Rýhanııat • 22 Qarasha, 2021

Kóńil tapshylyǵy

475 ret kórsetildi

Kóńil shirkin sheksiz muhıt sekildi. Biraq onyń da sarqylatyn, taýsylatyn kezi bola ma deımin. Bálkim bireýler: «mynaý ne dep sandyraqtap tur, kóńil taýsylýshy ma edi, kóńil qalýshy edi ǵoı. Kóńildiń taýsylǵany nesi» dep ýáj de aıtar. Bálkim solaı da shyǵar. Biraq maǵan qazirgi qazaq ómirinde júrip jatqan ózgerister kóńildiń taqa taý­syl­masa da azaıa túskenin, sýala túskenin bil­diretindeı seziledi. Muny, ásirese ótken men qazirgini salystyrǵan kezde aıqyn kórýge bolady. Máselen, kezindegi qazaq kóńilimen baı qazaq edi. Onyń kóńil keńdigi óziniń shetsiz-sheksiz saıyn dalasyndaı, al tazalyǵy kók aspanyndaı bolatyn. Sol kóńil qazir bar ma? Joq sekildi...

Qazirgideı qoldan jasalǵan materıaldyq ıgilikterdiń ár shańyraqqa dendeı enip, dúnıeni basyp qalýy da qazaqta buryn-sońdy bolmaǵan qubylys. Osy qubylys etek alǵan saıyn qazaq kóńiliniń taryla jáne kirleı túskendigin kórip otyrmyz. Bálkim, munyń ózi halqymyzdyń materıaldyq ıgilikterdi ıgerýdegi tájirıbesiniń azdyǵynan týyndaǵan keleńsizdik bolar. Ýaqyt óte kele, materıaldyq qundylyqtardy erterek ıgergen ózge halyqtardan úırene kele biz de eki jaǵyn teń ustaıtyndaı dárejege jetermiz.

Negizi kóńil adammen birge paıda bolǵan dúnıe. Adamdardyń birin-biri jaqyn tartýyna, qaýymdasyp ómir súrýine, ortada mahabbattyń paıda bolýyna sezim men kó­ńil­diń áseri birdeı. Bul ekeýi adammen birge jaralǵan ınstınktik qabilet. Mine, osy tur­ǵy­dan alǵanda kóńil men ómirdi egiz deýge de keledi.

Biraq ta qazir bizde ǵana emes, jalpy adamzat qoǵamynda tabıǵı dúnıelerge qaraǵanda, adam qolymen jasalǵan materıaldyq qundy­lyq­tardyń alǵa shyǵyp ketýi beleń alýda. Onsyz qazirgi adamzat ómirin elestetýdiń ózi múmkin emes. О́mirdi órkenıettiń bılep tur­ǵandyǵyn kóremiz. Ári-beriden soń adam ómi­riniń ózi sol materıaldyq ıgilikterge ábden májbúr bolyp qalǵandyǵyn da baı­qaımyz. Qazir qaıda barsań da jyltyraǵan materıaldyq ıgilikter aldyńnan shyǵady. Qalalardaǵy sándi ǵımarattar, neshe túrli sýpermarketter, jıhazdar, jarq-jurq etken mashınalar, kıim-keshekter kúıinde shyǵady.

О́kinishke qaraı, osyndaı jaǵdaılar yq­palymen elimizde – materıaldyq álem qor­shaýyndaǵy ómirde kóńili taza saqtalǵan adamdy kezdestirý qıyndap barady. Adamǵa tán shynaıy kóńil, izgi nıet, adamgershilik sezim, bulardyń bári materıaldyq ómirdiń tasasynda qalǵandaı.

Al endi osy materıaldyq ıgilikterge ıe bolǵan adam balasy burynǵyǵa qaraǵanda ba­qytty bola tústi me? Ol shynaıy rahat­ty bastan keshý ústinde me? Muny aıtý qıyn. О́ıtkeni oǵan árkim ártúrli jaýap berýi múmkin. Qazirgi qoǵamda neshe túrli fılosofııalyq aǵym bar. Baqyttyń ózin olar ártúrli qyrynan qarastyrýy múmkin. Biraq meniń oıymsha, qazirgi materıaldyq ıgilikterdiń ózi eger tumsa tabıǵattyń ózindeı taza kóńil bolmasa nemese onyń ómirdegi orny azaısa, adamdy shynaıy baqytqa jetkize almaıtyndaı. Tipti baqytsyz ete túsetindeı. О́ıtkeni adam balasy, qashanda bolsyn, birinshi kezekte kóńilimen baqytty ǵoı.

Osy rette álemge tanymal saıasatker, AQSh dıplomaty Genrı Kıssındjer aıtypty de­gen myna sóz kimdi de bolsyn oılandyratyny anyq:

«Qazirgi zamannyń adamdarynda bári de bar dep te jáne eshteńe de joq dep te aıtýǵa bolady. Sebebi bizdi eshteńe qýandyrmaıdy, biz shynaıy baqytty emespiz. Al keńes adamy bolsa djınsy, týalet qaǵazy nemese ystalǵan shujyq sekildi qarapaıym zattardyń ózine shyn kóńilden máz bolatyn. Sondyqtan keýdesin kere tynystap, tolyqqandy ómir súre aldy. Biz olarǵa jaltyraǵan asta-tók zattardyń arǵy jaǵynda kapıtalızmniń jyr­t­qyshtyq zańdary jasyryp turǵan álemniń esigin asha otyryp, adamgershilik sıpattarynyń buzylýyna sebepshi boldyq... Olarda mahabbat bar edi, bizde tek seks. Olarda shynaıy adamı rızashylyq boldy, bizde tek aqsha. Mine, osylaı barlyq jaǵynan jalǵastyra berýge bolady. Meni sosıalızmge tabynýshy dep aıtý qıyn, men batystyq oılaý júıesindegi Batys adamymyn. Biraq men Keńes Odaǵynda homo soveticus dep ataýǵa laıyq jańa adam paıda bolyp edi dep esepteımin. Bul adam bizdegilerden bir saty joǵary turyp edi. Eń ókinishtisi sol, biz adamzattyń osy bir tumsa qoryǵyn talqandadyq. Bul, bálkim, bizdiń eń úlken qylmysymyz da shyǵar», depti Genrı Kıssındjer.

Iá, jer betinde tushy sýdyń azaıyp, aýanyń bylǵanýy sekildi adamnyń rýhanı jan-dúnıesinde de ózgerister júrip jat­qandaı. Sý tapshylyǵy sekildi kóńil tap­shylyǵy kele jatqandaı. Tipti bul ekeýi bir- birimen tyǵyz baılanysty da shyǵar?!

Sońǵy jańalyqtar

Túrkistanda 200-deı úı jylýsyz qaldy

Aımaqtar • Búgin, 18:15

Ekibastuzda 40-tan astam úıge sý berilmegen

Aımaqtar • 02 Jeltoqsan, 2022

Erbolat Dosaev Almaty qalasynyń ákimi qyzmetinde qaldy

Taǵaıyndaý • 02 Jeltoqsan, 2022

QazaqGaz dırektorlar keńesiniń quramy ózgerdi

Qazaqstan • 02 Jeltoqsan, 2022

Uqsas jańalyqtar