46 mlrd teńge bólinýi kerek bolsa, bizge 18 mlrd bólindi. Sondyqtan aqyly jol engizip jatyrmyz. Jol arqyly túsetin qarajatty sol joldardyń kútimine jumsaımyz. 2013 jyly Nur-Sultan – Shýchınsk avtojolyn aqyly qyldyq. 7 jyl boıy tarıf ózgermedi. Bul ózgermeıdi de, mınıstrliktiń mundaı sheshimi joq. Sol jeti jylda qarajat jınalyp, tehnıka satyp alynyp, jol qazir jaqsy sapada tur. Biz osyǵan mán berýimiz kerek. Sol sııaqty basqa da joldarda aýyr júk kólikteri joldy búldiretindikten, sol jolǵa kútim jasaý úshin aqyly ýchaskeler ashýǵa májbúrmiz», dedi D.Ahmetshárip.

Osydan keıin stýdııadaǵy talqy aqy­ly joldardyń sapasy qanshalyqty syn kóteredi degen taqyrypqa oıysty. Eldiń ár aýmaǵynda bıyl jazda ótken júk kóligi júrgizýshileriniń narazylyqtary da talqylandy. «Atameken» UKP bas­qar­ma tóraǵasynyń orynbasary Talǵat Temirhanov tasymaldaý kásibimen aına­lysatyndardyń shyǵyny kóp ekenin aıtty. Alaıda sol shyǵyndy nege qarapaıym halyq kóterýi tıis ekenine mardymdy jaýap bolǵan joq.

D.Ahmetshárip iri tasymaldaýshylar shaqyrymyna 5-ten 25 teńgege deıin tóleýge daıyn otyrǵanyn jetkizdi. Biraq shaǵyn tasymaldaýshylar men jekemenshik tasymaldaý qyzmetin usynatyn júrgizý­shi­lerden ǵana suraqtar túsip, vedomstvo qazirgi ýaqytta bul máselelerdi sheshýdi qolǵa alǵan eken.

Sondaı-aq ol tikeleı efırde kelip túsken suraqtarǵa jaýap berdi. Onyń ishinde «nege júrgizýshige tańdaý quqyǵy berilmeıdi? Aqyly jol bolsa, onyń mańynda balama tegin jol da bolýy kerek emes pe?» degen suraqqa spıker bylaı jaýap qaıtardy:

«Balama jol salý zańymyzda qaras­ty­ryl­maǵan. Qazaqstan óte úlken aýmaq­ty alyp jatyr. Biraq bizde balama joldar bar. Mysaly sol Shýchınskige At­ba­sar arqyly da bara alasyz», deıdi «Qazavtojol» UK» AQ ókili.

Osydan soń «QazjolǴZI» AQ vıse-prezı­denti Azamat Jaısanbaev ta Qazaq­stan­daǵy joldar sapasy qanshalyqty stan­dartqa saı ekenin túsindirip, aqyly jol engizý qajettiligin dálelmen baıandady.

«Máńgi jol bolmaıdy. Jol topyraqtan salynyp, ýaqyt ótken soń kólikterdiń dınamıkalyq áserinen buzylatyn qasıeti bar. Bizde beton joldar 16 jylǵa eseptelip salynady. Osy 16 jyl ishinde óz ýaqytynda eki ret jóndeý jumysyn júrgizý qajet. Shamamen araǵa bes jyl salyp jóndelýi tıis. Biz qazir sheteldik kompanııalarmen keńes ótkizip júrmiz. Sonda «óz ýaqytynda jumsalmaǵan 1 dollar keıin qosymsha 10-20 dollar jumsaýǵa sebep bolady» degen jaqsy bir sóz aıtyldy. Demek, jolda bir jaryq paıda bolsa, ony óz ýaqytynda bútin­deý kerek. Qarjylandyrý shekteýli bolǵan jaǵdaıda mundaı jumystardy der kezinde atqarý múmkin bolmaı jatady. Sondyqtan jol kútimine qajetti qarajat bólingeni durys dep esepteımiz. Tapsyrys berýshi men merdiger keshendi túrde óz ýaqytynda jumys isteýi kerek», dedi A.Jaısanbaev.

Spıker elimizdegi jol sapasy keńestik standartpen salynady degen sózdi de joqqa shyǵardy. Baǵdarlama kórermenderi qoıǵan taǵy bir suraq – qystygúni jol jóndeý jumystaryn júrgizý. Alaıda maman qysqy ýaqytta jol salýǵa tyıym joǵyn aıtty.

«Alaıda belgili bir normalardy saq­taý kerek. Mysaly qurylymdyq beton ónimderi, jer beti qurylymy jumystaryn júrgizýge bolady, al asfalt tóseýge ty­ıym salynady», dep túsindirdi maman.

Qorytyndy. Baǵdarlama qonaqtary jol sapasyna aıtylatyn syndy, onyń sheshimderin jáne aqyly bolatyn joldar men onyń tarıfterin talqylady. Biraq jolaýshylar men joldaǵy tasymal jumysymen aınalysatyndardy eki bólek qarastyrý kerek. Buǵan sebep – eldegi 10 myńǵa jýyq kásipkerdiń kóńili tolmasa, máseleni sheshý úshin jalpy halyqtyń qaltasyna salmaq túsirýdiń esh negizi joq.

Sońǵy jańalyqtar

Qarsylasyn 7 raýnd boıy sabady

Kásipqoı boks • Búgin, 10:32

Indonezııada jer silkindi

Álem • Búgin, 09:32

Úshinshi jeńilis

Jekpe-jek • Búgin, 09:02

Josparyn joqqa shyǵardy

Kásipqoı boks • Keshe

Kópirden sekirip ólmek boldy

Aımaqtar • Keshe

Úzdik ondyqta Golovkın joq

Kásipqoı boks • Keshe

Mektep oqýshysy mert boldy

Aımaqtar • Keshe

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar