Áıel álemi • 20 Qazan, 2021

Shyǵystanýdyń bıik shynary

252 ret kórsetildi

Elimizdiń ǵylym salasynda júrgen qyzdarymyz az emes. Alaıda olardyń jetken jetistikteri men otandyq ǵylymdy damytý jolynda tókken teri, qosqan úlesi týraly kóp aıtylmaıtyn sekildi.

Áıel zaty!

«Áıel zaty» degende bizdiń kóz aldymyzǵa eń áýeli adal jar, aıaýly ana, otbasynyń berekesi, asyl áje, tipti bir áýlettiń altyn qazyǵy bolyp otyrǵan aq samaıly keıýana oralady. Túptep kelgende qatepti qara naryńyzdyń da belin qaıystyrar, men-men degen atpal azamatyńyzdyń da qolynan kelmeıtin osynaý aýyr júk pen qasıetti mindettiń ú­desinen shyǵýdyń ózi-aq áıel-ana bizdiń máńgi ulyqtaýymyzǵa laıyq ekendigi, tipti anaý-mynaý emes, qasıetti «Qurannyń» ózinde aıtylady. Al sol áıel-ana jańaǵy aıtylǵan aýyr da jaýapkershiligi myń batpan qasıetti boryshyn óteýdiń syrtynda, «ınemen qudyq qazýmen» para-par ǵy­lymmen aınalysyp júrse she?! Ondaı erlikti dóp basyp beı­neleıtin teńeý taýyp aıtýdyń ózi bir qııamet! Mine búginde qazaq qyz­darynyń birazy «ınemen qudyq qazatyn» azapty «tirlikke» óz erik­terimen jegilip júr. Ári ǵy­lymdaǵy jetken jetistikteri de az emes. Baǵyndyrǵan bıikteri de osal emes. Solardyń biri hám bi­regeıi – elimizge jáne kóptegen shetelderge belgili ǵalym, ta­rıh­­­shy-shyǵystanýshy, tarıh ǵy­lym­darynyń doktory, professor, UǴA korrespondent múshesi, «Parasat» ordeniniń ıegeri Ábý­seıitova Merýert Qýatqyzy.

Men Merýert Qýatqyzynyń esimimen shetelde júrgende-aq tanys edim. О́tken ǵasyrdyń 80-shi jyldarynda Beıjińde oqyp júrgen stýdent kezimizde biz oqyǵan ýnıversıtet kitaphanasyna, álemge áıgili «Pekın kitaphanasyna» sol zamandaǵy QazSSR ǴA «Habar­shysy», RSFSR ǴA shyǵystaný baǵytyndaǵy «Habarshysy» baryp turatyn. Ol kezde orysshaǵa tisimiz emin-erkin batpaıdy, degenmen «M.K.Abýseıtova» degen esim-soıyna qarap dáý de bolsa qazaq qyzy bolar dep oılap qoıar edik. Keıin qytaı ǵalymdarynyń qazaq tarıhyna qatysty zertteý eńbekterinen «qazaq ǵalymy M.Q.Ábýseıitovanyń pikirinshe» dep keletin siltemelerdi jıi kez­destiretin boldyq. Al otanǵa oral­­ǵannan keıin ózimiz de «shy­ǵystaný ǵylymy» deıtin uly muhıtqa qaıyǵymyzdy saldyq. Sodan beri Merýert Qýatqyzynyń árbir jańa eńbegin izdep oqyp júrdik. Al ol kisi R.B.Súleımenov atyndaǵy shyǵystaný ınstıtýtyn basqarǵan jyldarda ıns­tı­týt ǵalymdary ázirlegen eń­bek­terdi múmkindiginshe jeke kitap­hanamyzdyń qoryna alý ádetimizge aınalyp úlgerdi. Sóıtip júrgen kúnderde, oılamaǵan jerden jolymyz túıisip byltyrdan beri áıgili ǵalym apamyzben áriptes bolyp, bir mekemede birge eńbek etý baqyty buıyrdy.

Jaqyn aralasqanda bilgenim, Merýert Qýatqyzy qazaq, túrki halyqtarynyń jazba jáne aýyz ádebıetin, fılosofııasyn, tarı­hyn, folkloryn tereń zerttep, otandyq shyǵystaný ǵy­lymynyń damýyna zor úles qo­syp júrgen ǵalym ǵana emes, áıgili oıshyl-aǵartýshy, áýlıe Má­shekeńniń, Máshhúr Júsip Kópeıulynyń urpaǵy eken.

Endigi sózdiń aýanyn búginde ómirdiń úlken belesine shyǵyp, mereıli jasqa jetip otyrǵan Merýert Qýatqyzynyń ómir joly men eńbekterine buraıyq.

Osyndaı mádenı, rýhanı dás­túrlerge toly ortada ómirge ke­lip, tárbıe alǵan Merýert Qýatqyzy «tarıh ǵylymy» atty ushy-qıyr­syz bilim teńizine stýdent ke­zinen boılaı enip, daryndy shy­ǵystanýshy V.P.Iýdınniń ǵylymı mektebinen biraq shyǵady. S.M.Kırov atyndaǵy QazMÝ-dyń tarıh fakýltetin (aǵylshyn tilin tereń oqytatyn arnaýly bó­limin) 1974 jyly bitirgennen keıin, Lenıngradtaǵy (qazirgi Sankt-Peterbýrg) Shyǵystaný ıns­tıtýtynyń aspırantýrasy men doktorantýrasynda shyǵys qol­jaz­balaryna negizdelgen zertteý ju­mystaryn júrgizetin maman re­tinde tyńǵylyqty daıyndyqtan ótedi. Bul jumys óz kezeginde birneshe shetel tilderin bilýdi qa­jet etedi. Sonymen talapty da talantty qyz aǵylshyn tiline qosa, parsy jáne túrik tilderin meńgerip alady.

Aspırantýrany bitirgen soń Qazaqstan ǴA Tarıh, arheologııa jáne etnografııa ınstıtýtynyń Shyǵystaný bóliminde kishi, aǵa ǵylymı qyzmetker, bólim meń­gerýshisi (1978-1992 jj.) bolyp qyzmet atqarady.

Merýert Qýatqyzynyń al­ǵashqy ǵylymı týyndysy 1975 jyly jaryq kórdi. Sodan bergi ýaqytta onyń sheteldik qol­jazbalar qorynda alǵash aı­qyn­dalǵan jáne ǵylymı aına­lymǵa engizilgen jazba shyǵys (parsy- jáne túrkitildi) derekkózderin zertteýge arnalǵan, qazaq, orys, aǵylshyn, fransýz, túrik jáne parsy tilderinde jarııalanǵan, jalpy 300-ge jýyq ǵylymı eńbegi basylyp shyqty. Olardyń ishinde 11 monografııa jáne 3 oqýlyq: «Kazahskoe hanstvo vo vtoroı polo­vıne XVI v.» (1985); Ýtemısh Hadjı «Chıngız-name» (1992); «Kazahstan ı Sentralnaıa Azııa v XV-XVII vv.: ıstorııa, polıtıka, dıplomatııa» (1998); «Istorııa Kazahstana ı Sentralnoı Azıı» (2001); «Pısmennye ıstochnıkı po ıstorıı ı kýltýre Kazahstana ı Sen­tralnoı Azıı XV-XVIII vv.» (bıobıblıografıcheskıı obzor) (2001); «Istorııa ı kýltýra malochıslennyh narodov Kazah­stana» (dlıa 10klassa, 2001); «Qa­zaqstan tarıhy shyǵys mınıatıýralarynda» (qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde, 2010) «Rý­kopısı ı artefakty ız fonda Anrı Mozera» (qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde, 2011), «Qa­zaq handyǵy» (qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde, 2015) «Qazaq halqynyń tarıhy men mádenıeti jónindegi myńjyldyq derektemeler» (2015), «Qazaqstan tarıhy jónindegi artefaktiler, jazbasha, aýyzsha, epıgrafıkalyq derektemelerdiń jınaqtama katalogy» (2015), «Kazahstanskoe vostokovedenıe. K dvadsatıletııý obrazovanııa Instıtýta vostokovedenııa ım. R.B.Sýleımenova» (2016), «Qazaqstan tarıhynyń myń­jyldyq derekkózderi» (2019), «Kazahskoe hanstvo» (2020) jáne t.b. Olardyń bárinde Qazaq­stan­nyń Shyǵys pen Or­talyq Azııa elderimen saýda-ekono­mı­kalyq jáne mádenı baılanysta­ry, tarıhymyzdyń buryn beımá­lim tustary zerttelip, jańa tujy­rymdar jasaldy.

Merýert Qýatqyzynyń negizgi ustanymy – derekkózder tarıh hám shyǵystaný ǵylymdarynyń irgetasy ekendiginde. Hasan-bek Rýmlýdyń «Ahsan at-tavarıh», Hafız Tanyshtyń «Sharaf-name-ıı-shahı», Mýhammadıar ıbn Arab qataǵannyń «Mýsahhır al-bılad», Iskander Mýnshıdiń «Ta­rıh-ı alamara-ıı Abbası» degen Qadyrǵalı Jalaırıdiń, Muhammed Haıdar Dýlatıdiń, Mah­mýd az-Zamahsharıdiń, taǵy basqa shyǵys ǵulamalarynyń eńbekterin jiti zerdeleý arqyly onyń osy ustanymy zertteýlerinen aıqyn kórinedi. Onyń «Túrki jáne parsy derektemeleri», «HV-XVII ǵa­syrlardaǵy Qazaqstan tarıhy men mádenıeti boıynsha parsy derekkózderi», «Qazaqstan tarıhy boıynsha sheteldik muraǵat qorlarynyń qujattary», «HVIII – XIH ǵasyrlardaǵy qazaq – qytaı qarym–qatynastary tarıhy bo­ıyn­sha muraǵattyq derekkózderi», «Eýrazııa tarıhy men mádenıeti boıynsha jańa muraǵattyq qu­jattar», «Qazaq halqynyń tarı­hy jáne mádenıeti boıynsha shet­eldik qoljazbalar qory» t.b. eń­bekteri otandyq tarıh ǵy­ly­my­nyń damýyna serpin berip, onyń derektemelik negizderi ǵy­lym­nyń órisin keńeıtti.

Ǵalymnyń basty zertteý baǵyt­tarynyń biri de bire­geıi Qa­zaqstannyń birtutas etno­má­denı keńistigi bolyp tabylatyn Ortalyq Azııanyń quramdas bóligi ekendigi týraly teorııalyq-me­todologııalyq ustanymy tóńireginde shoǵyrlanǵan. Oǵan ǵalymnyń Qazaq handyǵynyń HVI – XVII ǵasyrlardaǵy tarı­hı-mádenı baılanystary, kór­shi memlekettermen qarym-qaty­nastary, kóshpeli jáne oty­ryqshy mádenıetterdiń ózara yqpaly, túrki halyqtarynyń mádenı murasy, qazaq memleket­tiliginiń tarıhy, qazaq handa­rynyń dıplomatııalyq jazbalary, Ortalyq Azııadaǵy ıslam órkenıeti, Deshti Qypshaq pen Irannyń tarıhı-mádenı baılanystary, Iran men Ortalyq Azııa­daǵy sopylyq, qazaq han­darynyń qytaı ımperatorlaryna joldaýlary, Ortalyq Azııa tarıhy men mádenıetiniń birtutastyǵy, Ortalyq Azııa men Úndistandaǵy dástúrler jáne qazirgi zamanǵy qundylyqtar úndestigi t.b. má­se­lelerge arnalǵan eńbekteri dá­lel bola alady.

Merýert Qýatqyzy 1998-2013 jyldar aralyǵynda R.B.Sú­leımenov atyndaǵy Shyǵystaný ınstıtýtynyń dırektory laýazymynda jemisti eńbek etkenine dúıim jurt kýá. Osy jyldarda Shyǵystaný ınstıtýtynyń ǵyly­mı-zertteý qyzmetinde jańasha baǵyt alǵan jáne qazaqstandyq shyǵystanýdyń qoldanbaly zertteýler toptamasyn keńeıtken «Qazaqstannyń Shyǵys elderimen tarıhı-mádenı jáne saıası-eko­nomıkalyq ózara qarym-qaty­nasy» atty baǵdarlamasynyń ne­gizin qalaýshy jáne ǵylymı je­tekshisi boldy. Sonymen birge «Qazaqstan jáne Shyǵys el­deri», «Qazaqstan Shyǵystyń ha­lyqaralyq qatynastar júıe­sinde: tarıh, qazirgi zaman jáne pers­pektıvalary», «Jibek jo­lynyń tarıhı ortalyqtarynyń jańǵyrýy, túrkitildi memleketter mádenıetin saqtaý jáne sabaqtasa damýy», «Jibek jolyndaǵy ǵylym jáne rýhanııat», «Ortalyq Azııa halyqtary mádenıetiniń sabaqtastylyǵy men ózara áseri» taqyrybyndaǵy irgeli ǵylymı baǵdarlamalary ázirlenip, júzege asyryldy. Zertteý nátıjeleri halyqaralyq uıymdardyń, atap aıtqanda IýNESKO-nyń qol­daýymen birqatar joba júzege asyryldy, sol zertteýler men jobalar aıasynda M.Q.Ábýseıitova ulttyq strategııany, sondaı-aq Or­talyq Azııadaǵy áleýmettik jáne gýmanıtarlyq ǵylymdar jó­nin­degi óńirlik strategııany tal­qylaýǵa jáne ázirleýge qatysty.

Qazaqstandaǵy shyǵystyq derektanýdy damytý maqsatynda 1981 jyldan bastap búgingi kúnge deıin, shyǵys qoljazbalary men arhıv materıaldaryn aıqyndaý, jınaý jáne olardy zerdeleý úshin Reseı, Ortalyq Azııa elderi, Ulybrıtanııa, Fransııa, Italııa, Qytaı, Iran, Túrkııa jáne t.b. ar­hıvtik qorlarǵa júrgizilgen ar­heografııalyq ekspedısııa jumys­taryn oıdaǵydaı basqaryp keledi.

M.Q.Ábýseıitova «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlama­syn júzege asyrýda da uıymdas­tyrýshylyq qabiletin, qajyr-qaıratyn eshqashan aıap qalǵan emes. Onyń jetekshiligimen 2 ret Reseı Federasııasyna, 5 ret Qytaı Halyq Respýblıkasyna, Moń­ǵolııaǵa, Qyrǵyz eline, Túr­kııaǵa, Armenııaǵa, Vengrııaǵa, Shveı­sarııaǵa arheografııalyq ekspedısııalar uıymdastyryldy.

M.Q.Ábýseıitovanyń jetek­shiligimen «Sın patshalyǵy ke­zeńindegi qazaq-qytaı qarym-qa­tynastary týraly arhıv qu­jat­tarynyń jınaǵy» (Qytaıdyń Birinshi tarıhı ar­hıvimen birlese otyryp, 2006-2010 jj.); «Ortalyq Azııa tarı­hynyń ortaqtyǵy: kóne zaman, orta ǵasyrlar jáne qazir­gi zaman» (2006-2010 jj.); «Qazaq­stan jáne Úndistan: ótkeni, búgini jáne perspektıvalary» (2009 j. – qazirgi kezge deıin); «Desh­ti Qypshaq pen Irannyń tarı­hı-mádenı baılanystary» (Iranmen birlese turaqty jumys isteıdi); «Lýven (Belgııa) Ka­tolık ýnıversıtetimen Erasmýs + halyqaralyq jobasy (2013 j. bas­tap búginge deıin) jáne basqa da ha­lyqaralyq jobalar júzege asyrylýda.

Sondaı-aq professor M.Ábý­seıitova halyqaralyq tanymal­dylyqqa ıe bolǵan «Qazaqstandyq shyǵystaný zertteýleri» (40-tan astam kitap jarııalandy) top­­­tamasynyń negizin qalaýshy jáne uıymdastyrýshysy bolyp tabylady. Bul toptamada qazaqstandyq jáne shetel­dik shyǵystanýshylardyń ǵy­ly­mı eńbekteri, maqalalar jı­naq­­tary, sondaı-aq akademık R.B.Súleımenov, G.S.Sadvakasov, V.P.Iýdın, Iý.A.Zýevti eske alýǵa ar­nalǵan ǵylymı oqýlar ma­­terıaldary jarııalanady. Top­tama Qazaqstanda Shyǵystaný sala­syn damytýǵa jáne ir­geli zert­teýlerdiń mańyzdy baǵyt­tary­nyń damýyna óz septigin tıgizip keledi. Osy toptamadaǵy keı­bir kitaptar qazirgi parsy, túrik, qytaı jáne japon tilderine aýdarylǵan. 2019 jyldan bastap M.Q.Ábýseıitova «Uly dala tarıhy men mádenıeti» kitaptary toptamasyn shyǵarýdy qolǵa aldy, onyń aıasynda «Qazaqstan tarıhy boıynsha myńjyldyq derekkózder» atty kitap-albom, «Qa­zaq handyǵy», «Joshy ulysy­nyń saıası tarıhyndaǵy ordalar (derekkózder men tarıhnama)», «Qazaqstannyń ortaǵasyr tarıhy hrestomatııasy (VI-XIX ǵǵ.)», «Uly dala tarıhy men máde­nıeti» halyqaralyq ǵylymı-táji­rıbelik konferensııa materıaldary jaryq kórdi.

Merýert Qýatqyzy 2002 jyl­dyń qyrkúıek aıynda Instıtýt janynan uıymdastyrylǵan IýNESKO-nyń «Ǵylym jáne rý­hanılyq» kafedrasynyń meńge­rýshisi retinde de qyrýar jumys atqaryp keledi. Kafedranyń qyz­meti Shyǵystaný ınstıtýtynyń ǵylymı baǵyttarymen úndes, ózektes. Onyń aldynda turǵan basty mindetter de túrli máde­nıet­ter men órkenıetter, din­ara­lyq, rýhanı jáne ǵylymı yq­­­paldastyq máselelerin zertteýge baǵyttalǵan. Bul kafedra máde­­nıetaralyq jáne dinaralyq dıalog boıynsha UNITWIN/UNESCO Network atty IýNESKO kafe­dralarynyń halyqaralyq jelisine engen.

M.Q.Ábýseıitovanyń tikeleı basshylyǵymen IýNESKO, IYU (Islam Yntymaqtastyǵy Uıy­my), IRCICA (Islam tarıhy, óneri men mádenıeti boıynsha zertteý ortalyǵy), Islam áleminiń Ǵylym akademııasy, F.Ebert qory, USAID, Fransýz Ortalyq Azııany Zert­teý Instıtýty (IFEAC), Or­talyq Azııany zert­teý jónindegi Eýropalyq qaýym­dastyq (ESCAS), Ún­distan­nyń Halyqaralyq ister jónin­degi ke­ńesi (ICWA) jáne t.b. sheń­be­rinde 150-den astam hal­yq­ara­lyq jáne respýblıkalyq konferensııalar ótkizildi.

Sonymen birge Alash jur­ty­nyń ǵalym qyzy qazaq, orys, aǵylshyn, fransýz, nemis ıaǵnı 5 tilde shyǵatyn: halyq­ara­lyq SHYGYS jýrnalyn uıym­das­tyrýshy ári onyń bas redaktory, sondaı-aq birqatar otandyq jáne sheteldik akademııalyq jýr­naldardyń redaksııalyq alqa­synyń múshesi bolyp tabylady.

Merýert Qýatqyzy 2013 jyl­dan bastap – BǴM Ǵylym ko­mıteti R.B.Súleımenov atyn­daǵy Shy­ǵystaný ınstıtýty ja­nyn­daǵy Tarıhı materıaldardy zert­teý boıynsha respýblıkalyq aq­parattyq ortalyqtyń dırektory qyzmetin atqaryp keledi.

2018-2020 jyldar aralyǵynda M.Ábýseıitovanyń ǵylymı jetek­shiligimen «Uly dala tarıhy men mádenıeti» atty pánaralyq ǵy­lymı-zertteý baǵdarlamasy júzege asyryldy. Bul baǵdarlama Qazaqstan tarıhy men mádenıetin zertteýde jańasha ádis-tásilmen, ulttyq tarıhymyzdyń tutastaı kórinisin qalyptastyrý úshin pán­aralyq ári transpándik deń­geıde jalpygýmanıtarlyq jáne jaratylystaný ǵylymdary mamandary birlese otyryp, alǵash ret oryndaldy.

Ol 2013-2014 jyldary «Ha­lyq tarıh tolqynynda» baǵdar­lamalasy jáne 2018 jyldan bas­tap búginge deıin «Arhıv – 2025» mem­lekettik baǵdarlamasy aıasynda oryndalyp jatqan «Uly dala tarıhy men mádenıeti bo­ıynsha shetel arhıvteri men qor­laryndaǵy arheografııalyq jumystar (aıqyndaý, taldaý, sıfr­laý)» jobasynyń jetekshisi, sonymen qatar «Uly dala tarıhy men mádenıetin zertteý jónindegi arheografııalyq qoǵamdastyqty» qurýdyń bastamashysy da Merýert Qýatqyzy ekenin atap aıtýymyz kerek.

Sondaı-aq M.Ábýseıitova Qa­zaqstanda shyǵystaný ǵyly­mynyń damýyna orasan zor úlesin qosqan ǵalym retinde, sheteldik qorlarda saqtalyp kelgen jańa, zerdelenbegen jazba, muraǵat jáne vızýaldy derekkózderdi alǵash ret tapty. Olar – Fransııada, Pa­rıj­degi Gıme murajaıynda tabylǵan «Qazaqtardyń Sın ımperatoryna attardy syılaýy» atty biregeı sýreti; Bern Tarıhı ar­hıvindegi (Shveısarııa) qa­zaq­tardyń tarıhy men mádenıeti boıynsha qoljazbalar men ar­tefaktilerdiń baı kolleksııasy; Qytaıdyń Birinshi tarıhı arhıvinde tabylǵan qazaq handary men sultandarynyń irgeles memleketterdiń bıleýshilerimen dıplomatııalyq qatynas hattary boıynsha muraǵattyq qujattary jáne Qazaqstanǵa kóshirmesi tú­rinde (72 812 qujat) alyp ke­lindi; qazaqstandyq mýzeılik toptamalarda analogi joq XVI-XIX ǵǵ. qazaqtardyń tarıhy men mádenıeti boıynsha jańa jazba jáne arhıvtik materıaldar men artefaktiler (63 eksponat) ǵy­lymı aınalymǵa engizildi; qazaq dalasyn bıleýshilerdiń mınıatıýra jáne portret túrindegi vızýaldy derekkózderi tuńǵysh ret Ulybrıtanııa, Fransııa, Italııa kitaphanalary men mýzeılerinen ákelingen kóshirmeler jáne bas­qalary.

Áriptestik yntymaqtastyq jáne halyqaralyq ǵylymı baǵdar­lamalar men jobalardy iske asyrý maqsatynda qazaqtyń ǵalym qyzy Qytaı, Japonııa, Iran, Túrkııa, Úndistan, Mońǵolııa, Fran­­sııa, Vengrııa, Reseı jáne t.b. el­shiliktermen júıeli baılanys­tar ornatyp, olardy damytýda uıtqy boldy. Qysqasy Merýert Qýatqyzy basqarǵan jyldarda Shyǵystaný ınstıtýtynyń shet­eldik 40 ǵylymı mekememen yntymaqtastyq týraly kelisim-sharttarǵa qol qoıyldy.

 Atap aıtar bolsaq, Shyǵystaný ınstıtýty búginde bir kezde Merýert Ábýseıitova salyp ketken dástúrli dańǵyl joldy boılap Oksfordtyń Islamdy zertteý ortalyǵy, Kembrıdj ýnıversıteti janyndaǵy Ortalyq Azııalyq forýmy (Ulybrıtanııa); Qytaıdyń Birinshi tarıhı arhıvi (QHR); Lýven Katolıktik ýnıversıteti (Belgııa); Bern ýnıversıteti, Bern tarıhı mýzeıi (Shveısarııa); Halyqaralyq ortalyqazııalyq zertteýler ınstıtýty (MISAI); Áleýmettik tarıh jáne dindi zert­teý ınstıtýty (Italııa); RǴA Shy­­ǵystaný ınstıtýty (Reseı, Más­­keý), RǴA Shyǵys qol­jaz­ba­lary ınstıtýty (Reseı, Sankt-Pe­­terbýrg) jáne t.b. bedel­di shet­­eldik shyǵystaný ortalyq­tary­­men ǵylymı baılanystar ornatý men birlesken ǵylymı baǵ­dar­lamalardy ázirleý, ǵylymı maqalalardyń halyqaralyq jı­naqtaryn, ǵylymı jýrnaldar, monografııalar ázirleýde, birlesken halyqaralyq konferensııalar, semınarlar ótkizýde belsendi jumys istep keledi.

Sonymen birge professor M.Ábýseıitova otandyq ǵylym men bilimniń bezbendeler jaýap­ty sáti men eksperttik tobyna qatysty birqatar komıssııasynyń múshesi. Atap aıtqanda ǵylym men tehnıka salasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵyn berý jónindegi ko­mıssııanyń múshesi; Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq mem­lekettik ǵylymı-tehnıkalyq sa­rap­tama ortalyǵynyń múshesi qa­tarly qoǵamdyq qyzmetterdi abyroımen atqaryp keledi.

Ásire astyn syzyp otyryp aıta keter jaǵdaı Merýert Qýat­qyzy Qazaqstannyń shyǵys­taný jáne tarıh ǵylymyn damy­týda jas kadrlardy daıarlaý men olardy tárbıeleý isine erekshe kóńil bólip keledi. Atap aıtqanda, onyń jetekshiligimen 10 doktorlyq jáne 25 kandıdattyq dıssertasııa (olardyń qatarynda AQSh, Japonııa, Fransııanyń zertteý­shileri bar) daıyndaldy jáne qorǵaldy.

Merýert Qýatqyzy jeke kúsh-jigerimen 2003-2010 jj. R.B.Súleı­menov atyndaǵy Shyǵys­ta­ný ınstıtýty janyndaǵy D55.40.03 Dıssertasııalyq keńes­tiń tóraǵasy retinde elimizde shyǵystaný salasy boıynsha kóp­­te­gen mamandardyń daıyndalýyn qamtamasyz etti. 2011-2012 jj. BǴM Bilim jáne ǵylym sala­­syndaǵy baqylaý komı­teti Pre­zıdıýmynyń múshesi bolyp ta qyzmet atqarǵany bar. 2015-2021 jj. «Halyqaralyq qa­tynas­tar», «Shyǵystaný» jáne «Ta­rıh, túrkologııa, arheolo­gııa» maman­­dyqtary boıynsha Dıs­serta­sııalyq keńes tóraǵasynyń orynbasary bolyp qyzmet jasady.

Qorytyndylaı kelgende aı­tarymyz, professor M.Q.Ábý­seıitova – tal boıyna týa bit­ken kisilik pen ádeptiliktiń, bilik­­tilik pen bilgirliktiń arqa­synda, so­nymen birge ómirden júre kele jınaǵan daryndy uıym­das­tyrýshylyq qabiletiniń nátı­jesinde otandyq shyǵystaný ǵy­ly­­mynyń «Merýert mektebi» dep ata­latyn aıshyqty mektebin qura bildi.

 

Dúken MÁSIMHANULY,

R.B.Súleımenov atyndaǵy Shyǵystaný ınstıtýtynyń

bas dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor

Sońǵy jańalyqtar

Álimhanuly-Andrade: Toǵyz aı kútken tolǵaqtaı

Kásipqoı boks • Búgin, 20:35

Japon teńizine 8 tonna kómir tógildi

Oqıǵa • Búgin, 19:35

Ýsık aqsha usynsa, Djoshýa kúte turady

Kásipqoı boks • Búgin, 19:20

Jalǵas qarsylasyn jazalaýǵa daıyn

Jekpe-jek • Búgin, 18:30

Almatyda 5G jelisi iske qosyldy

Tehnologııa • Búgin, 18:05

Pavlovtyń kezekti jekpe-jegi Máskeýde ótedi

Kásipqoı boks • Búgin, 16:50

Jeńilisten keıingi jańa qadam

Kásipqoı boks • Búgin, 16:05

Belarýssııa referendým ótkizedi

Álem • Búgin, 13:05

30 soqqy – 1 gol

Fýtbol • Búgin, 12:51

Uqsas jańalyqtar