Bul – jaqsy habar!

Dúıim eldi dúr silkindirgen el ataýyna qatysty jańalyq Elbasynyń kúni keshe Atyraýǵa jasaǵan saparynda aıtqan bir aýyz sózinen bastalǵan edi. Aıta ketý kerek, Elbasynyń bul usynysy qazirden-aq úlken qoldaýǵa ıe bola bastady. Qalaı desek te, Prezıdent aıtqan usynys halqymyzdyń san ǵasyrlar boıy armandaǵan maqsat-murattaryna qol jetkize bastaǵandyǵyn bildiretini sózsiz. Bútin bir eldi basqaryp otyrǵan adamnyń jaıdan-jaı másele qozǵamaıtyny belgili. «Handa qyryq kisiniń aqyly bar» degen qazaq Prezıdent tarapynan aıtylǵan árbir sózge mán berip keledi. Al bul jolǵy usynystyń jóni tipti bólek. Memleketimiz «Qazaq Eli» nemese biz «Qazaq» gazetinde aıtyp júrgen «Qazaqııa» bolyp atalyp jatsa... Ylaıymda Deshti Qypshaq dalasynyń mereıi ústem bolǵaı, baıyrǵy qazaq jurtynyń burynǵy aıbarynan at úrketin aıbyndy aty búgingideı zamanda qaıta jańǵyrsyn! Bálkim, Prezıdenttiń bul bas­tamasyn, biz, artyndaǵy qarasha jurt jappaı qoldasaq, eger el azattyǵyn, onyń táýelsizdigin, qazaq memleketiniń dara ekendigin ábden sezingen ult bolsaq Elbasynyń usynysyn qoldap, «Qazaq Eli» ekenimizdi dáleldermiz, bolmasa kóp «stannyń» biri bolyp qalarmyz, ol ózimizge baılanysty. Ne de bolsa Elbasy elshildik ıdeıa­ny ortaǵa tastady, ony aıaǵyna deıin aparý qalǵan jurtqa endigi jerdegi júk, ári zor mindet te. Reti kelgesin osy oıǵa jáne bir faktini tirkeıik. «Stan» sózi parsyshada «lager» degen sóz ekeni erteden-aq belgili. Ojegov sózdiginde de osyndaı maǵyna beretinin kózi qaraqty jurt biledi. Tipten soraqysy, «stannyń» astarynda «voıýıýshaıa, borıýshaıasıa storona, obshestvenno-polıtıcheskaıa grýppırovka, v sarskoı Rossıı: admınıstratıvno-polıseıskoe podrazdelenıe ýezda» deıtindeı de mán bar. Mysyr (Egıpet), Iran, Irak sııaqty elder de «standy» qabyldamaǵan. Iаǵnı, memleket ataýyn ult, ulys ataýynda saqtaǵan. Al Anglııa, Fransııa, Italııa, Ispanııa, Danııa, Germanııa, Chehııa,.. t.t. batystaǵy elder memleket ataýynyń sońyna «ııa» formatyn jalǵaǵan. Osydan shyǵatyn qorytyndy: bizdegi qazirgi Qazaqstan Respýb­lıkasy ataýyn «Qazaq Eli» dep ataýdyń esh ábestigi joq. San ǵasyrlar boıy tolaıym dáýirlik ómir ótkelderinen ótken, neshe márte qoǵamdyq ózgeristerge ushyraǵan, nebir zamanaýı ýaqyt formasııalaryn basynan keshirgen Alash jurty búgin óz Táýelsizdigine qol jetkizdi. Qazaq, ótkeninde alǵashqy dáýirdi bylaı qoıǵanda, handyq, feodaldyq, sosıalıstik, qazir kapıtalıstik dep atalatyn qoǵamdyq dáýirlerdi kórdi. Tipti, ult, el ataýynan adasyp qalǵan tustar da bar. Qansha ýaqyt «qazaq» emes «kırgız-qaısaq» bop ataldy, jazylyp keldi. Shúkir, keshegi Alash arystarynyń áýeli orys ımperııasymen, keıinnen bolshevıkter bıligimen alysyp júrip, óz ataýymyzǵa qol jetkizgenin taǵy umytýǵa bolmaıdy. Osyndaıda «Qazaqty qazaq deıik. Ádildikti qalpyna keltireıik» dep maqala jazatyn qaıran Sáken Seıfýllınniń eńbegin erekshe ataý kerek. Sondaı erler bolmaǵanda 1920 jyly qurylǵan avtonomııalyq respýblıkamyzdyń aty Qyrǵyz avtonomııasy kúıinde endi qansha turaryn kim bilsin! Qaısarlyq dep arystary­myzdyń osyndaı ulttyq minezin aıtsaq bolady. Bizdegi álgi «qazaq myń ólip, myń tirilgen» degen sóz osyndaıdan qalǵan. Endi ótkenge salaýat, qalǵanǵa bereke deıtindeı zaman keldi. Burynǵyny qazýdyń qajeti az. Tarıhqa adaldyq kerek. Ár adam óz qoǵamynyń perzenti retinde óz ǵasyrynyń joqshysy bola alsa muratty. Keshe (1991 j.) erkindiktiń kúni týǵanda bul jaı nege qarastyrylmady, qaıtip áý bastan Ata Zańǵa «Qazaqstan Respýblıkasynyń» ornyna «Qazaq Respýblıkasy» dep jazbadyq deý búgin kesh. Kinálasýdan eshteńe ónbeıdi. Ras, ádiline kóshkenge qazirgi qoldanystaǵy «Qazaqstan» ataýynda da esh sókettik joq. Gáp basqada. Bar ersilik «Qazaq» sózine jalǵanǵan «stan» jurnaǵynda bolyp tur. «Stan» keshegi quldyq, bodandyq, jiktelý, bóliný jaǵymyzdy eske túsire beredi, sondyqtan keleshekti boljaǵanda sózdiń «lagerlik» tegi eldi shtat-shtatqa bólýge ońaı – qoljaýlyq qaýpi kókeıde turady. Kúl astynda qolamta bar. Irge qymtalmasa sańylaý kóp. Bul ustanymdy el zııalylary, Senat jáne Májilis depýtattary, halyq bolyp oılassa bolady, qoldaý kerek-aq qoı! El­basy atyraýlyqtarmen kezdeskende ordaly oıdy ortaǵa tastady. Oryndy usynys, elshildik sóz! Qazaq jurty Qazaq Eli atanýǵa qashannan-aq quqyly edi-aý. Sol kún jetti me? Tórle, jaqsy habar! Qoǵabaı SÁRSEKEEV.