Qazaqstan • 03 Jeltoqsan, 2021

Qozybaev kabıneti ashyldy

47 ret kórsetildi

Keńestik totalıtarlyq ıdeologııanyń qatań qyspaǵyna qaramastan Qazaqstan tarıhynyń aıshyqty betterin ashyq jazyp ketken akademık Manash Qozybaevtyń eńbekteri búginde otandyq ǵylym úshin asa qundy. Qozybaev fenomeniniń ereksheligi táýelsiz Qazaqstan halqynyń jańa tarıhı kezeńdegi dúnıetanymy men kózqarastarynyń qalyptasýyna ıdeıalyq turǵydan yqpal etýimen tyǵyz baılanysty.

Ulttyq Ǵylym akademııasy jáne Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etno­lo­gııa ınstıtýtynyń uıymdas­ty­rýymen Manash Qozybaevtyń týǵanyna 90 jyl to­­lýyna oraı ótken «Akademık M.Qozy­baev jáne otandyq tarıh ǵyly­mynyń za­­ma­naýı tujyrymdalýy» at­ty halyq­ara­­lyq ǵylymı-teorııalyq kon­ferensııa­da ǵa­­lym eńbekteriniń mańyzy men otan ta­rı­­­hy­nyń ózekti máseleleri talqy­lan­dy.

Keńestik kezeńniń aýyrtpalyǵyn hal­qy­men birge kótergen akademık Manash Qozy­baev qoǵamdyq-saıası oqıǵalardy basy­nan ótkere otyryp, tulǵalyq turǵy­dan qalyptasty. Tarıhshy mamandar osy oqı­ǵalardyń barlyǵy ǵalymnyń eńbekterinde tereń zerttelgendigin aıta­dy. Ǵalymnyń jazbalarynda ákesi men anasyna, týystary jáne ustazdaryna degen zor iltıpat baıqalady. Qanshama da­ryn­dy joldastarynyń joqshylyq­tyń taýqymetine ushyrap, ómirden erte ótip ket­kendigine qatty kúızeledi. Manash Qo­­zy­baev tarıhshy ǵana emes, ardaqty adamdardyń jaqsylyǵyn eńbekterine arqaý ete otyryp, jalyndy pýblısıst, jankeshti qaıratker retinde tanyldy. Ult ulaǵatynyń jarshysy retinde, ta­rıh­­tyń aqıqatyn aq qaǵaz betine túsi­rip, uǵy­nyqty tilmen jetkize bilgen ǵy­lymı stıli arqyly oqyrmanyn jaqyn tarta bildi.

Alqaly jıyn barysynda Tarıhnama, derektaný jáne zamanaýı metodologııa kabınetine akademık M.Qozybaevtyń esimi berildi. Kabınettiń ashylýyna eli­mizdiń belgili tarıhshylary, sony­men birge akademık Dosmuhamed Kishi­bekov, tarıh ǵylymdarynyń dok­tory Saǵymbaı Qozybaev, UǴA korrespondent-múshesi Erden Qajybek, tarıh ǵylymdarynyń doktory Ilııas Qozybaev jáne ınstıtýt qyzmetkerleri qatysty.

Is-sharaǵa Izraılden tarıh ǵylym­­da­rynyń kandıdaty I.Malıar, О́zbek­stannan tarıh ǵylymdarynyń doktory D.Alımova, Germanııanyń Shtýtgart qalasyndaǵy Steinbeis ýnıversıtetinde dýaldy bilim berý jobasynyń jetekshisi Á.Balapanova, akademık B.Kómekov, Mem­leket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory E.Ábil, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri Q.Aldajumanov, akademık H.Ábjanov, UǴA korrespondent-múshesi M.Ábýseıitova, taǵy basqa ǵalym­dar qatysyp, ǵalymnyń ómir joly, zertteýleri haqynda oı qozǵady.

Eńbek jolyn Qostanaı pedagogıkalyq ınstıtýtynan bastaǵan ǵalym Sh.Ýálı­hanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ıns­tıtýtynda dırektorlyq qyzmette bol­­­dy. Sanaly ǵumyryn ǵylymǵa arnaǵan aka­­demık keńestik kezeńde II Dúnıejúzilik so­ǵys jyldaryndaǵy Qazaqstan tarıhyn zert­tedi. Osy oraıda ǵalym­nyń «Uly Otan soǵysy jyldaryndaǵy Qa­zaq­­stan Kompartııasy», «Qazaqstan – maı­­dan arsenaly» eńbekterin ǵylymı qa­ýymdastyq joǵary baǵalaǵany belgili.

Sosıalıstik júıeniń joıylýyna baı­lanysty qazaqstandyq tarıh ǵyly­mynyń teorııalyq-metodologııalyq másel­elerin qaıta qarap, jańa tarıhı ta­nym qalyptastyrý qajettiligi týyn­daǵan kezeńde tarıhty jazýda, zert­teýde ózekti máselelerge jańa kóz­qarastar turǵysynan qarap, derbes, tyń oı-pikirler men tujyrymdar túıin­deý mindeti turdy. Alaıda táýelsiz, sony tujyrymdar jasaý kóptegen qıyn­dyqqa soqtyrdy. Jańa baǵytta tól tarıhymyzdy jazý, táýelsiz ádistemeni qalyptastyrý uzaq ýaqytqa sozyldy. Osy tusta tarıhshylarǵa oı salyp, ǵy­lymı arnanyń aǵysyn obektıvti jolǵa bu­rýǵa umtylǵan birli-jarym ǵa­lym­dardyń qatarynda tyńnan jol salǵan­dardyń biri akademık Manash Qozybaev bolatyn.

Qazaqstan óziniń táýelsizdigine qol jetkizgennen keıin buryn ǵylymda bir­shama kúdik týdyryp kelgen máseleler qaı­ta zerttelip, zerdelene bastady. Máse­leni tarıhnamalyq turǵyda taldaǵan zertteýler dúnıege keldi. Qazaqstannyń Re­seı ımperııasy quramyna enýi negizi­nen tarıhı oqıǵalar men úrdister aýqy­mynda zertteý qubylysy ǵylymnan kórinis tapty. Qazaqstannyń Reseı bodan­dyǵyn qabyldaýy shynaıy túrde, ta­rıhı oqıǵalardyń sabaqtastyǵy tur­ǵysynda taldandy. Sonymen qatar jańa ta­rıhı tanym men shyndyq negizinde qaı­ta qarap, jarııalanǵan zertteýlerde kósh­peli jáne jartylaı kóshpeli qazaq sha­rýalaryn otyryqshylyqqa kóshirý kúsh­pen is-jú­zine asyrylǵandyǵy, onyń barysynda kóp­tegen qatelik pen burmalaýshylyqqa, asyra sil­teý­ge jol berilgendigi, saldary ashar­shylyq pen jat ólkege qonys aýda­rýǵa ákelip tiregendigi ashyq aıtyl­dy. Keńes dáýirinde bandıttik, qaraq­shylyq dep aıdar taǵylyp, tańba basy­lyp kelgen halyqtyq bas kóterýler men «búlik­terdiń» shynaıy sıpaty anyqtaldy.

Ǵalymnyń tabandy eńbeginiń nátı­jesinde tarıh ǵylymynda tyń taqyryp­tar ashylyp, zertteýler jasaldy. Bul eńbekter búginde el táýelsizdigine arnal­ǵan tarıhı hám rýhanı mura retinde qundy. Sanaly ǵumyryn ulttyń qamy men bolashaǵyna arnaǵan akademıktiń artynda 800-den astam súbeli eńbek qaldy. Búginde jeke ǵylymı mektebi qa­lyptasqan ǵalymnyń elimizben qatar Qytaı, Mońǵolııa, О́zbekstan, Reseıde júzge jýyq shákirti jemisti eńbek etip júr.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Ýtıl alymy ýaqytsha toqtatyldy

Ekonomıka • Búgin, 12:51

Elordada avtokólik aýdarylyp qaldy

Elorda • Búgin, 12:18

Dennı Dıgnam Jánibekpen jekpe-jekke daıyn

Kásipqoı boks • Búgin, 11:43

Dollar baǵasy arzandady

Ekonomıka • Búgin, 11:32

WBO Andradeni qorǵaýǵa kóshti

Kásipqoı boks • Búgin, 09:55

Uqsas jańalyqtar