Sharj sheberi

Qazaq qalamgerleri arasynda sharj ónerimen aınalysqandar bolǵan. Máselen, maıdanger jazýshy Qalmuqan Isabaevtyń zamandastaryn beınelegen ázil sýretteri kezdesedi. Alaıda ol kisinikin qyzyǵýshylyq dep aıtýǵa bolady. Al bizdiń keıipkerimizdiń jóni bólek. Ol – Almaty kórkemsýret ýchılıshesi men qazirgi T. Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń kórkemsýret fakýltetin támamdaǵan kásibı maman. Beıneleý ónerinde óz súrleýin salǵan sýretshi. Onyń ázil sýretterin kórgende ezýińizge eriksiz kúlki úıiriledi. Ol beınelegen adamdardyń osaly joq, bári de halqymyzǵa tanymal tulǵalar. Solardyń syrtqy kelbeti men ishki jan dúnıesin sátti úılestirip, jyly ıýmormen kórkemdegen sheberligine tánti bolasyz.

Jalpy, sharj janryn meńgerý ońaı emes, oǵan bilim men sheberlik te kerek. Bir qaraǵanda, Erkin aǵa sabyrly, birtoǵa adam. Biraq onyń shyǵarmashylyǵynan ázil men qaljyńǵa usta ekendigin baı­qaı­syz. Ol sharj salýǵa bala kúninen yntyq bolypty. Áskerde júrgende qa­byr­ǵa gazetine áskerı ómirdiń qyzyǵy men shyjyǵyn sharjben beınelep, aty shyǵady. Kórkemsýret ýchılıshesiniń birinshi kýrsynda stýdentter arasyndaǵy baıqaýda ázil sýretterimen top jarady. Bul jeńis talapty jasqa shabyt berip, osy baǵyttaǵy izenisi men sheberligin shyńdaı túsedi. Alǵashqy onyń ázil sýretteri sol kezdegi «Baldyrǵan» jýr­na­lynyń bas redaktory, kórnekti aqyn Muzafar Álimbaevtyń kózine túsip, ol jas sýretshini jýrnalǵa jumysqa sha­qy­rady. Osynda qyzmet istep júrip, aqyn-jazýshylarmen jaqyn aralasady. Sóıtip solardyń minez-qulqy men qylyqtaryn qylqalamymen aq paraqqa móldiretip túsiredi. Ol kópshilikke unaı­dy. Sosyn «Qazaq ádebıeti» gazeti apta sa­ıyn qa­lam­gerlerdiń ázil sýretterin ja­rııa­­laı bastaıdy.

− Birinshi sharjym klassıkterden bastaldy. Ǵabıden Mustafın, Asqar Súleımenovti saldym. Bir joly oıda-joqta Asqar aǵamen jolyǵyp qaldym. Ol kisi meni tanymady. Sodan ózim sálem berdim: «Aǵa, gazetke sýretińizdi salǵan men» dep edim, Asekeń jymıyp: «Erkin degen sen be? Meni mystan kempir sekildi salyp qoıypsyń. Ný ı chto-j, uqsap turǵan soń, amal ne!» dep rıza boldy. Sosyn: «Meni jurt onsha tanymaıdy ǵoı. Sen halyqtyń aldynda júrgen Muhtar Shahanov sekildi azamattardy sal» dep jymıdy. Men Asekeńniń jeti sharjyn saldym. Sonda ol jaqyn júrgen dostaryna: «Meniń Qazaqstandaǵy jalǵyz synshym bar, ol – Erkin!» dep aıtqan eken. Birde Asekeń Aqseleý aǵa ekeýi otyr eken, baryp sálem berdim. Sonda Aqseleý aǵa: «Mynaý – Erkin degen inimiz, ózimiz bilmeıtin qasıetimizdi kórsetip júr» dep aıtyp qalyp edi, Asekeń julyp alǵandaı: «Sonymen birge qasıetsizdigimizdi de kórsetip júr» dep aıtsaı» dep otyrǵandardy dý kúldirdi, − dep ótken kúnnen syr shertkeni bar qylqalam sheberiniń.

Birde «Qazaq ádebıetine» Oralhan Bókeı, Kádirbek Segizbaev jáne Saǵat Áshimbaevtyń ázil sýretteri jarııalanady. Birinshi Oralhan aǵanyń sharjy turady. Biraq ol kisige sýretshiniń salǵan beınesi onsha unamasa kerek. «Áı, Erkin, sen ana ekeýine meniń ernimdi shoshaıtyp qoıypsyń ǵoı» dep jaqtyrmaǵan keıip tanytady. Alaıda gazet redaktory Sherhan Murtaza aǵamyz «búgingi nómirdi ashyp tur» dep sýretterge joǵary baǵa beripti.

Budan keıin de sýretshi Baýyrjan Momyshuly, Ábý Sársenbaev, Qalıjan Bekqojın, Áljappar Ábishev sekildi ardaqty tulǵalarymyzdyń ázil sýret­te­rin salady, biraq ol kisiler ony jyly qabyldap, daryndy azamatqa rıza­shy­ly­ǵyn bildiredi.

Aıtýly aqyn Jarasqan Ábdira­shev­tyń «Áziliń jarassa» degen aqyn-jazýshylarǵa arnaǵan epıgramma­lar jınaǵy bar. Osy kitaptaǵy qa­lam­gerlerdiń sharjyn Erkin aǵa sal­ǵan. Eki talanttyń birlesken shy­ǵar­­­mashylyǵynan týǵan týyndyny jurt­shy­lyq áli kúnge deıin qyzyǵyp oqıdy.

«Ol kezde Jarasqan «Juldyz» jýrnalynda qyzmet istep, epıgrammalary jıi jaryq kóretin. Birde ol maǵan ózi jazyp júrgen keıipkerleriniń sharjyn salyp bershi dedi. Sóıtip ekeýmizdiń birlesken jumysymyz «Juldyzda» jarııalandy. Jarasqannyń tili ýytty, jazǵanda soıyp túsedi. Qaldarbek Naımanbaev týraly jazǵan epıgrammasy keıipkerge unamaı qalyp, ol kisi biraz renjidi. Sonda aqyndarmen baıqap jumys isteý kerek ekendigin túsindim. Al kitapty shyǵarýǵa Jarasqannyń sińirgen eńbegi kóp» deıdi.

Sańlaq sýretshi keıin saıası ka­rıkatýraǵa da túren saldy. Onyń mer­zimdi baspasózde jarııalanǵan qoǵam­da­ǵy keleńsiz kórinisterdi beınelegen sýretteri oqyrmandardyń nazaryn aýdardy. Kádimgideı bir kólemdi maqalanyń júgin kótergen, aıtary mol, astary tereń týyndyǵa aınaldy.

−Karıkatýrashy bolǵannan keıin sen ómirdi, jańalyqty, bılikte ne bolyp jatyr, halyqtyń kóńil kúıi qalaı – sonyń bárin baǵdarlap otyrýyń qajet jáne oǵan ádil kózben qaraý kerek. Mysaly, qazaqtyń ıen baılyǵyn ıgerýge kelgen olıgarhtar týraly sharj saldym. Ony men bosqa salǵan joqpyn. Eger olar ózderi ıe bolyp otyrǵan zaýytqa nemese ken ornyna jańa tehnologııa engizip, jumyskerlerdiń eńbegin baǵalap, joǵary aılyq tólese, nemiz bar?! Taǵy bir mysal. Memlekettik tildiń baǵy janbaı, keıindep turǵanyna janym aýyryp, «Qazaq tili» degen sharj saldym. Onda ana tilimizdi Aqbozat beınesinde aıaǵyn shiderlep, alǵa júre almaı turǵanyn beıneledim.

Osydan eki jyl buryn astanadaǵy Ulttyq mýzeıde Erkin Nurazhannyń «Sharaına» degen jeke kórmesi ótip, sonda talantty satırık Kópen Ámirbek ol kisiniń úsh ustazy bolǵandyǵyn aıta kelip: «Birinshisi – Muzafar Álimbaev. Ol ony «Karıkatýra koroli» dep atady. Ekinshisi – Sherhan Murtaza. О́tken ǵasyrdyń 80-jyldardyń basynda Sheraǵań Erkinniń salǵan sýretterin nómir saıyn «Qazaq ádebıeti» gazetine shyǵaryp, baǵyt-baǵdar berip otyrdy. Úshinshisi – Qasym Qaısenov. Batyr aǵamyz inisin adaldyqqa, tazalyqqa tárbıeledi. Osyndaı tuǵyrly tul­ǵa­lar­dan tálim alyp, ónegesin kórgen aza­mattyń ónerdegi joly dańǵylǵa aınaldy» dep jurt aldynda qylqalam sheberiniń mereıin asyrdy. Bul sýret­shi­ge berilgen ádil baǵa deýge bolady. Sonymen birge ol kisi qalamy júı­rik jýrnalıst, búginge deıin onyń «Kimge kúlemiz?», «Sharj sherýi» degen satı­ra­lyq albomdary men «Ult pen rýh», «Ǵıbrat ǵumyr», «О́z elim meniń – óze­gim meniń!» atty pýblısıstıkalyq kitap­ta­ry jaryq kórgen.