Dúnıejúzilik muhıtpen jalǵaspaıtyn tuıyq teńiz Kaspıı – myńdaǵan jyldar buryn Horezm men Hıýadan Eýropa men Taıaý Shyǵysqa Uly Jibek joly kerýeni ótetin ejelgi órkenıet mekeni bolsa, búginde Mańǵystaý arqyly jańa jobalardyń, jańa bastamalardyń qolǵa alynýyna ótkel bolyp otyr. Mańǵystaý oblysy barlyq kólik jolynyń bolýy esebinen qýatty tranzıttik jáne logıstıkalyq áleýetke ıe. Búginde elimizdiń jalǵyz teńiz qaqpasy arqyly memleketimizdiń ǵana emes, sondaı-aq osy kólik baǵytyn qalaıtyn basqa da elderdiń eksporttyq júgi ótedi. Sondyqtan teńiz porttaryn damytý basym baǵyt bolyp sanalady.
Oblys ákimi Nurlan Noǵaevtyń qatysýymen «Kaspıı porttary jáne keme qatynasy-2021» halyqaralyq konferensııasy men kórmesiniń uıymdastyrylýy – buǵan deıingi atqarylǵan jumys pen aldaǵy ýaqytqa josparlanǵan jumystardy tanystyrdy. Is-shara barysynda Azııa men Eýropa arasyndaǵy saýda joldaryn damytýǵa baǵyttalǵan sheshimderdi izdeý máseleleri talqylandy.
Teńiz kólik ınfraqurylymynyń mańyzdy nysany – TRASEKA, Soltústik – Ońtústik jáne THKB, Qytaı – Eýropa halyqaralyq dálizderiniń qıylysynda ornalasqan Kaspııdegi Aqtaý teńiz porty. Oblys ákiminiń baspasóz qyzmeti habarlaǵandaı, port jylyna 5,2 mln tonna kóleminde qurǵaq júk pen 12,5 mln tonna kólemindegi shıki munaıdy ótkizýge qaýqarly.
«Nurly jol» baǵdarlamasy men Qazaqstannyń tranzıttik strategııasyn damytý nátıjesinde Aqtaý portyna mańyzdy tranzıttik júkterdi tartýǵa múmkindik beretin kólik baǵyttary ázirlendi. Máselen, sońǵy 5 jylda Qazaqstan aýmaǵy arqyly jóneltiletin konteınerlik júkter aǵyny 100 esege jýyq ósti.
Aqtaý teńiz portyn soltústik baǵytta keńeıtý maqsatynda Aqtaý teńiz soltústik termınaly iske qosyldy. Jyl basynan beri soltústik termınal arqyly júk tasymaldaý kólemi 813,5 myń tonnany qurady, bul 2020 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 57%-ǵa artyq. 2023 jylǵa qaraı júkterdi aýystyryp tıeý kólemin 2,3 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtý josparlanyp otyr.
Kaspıı teńizinde damyp kele jatqan teńiz porty – Quryq porty. Aqtaý portynan ońtústik baǵytta, Kaspıı teńiziniń shyǵys jaǵalaýynda aýa-raıy qolaıly shyǵanaqta ornalasqan Quryq paromy astyq pen munaı ónimderin, hımııalyq zattardy jáne tyńaıtqyshtardy, ózge de turmystyq júkterdi tıep-túsirýge baǵyttalǵan. Táýelsizdik alǵan soń teńiz jaǵasynan salynǵan alǵashqy port Transkaspıılik kólik dálizindegi mańyzdy baılanys býyny bolyp tabylady. Joba iske qosylǵan soń alǵashqy kezekte 2015-2016 jyldary 4 mln tonna, 2017-2018 jyldardaǵy ekinshi kezekte 2 mln tonna, úshinshi kezekte, ıaǵnı 2030 jylǵa qaraı 7,9 mln tonna qýatqa jetýdi mejelegen, búginde júkterdi mýltımodaldy tasymaldaýdy qamtamasyz etetin Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdarynyń mańyzdy býyny sanalady. Eýrazııanyń perspektıvaly kólik dálizderiniń biri retinde Qytaıdan Qazaqstan aýmaǵy, Kaspıı teńizi akvatorııasy, Ázerbaıjan jáne Grýzııa arqyly ótip, keıinnen Eýropa elderine shyǵady.
Portta «Nurly jol» ınfraqurylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 2017 jyly temirjol jáne avtomobıl aılaqtaryn quraıtyn paromdyq keshen iske qosyldy. Temirjol aılaǵynyń ótkizý qabileti jylyna 4,1 mln tonna, al avtomobıl aılaǵy jylyna 1,9 mln tonna júkti óńdeýge múmkindik beredi. Eger 2020 jyly eki aılaq arqyly ótken júk kólemi 1,6 mln tonnany qurasa, 2021 jyldyń 9 aıynda portta shamamen 600 myń tonna júk tıeldi. Quryq portyn damytý tujyrymdamasy sheńberindegi ınvestısııalar boljamy 2030 jylǵa deıin 120 mlrd teńgeni quraıdy dep shamalanady.
О́ńir basshysy N.Noǵaev quttyqtaý sózinde Mańǵystaý oblysy óńirdiń kóliktik-logıstıkalyq múmkindikterin paıdalana otyryp, Ekonomıkalyq damý josparyn júzege asyrý boıynsha Elbasy men el Prezıdenti alǵa qoıǵan mindetterdi oryndaý úshin jumys istep jatqanyn aıtty. Nurlan Noǵaev zamanaýı kólik ınfraqurylymyn qalyptastyrý óńir ekonomıkasyna oń mýltıplıkatıvti áser etetinin jáne jergilikti atqarýshy organdar óńirdiń kólik-logıstıkalyq áleýetin tolyq iske asyrý úshin barlyq kúsh-jigerin jumsaıtynyn atap ótti.
Teńiz porttarynyń áleýetin arttyrý, porttardaǵy jumystardy zamanaýı deńgeıge jetkizý – zaman talaby jáne el ekonomıkasynyń damýyna qosylar úles. Sondyqtan bul baǵyttaǵy jumystar mańyzdylyǵyn joımaq emes.
Mańǵystaý oblysy
