Elordadaǵy qazirgi zamanǵy óner murajaıynda Qazaqstannyń halyq sýretshisi, shyǵarmashylyǵyna Reseı, Anglııa, AQSh ǵalymdary men ónertanýshylary joǵary baǵasyn bergen ataqty músinshi Erkin Mergenovtiń jeke kórmesiniń ashylý saltanaty ótti.
Erkin Mergenov N.Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılıshesiniń túlegi, V.Sýrıkov atyndaǵy Máskeý memlekettik kórkemsýret ınstıtýtynyń músin fakýltetin támamdaǵan tarlan. Alǵashqy qadamdarynan bastap músinshiniń jumystary óz zamanynan ozyq turdy. Oǵan joǵarydaǵy oqý ornynda ónerge degen senimdi, shyǵarmashylyq úmitti akademık, óner teorııasynyń bedeldi tulǵasy, professor Iýrıı Kolnınskıı sanasyna sińirgen.
Alǵashqy qyzmetti mektepte ustazdyqtan bastaǵan jas sýretshiniń eńbek joly taramdalyp kelip, Almaty teatr jáne kórkemsýret ınstıtýtynda oqytýshy, dosent, kafedra meńgerýshisi, professor dárejesine jetkizdi. Ár jyldary Qazaqstan Sýretshiler odaǵyn, qazaqstandyq «Qazirgi zamanǵy beıneleý óneriniń Soros-ortalyǵyn» basqardy. KSRO halyq depýtaty bolyp saılandy.
«Qazaq modernızm klassıgi, maksımalıst» atanǵan kórnekti sýretshi Qazaq KSR-ine eńbegi sińgen óner qaıratkeri Erkin Mergenov «Platınaly Tarlan» táýelsiz syılyǵynyń laýreaty, Halyqaralyq sýretshiler odaqtary konfederasııasy keńesiniń turaqty múshesi, kóptegen maqala avtory. 2010 jyly álemdegi bıik dárejeli oqý oryndarynyń biri Oksford ýnıversıtetinde (Ulybrıtanııa) kolledj stýdentteri men muǵalimderine dáris oqyp qaıtqany bar.
Qylqalam sheberi jóninde AQSh Stenford ýnıversıtetiniń doktory, slavıan tili jáne ádebıeti kafedrasynyń aǵa ustazy Narıman Skakov: «Sýretshiniń jasampazdyq kúsh-qaıraty týyndatqan shyǵarmalary túrli saladaǵy: tarıh, din, fılosofııa, ádebıette sony shyǵarmalar jazýǵa yqpalyn tıgizdi. Ol usynǵan taqyryptar tereń oılarǵa qozǵaý boldy», dese, músinshiniń shyǵarmashylyǵyn tolyqqandy zerttep júrgen máskeýlik synshy Alım Sabıtov: «E.Mergenov – eki mádenıettiń sýretshisi. Onyń kóptegen jumystary HH ǵasyrda oryn alǵan eýropalyq plastıkany jaı ǵana zerdeleýge jatady. Biraq negizgi taqyrybyna kelgende kókeıkestiligi basym turady. Dala mádenıeti, Shyǵys órkenıeti bólekshe kórinis tabady. Erkin Mergenov árqashan ózgeshe jumystarymen óz zamanynyń ozyq bolýy sanalady. Keńestik beıneleý óneriniń baǵalanbaı qalǵan klassıgi jáne jańa Qazaqstannyń «ashylmaı qalǵan» alǵashqy músinshisi», degen baǵa berdi.
Ol zamanymyzdyń, elimizdiń abyroıyn óner tilinde asqaqtatyp keledi. Onyń rýhy myqty ulttyq shyǵarmashylyǵy qazaq beıneleý ónerinde jańa baǵytty aıshyqtaıdy.
Erkin Tilekulynyń Almatyda Renato Gýttýzomen kezdesýi, músinshiler – Kremer, Barlah, Mansý, Djakomettı, Maıolıa, Roden týyndylaryna tereńinen boılaýy, áriptestermen shyǵarmashylyq qatynastary sheberligin shyńdap, tyń izdenisterge bastady. 1959 jyldan ol respýblıkalyq, búkilodaqtyq, halyqaralyq kórmelerdiń Qazaqstandaǵy, Germanııa, О́zbekstan, Reseı, AQSh jáne basqa elderdegi baıqaýlardyń udaıy qatysýshysy boldy. Onyń jeke kórmeleri Rıgada (Latvııa), Máskeýde, Sankt-Peterbýrgte (Reseı ), Kıevte (Ýkraına), Bishkekte (Qyrǵyzstan) ótti.
Músinshiniń shyǵarmalary Tretıakov galereıasynda (Máskeý), Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik beıneleý óneri mýzeıinde, Qyrǵyzstannyń, Ýkraınanyń, AQSh-tyń, Germanııanyń jáne basqa elderdiń Halyqaralyq sýretshiler odaqtarynyń konfederasııasynyń kórkemsýret qorynyń kolleksııalarynda saqtalǵan. Sonymen birge, Tretıakov galereıasynda E.Mergenovtiń monografııalyq kolleksııasy jınaqtalǵan. Galereıa dırektory Iý.Korolev ol týraly: «Joǵary deńgeıdegi maman, músindik materıaldardy jetik meńgergen qajyrlylyq sýretshini ereksheleıtin qasıetter. Bul onyń shyǵarmalaryn 
joǵary kórkemdik dárejege kóterdi desek, artyq aıtqandyq emes. Oılaý júıesiniń keńdigi jáne tereńdigi, ulttyq rýhty qabyldaýdaǵy ózgesheligi, zaman aǵysyn ótkir sezine alýy jáne has sheberlerge ǵana tán kóripkeldik daryn – Erkin Mergenovtiń shyǵarmashylyǵyn álemdik óner qubylystarynyń qataryna alyp keldi», dep pikir bildirýi onyń talantyna berilgen baǵa ekeni sózsiz.
Otandyq jáne álem mádenıetiniń damýyna jáne dástúrleriniń jandanýyna, ónerdegi jańa stılder men baǵyttardyń damyp, qalyptasýyna qosqan úlesi úshin Reseıdiń shyǵarmashylyq odaqtarynyń A.Pýshkın atyndaǵy altyn medalimen marapattaldy.
Astanadaǵy qazirgi zamanǵy óner murajaıynda aqpannyń sońynan bastap sáýir aıynyń ortasyna deıin bolatyn mádenı qundylyǵy zor «Erkindik» atty bul kórmede avtordyń 1968 – 2009 jyldar aralyǵyn qamtıtyn 15 óner týyndysy qoıylypty. Kórmeniń ataýy sýretshi shyǵarmashylyǵynyń ıdeıasyn bildiredi. «Erkindik» – bul ómirlik ustanymy, azamattyq pozısııasyn anyqtaǵan oı-pikiri, dástúrli taqyryptardyń óner áleminde kórinis tabýy.
Murajaı kolleksııasyndaǵy «Neke» jáne «Tań» jumystary kóz jaýyn alady. Kórmege avtordyń «Sheńber», «Mahambet», «Sezimtaldyq», «Aǵash úni», «Kesh», «Jamal», «Sábı jyly», «Daladaǵy taltús», «Ekeý. Qozy Kórpesh jáne Baıan Sulý», «Neke-11», «Qýanysh», «Bóbekter jyly», «Báıterek daýsy» t.b týyndylary qoıylǵan.
Sonymen birge, alıýmınııden somdalǵan úsh jumysy erekshe qyzyǵýshylyq tanytady. Ondaǵy «Kýros» pen «Seziný» jumysy týraly jazýshy Aleksandr Nemzer esse jazsa, «Sezinýge» Oksford ýnıversıteti Magdalen kolledj doktory, kıno estetıkasy jáne fransýz ádebıetiniń muǵalimi Reıdar Dýe, «Eko» jumysyna Brıtan Kolýmbııasy ýnıversıtetiniń, Kanadanyń metafızıka, estetıka jáne fılosofııa salasynda qyzmet atqarýshy doktor, fılosofııa pániniń muǵalimi Bredlı Mıýrreı de tushymdy pikir bildirgen.
Músinshi retinde negizgi jumystaryn qola men alıýmınııden jasaǵanyn kóresiz. Ol týraly: «Alıýmınııden de túıin túıýge bolady. Ony jumys barysynda túsindim. Al kúmistiń jóni bólek. Sebebi, kúmistiń syr-sıpatyn halqymyz ejelden bilgen. Tereńnen tartyp nebir ólmes týyndylar jasaǵan. Biz soǵan jańa ár berýdemiz», deıdi mártebesi mereıli Mergenov.
Aldaǵy bir jarym aı boıy kórermenniń kózaıymyna aınalar kórmeniń ashylý saltanatynda Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń tóraǵasy Baıtursyn О́mirbekov, Senator Svetlana Jalmaǵambetova, Astana qalalyq Sýretshiler odaǵynyń basshysy Qońyr Muhamedıev, Astana qalasy qazirgi zamanǵy óner murajaıy dırektory Nellı Shıvrınalar sóz sóılep, qylqalam sheberiniń shyǵarmashylyǵy tóńireginde oı tolǵap, pikir bildirdi.
Berik SADYR,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV.
Erkin Mergenov N.Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılıshesiniń túlegi, V.Sýrıkov atyndaǵy Máskeý memlekettik kórkemsýret ınstıtýtynyń músin fakýltetin támamdaǵan tarlan. Alǵashqy qadamdarynan bastap músinshiniń jumystary óz zamanynan ozyq turdy. Oǵan joǵarydaǵy oqý ornynda ónerge degen senimdi, shyǵarmashylyq úmitti akademık, óner teorııasynyń bedeldi tulǵasy, professor Iýrıı Kolnınskıı sanasyna sińirgen.
Alǵashqy qyzmetti mektepte ustazdyqtan bastaǵan jas sýretshiniń eńbek joly taramdalyp kelip, Almaty teatr jáne kórkemsýret ınstıtýtynda oqytýshy, dosent, kafedra meńgerýshisi, professor dárejesine jetkizdi. Ár jyldary Qazaqstan Sýretshiler odaǵyn, qazaqstandyq «Qazirgi zamanǵy beıneleý óneriniń Soros-ortalyǵyn» basqardy. KSRO halyq depýtaty bolyp saılandy.
«Qazaq modernızm klassıgi, maksımalıst» atanǵan kórnekti sýretshi Qazaq KSR-ine eńbegi sińgen óner qaıratkeri Erkin Mergenov «Platınaly Tarlan» táýelsiz syılyǵynyń laýreaty, Halyqaralyq sýretshiler odaqtary konfederasııasy keńesiniń turaqty múshesi, kóptegen maqala avtory. 2010 jyly álemdegi bıik dárejeli oqý oryndarynyń biri Oksford ýnıversıtetinde (Ulybrıtanııa) kolledj stýdentteri men muǵalimderine dáris oqyp qaıtqany bar.
Qylqalam sheberi jóninde AQSh Stenford ýnıversıtetiniń doktory, slavıan tili jáne ádebıeti kafedrasynyń aǵa ustazy Narıman Skakov: «Sýretshiniń jasampazdyq kúsh-qaıraty týyndatqan shyǵarmalary túrli saladaǵy: tarıh, din, fılosofııa, ádebıette sony shyǵarmalar jazýǵa yqpalyn tıgizdi. Ol usynǵan taqyryptar tereń oılarǵa qozǵaý boldy», dese, músinshiniń shyǵarmashylyǵyn tolyqqandy zerttep júrgen máskeýlik synshy Alım Sabıtov: «E.Mergenov – eki mádenıettiń sýretshisi. Onyń kóptegen jumystary HH ǵasyrda oryn alǵan eýropalyq plastıkany jaı ǵana zerdeleýge jatady. Biraq negizgi taqyrybyna kelgende kókeıkestiligi basym turady. Dala mádenıeti, Shyǵys órkenıeti bólekshe kórinis tabady. Erkin Mergenov árqashan ózgeshe jumystarymen óz zamanynyń ozyq bolýy sanalady. Keńestik beıneleý óneriniń baǵalanbaı qalǵan klassıgi jáne jańa Qazaqstannyń «ashylmaı qalǵan» alǵashqy músinshisi», degen baǵa berdi.
Ol zamanymyzdyń, elimizdiń abyroıyn óner tilinde asqaqtatyp keledi. Onyń rýhy myqty ulttyq shyǵarmashylyǵy qazaq beıneleý ónerinde jańa baǵytty aıshyqtaıdy.
Erkin Tilekulynyń Almatyda Renato Gýttýzomen kezdesýi, músinshiler – Kremer, Barlah, Mansý, Djakomettı, Maıolıa, Roden týyndylaryna tereńinen boılaýy, áriptestermen shyǵarmashylyq qatynastary sheberligin shyńdap, tyń izdenisterge bastady. 1959 jyldan ol respýblıkalyq, búkilodaqtyq, halyqaralyq kórmelerdiń Qazaqstandaǵy, Germanııa, О́zbekstan, Reseı, AQSh jáne basqa elderdegi baıqaýlardyń udaıy qatysýshysy boldy. Onyń jeke kórmeleri Rıgada (Latvııa), Máskeýde, Sankt-Peterbýrgte (Reseı ), Kıevte (Ýkraına), Bishkekte (Qyrǵyzstan) ótti.
Músinshiniń shyǵarmalary Tretıakov galereıasynda (Máskeý), Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik beıneleý óneri mýzeıinde, Qyrǵyzstannyń, Ýkraınanyń, AQSh-tyń, Germanııanyń jáne basqa elderdiń Halyqaralyq sýretshiler odaqtarynyń konfederasııasynyń kórkemsýret qorynyń kolleksııalarynda saqtalǵan. Sonymen birge, Tretıakov galereıasynda E.Mergenovtiń monografııalyq kolleksııasy jınaqtalǵan. Galereıa dırektory Iý.Korolev ol týraly: «Joǵary deńgeıdegi maman, músindik materıaldardy jetik meńgergen qajyrlylyq sýretshini ereksheleıtin qasıetter. Bul onyń shyǵarmalaryn joǵary kórkemdik dárejege kóterdi desek, artyq aıtqandyq emes. Oılaý júıesiniń keńdigi jáne tereńdigi, ulttyq rýhty qabyldaýdaǵy ózgesheligi, zaman aǵysyn ótkir sezine alýy jáne has sheberlerge ǵana tán kóripkeldik daryn – Erkin Mergenovtiń shyǵarmashylyǵyn álemdik óner qubylystarynyń qataryna alyp keldi», dep pikir bildirýi onyń talantyna berilgen baǵa ekeni sózsiz.
Otandyq jáne álem mádenıetiniń damýyna jáne dástúrleriniń jandanýyna, ónerdegi jańa stılder men baǵyttardyń damyp, qalyptasýyna qosqan úlesi úshin Reseıdiń shyǵarmashylyq odaqtarynyń A.Pýshkın atyndaǵy altyn medalimen marapattaldy.
Astanadaǵy qazirgi zamanǵy óner murajaıynda aqpannyń sońynan bastap sáýir aıynyń ortasyna deıin bolatyn mádenı qundylyǵy zor «Erkindik» atty bul kórmede avtordyń 1968 – 2009 jyldar aralyǵyn qamtıtyn 15 óner týyndysy qoıylypty. Kórmeniń ataýy sýretshi shyǵarmashylyǵynyń ıdeıasyn bildiredi. «Erkindik» – bul ómirlik ustanymy, azamattyq pozısııasyn anyqtaǵan oı-pikiri, dástúrli taqyryptardyń óner áleminde kórinis tabýy.
Murajaı kolleksııasyndaǵy «Neke» jáne «Tań» jumystary kóz jaýyn alady. Kórmege avtordyń «Sheńber», «Mahambet», «Sezimtaldyq», «Aǵash úni», «Kesh», «Jamal», «Sábı jyly», «Daladaǵy taltús», «Ekeý. Qozy Kórpesh jáne Baıan Sulý», «Neke-11», «Qýanysh», «Bóbekter jyly», «Báıterek daýsy» t.b týyndylary qoıylǵan.
Sonymen birge, alıýmınııden somdalǵan úsh jumysy erekshe qyzyǵýshylyq tanytady. Ondaǵy «Kýros» pen «Seziný» jumysy týraly jazýshy Aleksandr Nemzer esse jazsa, «Sezinýge» Oksford ýnıversıteti Magdalen kolledj doktory, kıno estetıkasy jáne fransýz ádebıetiniń muǵalimi Reıdar Dýe, «Eko» jumysyna Brıtan Kolýmbııasy ýnıversıtetiniń, Kanadanyń metafızıka, estetıka jáne fılosofııa salasynda qyzmet atqarýshy doktor, fılosofııa pániniń muǵalimi Bredlı Mıýrreı de tushymdy pikir bildirgen.
Músinshi retinde negizgi jumystaryn qola men alıýmınııden jasaǵanyn kóresiz. Ol týraly: «Alıýmınııden de túıin túıýge bolady. Ony jumys barysynda túsindim. Al kúmistiń jóni bólek. Sebebi, kúmistiń syr-sıpatyn halqymyz ejelden bilgen. Tereńnen tartyp nebir ólmes týyndylar jasaǵan. Biz soǵan jańa ár berýdemiz», deıdi mártebesi mereıli Mergenov.
Aldaǵy bir jarym aı boıy kórermenniń kózaıymyna aınalar kórmeniń ashylý saltanatynda Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń tóraǵasy Baıtursyn О́mirbekov, Senator Svetlana Jalmaǵambetova, Astana qalalyq Sýretshiler odaǵynyń basshysy Qońyr Muhamedıev, Astana qalasy qazirgi zamanǵy óner murajaıy dırektory Nellı Shıvrınalar sóz sóılep, qylqalam sheberiniń shyǵarmashylyǵy tóńireginde oı tolǵap, pikir bildirdi.
Berik SADYR,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV.
