Qazaqstan • 27 Qazan, 2021

Organıkalyq ónim óndirýge múmkindik mol

52 ret kórsetildi

Senatta Palata Spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen organıkalyq ónimderdi óndirý jáne olardyń aınalymy máselelerine arnalǵan zań jobalaryn tanystyrý rásimi ótti. Bul zań jobalaryna senatorlar bastamashy boldy.

Is-shara barysynda Senat Tóraǵasy «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasynda elimizdi ekologııalyq taza ónimder naryǵynda ja­han­dyq deńgeıge kóterý mindeti bel­gilengenin aıtty. El Prezıdenti óz Joldaýynda osy máselege nazar aýdarǵany belgili.

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan Joldaýynda bul máselege arnaıy toqtalyp, elimizdiń aýyl sha­rýashylyǵyndaǵy áleýeti já­ne organıkalyq ónim óndirý múm­kindigi tolyq paıdalanylmaı otyr­ǵanyn atap ótti. Qazirgi tańda or­ganıkalyq ónim óndirý nary­ǵynda uzaq merzimdi ósý tren­di baıqalady. Sondyqtan bul sala­nyń damý múmkindigi óte joǵa­ry deýge tolyq negiz bar», dedi Máýlen Áshimbaev.

Senat Spıkeri óz sózinde eli­miz­de organıkalyq ónim óndirý salasy boıynsha aıtarlyqtaı jumys atqarylǵanyn aıta kele, bul baǵytta ózekti túıtkilder de bar ekenin sóz etti. Onyń ishinde zańnamalyq retteý máselesiniń mańyzy joǵary. Sondyqtan senatorlar osy saladaǵy zańdardy jetildirý úshin birqatar zań jobalaryna bastamashy boldy.

Soǵan sáıkes, «Organıkalyq ónim óndirý jáne onyń aınalymy týraly», «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq ak­tilerine organıkalyq ónim­der­di óndirý jáne olardyń aına­lymy týraly ózgerister men to­lyq­ty­rýlar engizý týraly» jáne «Qa­zaq­­stan Respýblıkasynyń Ákim­shilik quqyq buzýshylyq týraly kodek­sine tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalaryna jańa­shyl­dyqtar engizý kózdelip otyr.

Jańa normalardyń bári orga­nı­kalyq ónim óndirýshiler úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa jáne osyn­daı ónimderdi tutynýshy aza­mat­tardyń suranystaryn qanaǵat­tandyrýǵa arnalǵan.

Atap aıtqanda, memleketke ót­peli kezeńniń shyǵystaryn sýbsıdııalaý usynylady. О́ıtkeni aýyl­sharýashylyq taýarlaryn óndi­rýshiler birneshe jyl boıy ónim ala almaýy múmkin. Soǵan sáı­kes ótpeli kezeńge tap bolyp, bos qalǵan aýyl sharýashylyǵy jer­le­rinen paıda da kóre almaıdy.

Zań jobasyn talqylaý barysynda senator Aqylbek Kúrishbaev negizgi baıandama jasady. Onyń aı­týynsha, organıkalyq ónimniń ba­ǵasy dástúrli ónimge qaraǵanda álem­dik naryqta eń az degende 15 paıyzǵa, kóp degende eki ese qym­bat.

«Qazirgi tańda organıkalyq ónimdi alpys shaqty otandyq kásiporyn óndirip, eksporttaıdy. Sońǵy jyldary eksporttyń mólsheri 15-17 mln dollarǵa jetti. Bul kórsetkish boıynsha TMD memleketteriniń ishin­de ekinshi orynda turmyz. Sa­rap­shylardyń boljamy boıyn­sha, Qazaqstan men Reseıdiń organıkalyq ónim óndirý boıynsha álemdik naryqtaǵy áleýettik úlesi 20 paıyz. Bul – úlken kórsetkish ári mejeli maqsat. Eksportty bo­la­shaqta 2-3 mlrd dollarǵa deıin kóterýge múmkindik bar. Iаǵnı qazirgi deńgeıden kem degende 100-200 ese kóbeıte alamyz», dedi A.Kúrishbaev.

Senator óz sózinde osy ma­ńyzdy salanyń damymaı turǵa­ny­nyń sebebine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, buǵan kedergi kelti­rip turǵan eki úlken mańyz­dy másele bar. Birinshi másele – ón­di­retin organıkalyq ónimimiz­di sheteldikter moıyndaý qajet. Basqa sózben aıtqanda, Qazaq­stan­nyń standarttary sheteldikterdiń standarttaryna sáıkes bolý kerek.

«Ekinshi – bizdiń fermer­leri­mizdiń organıkalyq óndiristi ıgerýi. О́ıtkeni onyń óziniń tár­tibi, tehnologııasy bar. Tuqymnan, ty­­ńaıtqyshtardan bastap, topy­raqtyń qunarlylyǵyna deıin mańyzdy. Bul rette, fermerlerdiń bilimin kóterý óte ózekti másele», dedi A.Kúrishbaev.

Depýtat taǵy bir jańa­shyl­dyqqa toqtalyp ótti. Ol – orga­nı­kalyq ónimdi mindetti sertıfıkattaýdan bas tartý. Álemdik tájirıbege sáıkes, daıyn ónim emes, tek organıkalyq ónimdi ón­dirý úderisi ǵana sertıfıkattalady. Mundaı shara ónim óndirýdiń ózindik qunyn tómendetedi jáne sharýalardy qosymsha qarjylyq júktemeden bosatýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde, ónimdi, ási­rese, ishki naryqta qoljetimdi ba­ǵamen ótkizýge jol ashylady.

«Birinshiden, zań jobasynda ónimderdi emes, organıkalyq ónim­derdi óndirý prosesin sertıfıkattaý usynylady. Bul tásil óndiristik prosesterdi naq­ty­laıdy jáne halyqaralyq tá­ji­rıbege sáıkes ke­ledi. Ekin­shiden, organıkalyq ónimdi ser­tı­fı­kat­taý naryqtyń qa­jet­ti­lik­teri men qalaýyna baı­­la­­nysty júze­ge asyrylady. Álem­degi je­tekshi óndirýshiler men eksport­­taý­shylar osylaı jumys isteıdi.

Úshinshiden, sertıfıkat­taý talaptary bir qujatta bel­gi­lenedi. Qazirgi tańda sertıfıkat­taý talaptary ár túrli deńgeıdegi 4 qujatta bir mezgilde qamtylyp, aýyl sharýashylyǵy taýar óndirý­shileriniń jumysyna qıyndyq týǵyzyp otyr. Tórtinshiden, orga­nı­kalyq ónim shyǵaratyn kooperasııalar men usaq óndirýshilerdi toptarǵa biriktirý kózdeledi.

Iаǵnı zań jobasynda top­tyq attestattaý úshin jeke qosal­qy sharýashylyqtardy, shaǵyn qo­ja­lyqtardy jáne sharýa qoja­lyqtaryn biriktirý usyny­lady. Sondaı-aq olardyń uıym­das­tyrýshylyq, basqarýshylyq jáne qarjylyq shyǵyndaryn azaıtýǵa múmkindik beretin Ulttyq PGS jú­ıesin qalyptastyrý múmkindigi qarastyrylmaq», dedi depýtat.

Budan bólek, tyń jáne tyńaıǵan jerler ótpeli (konversııalyq) kezeńsiz organıkalyq ósimdik sha­rýashylyǵyna beriledi. Shetel­dik organdardan sertıfıkat al­ǵan sharýa qojalyqtary, aýyl sha­rýa­shylyǵy holdıngteri men qaıta óńdeý jáne tamaq ónerkásibine ishki naryqta «organıkalyq», «bıo», «eko» mártebesi men tań­ba­laýy bar organıkalyq ónim satýǵa múmkindik berilmek.

Sonymen qatar Qazaqstanǵa ákelinetin organıkalyq ónimderdi jetkizý, tańbalaý jáne ótkizý jónindegi qyzmet jańa zańmen ret­teledi. Organıkalyq ónim óndi­rý­shilerdi aqparattyq, uıymdas­ty­rýshylyq, ádistemelik jáne konsýltatıvtik qamtamasyz etý kózdelgen. Sondaı-aq sertıfıkattaý jáne keńes berý shyǵyndaryn sýb­sıdııalaýdyń qoldanystaǵy ny­sanyn saqtaý qarastyrylmaq. Eń bastysy, organıkalyq óndiris úshin ın­fra­qurylymdyq resýrstar qu­rylady.

Zań jobalaryn talqylaýǵa Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev, agrarlyq sektor mamandary, BUU Azyq-túlik jáne aýylsharýashylyq uıy­my­­nyń Qazaqstandaǵy ókili, Qa­zaq­­standa organıkalyq ónim óndi­rý­shiler odaǵynyń, Ulttyq ag­rar­lyq ǵylymı-bilim ortalyǵy­nyń, «Qazaqstan-Germanııa agro­saıa­sı dıalogy» jobasynyń ókil­deri jáne taǵy basqa osy saladaǵy sarapshylar qatysty.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeevtiń aıtýynsha, qazirgi tańda Qazaqstanda orga­nıkalyq ónim óndirýge shetel­dik organdardan sáıkestik sertı­fıkatyn alǵan 38 sharýa qoja­lyǵy bar. Eýropalyq komıssııa 2020 jylǵy 20 mamyrda qaýip­siz jáne ekologııalyq azyq-túlik júıe­sin qurý strategııasyn qabyl­da­ǵany belgili. Mınıstrlik osy «Fer­merden dastarqanǵa» jobasyna ıek artpaq.

«Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2025 jylǵa deıingi ulttyq jobasy aıasynda orga­nı­ka­lyq tyńaıtqyshtardy óndirý men paıdalanýdy yntalandyrý maq­satynda organıkalyq egin­shi­likti damytý sharalary qaras­tyrylǵan.

Organıkalyq eginshilik aýyl­sharýashylyq daqyldaryn ósirý aýyspaly egisterdi saqtaýdy, mu­qııat óńdeýdi, joǵary sapaly tuqymdardy sebýdiń oń­taı­ly merzimin, tereńdigin jáne jyl­damdyǵyn saqtaý jáne or­ga­­nı­kalyq tyńaıtqyshtardy min­detti túrde engizýdi qamtıdy. Olardy qoldaný – joǵary ónim alyp, to­pyraq qunarlylyǵyn arttyrý jáne saqtaýdaǵy múmkindik beretin mańyzdy ádisterdiń biri.

Respýblıkada organıkalyq tyńaıtqyshtarǵa qajettilik 100-110 mln tonna shamasynda. Sta­tıstıkalyq málimetterge sáı­­kes, 2020 jyly 1,2 mln ton­­na orga­nıkalyq tyńaıtqysh engi­­zildi, bul 2016 jylmen salys­tyr­­ǵan­da 2 esege kóp», dedi Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri.

«Qazaqstannyń organıkalyq ónimderdi óndirýshiler odaǵy» dırektory Arsen Kerimbekovtiń aıtýynsha, organıkalyq ónimderi shetelge eksporttalǵanda birneshe ret sertıfıkattaýǵa min­detti. Son­­dyqtan ol ımporttaý­shylardy Qazaq­stanǵa ákelgen organıkalyq ónim­derdi sertıfıkattaýdy min­det­teýdi usyndy.

«Elimizdegi organıkalyq óndi­rýshilerdi zańdy túrde qorǵaý qa­jet. Sondaı-aq EO, AQSh, Kana­da, Qytaıdan sertıfıkat alǵan ónimderimizdi Qazaqstan aýma­ǵynda satýǵa múmkindik berý kerek. Álemdik konıýnktýra árqa­shan tıimdi bola bermeıdi, mundaı kezde ónimdi óz elimizde satqan jón. Qoldanystaǵy zańda naqty tyıym joq, biraq másele týyndamas úshin resmı ruqsat berýdi usynamyz», dedi A.Kerimbekov.

Is-shara sońynda Senat Tór­aǵa­sy talqylaý barysynda aıtylǵan pikirler men usynystar aldaǵy ýaqytta eskeriletinin jáne zań jobalaryn jyl sońyna deıin Parlament qaraýyna engizý qajet ekenin aıtty.

Sońǵy jańalyqtar

Álimhanuly-Andrade: Toǵyz aı kútken tolǵaqtaı

Kásipqoı boks • Búgin, 20:35

Japon teńizine 8 tonna kómir tógildi

Oqıǵa • Búgin, 19:35

Ýsık aqsha usynsa, Djoshýa kúte turady

Kásipqoı boks • Búgin, 19:20

Jalǵas qarsylasyn jazalaýǵa daıyn

Jekpe-jek • Búgin, 18:30

Almatyda 5G jelisi iske qosyldy

Tehnologııa • Búgin, 18:05

Pavlovtyń kezekti jekpe-jegi Máskeýde ótedi

Kásipqoı boks • Búgin, 16:50

Jeńilisten keıingi jańa qadam

Kásipqoı boks • Búgin, 16:05

Belarýssııa referendým ótkizedi

Álem • Búgin, 13:05

30 soqqy – 1 gol

Fýtbol • Búgin, 12:51

Uqsas jańalyqtar