Dańqty áskerı avıakonstrýktor-ǵalym R.A. Belıakov týraly sóz
О́tken aptanyń aıaqtalar tusynda, elektrondy aqparat quraldary 95 jasqa tolýǵa 5 kún qalǵan shaǵynda ataqty «MıG» ushaǵyn jasaýshy, aıryqsha sanattaǵy konstrýktorlyq bólimniń bas konstrýktory Rostıslav Belıakovtyń dúnıeden ozǵanyn jarııalady. Kezinde Keńes Odaǵynyń, qazir dúnıe júzindegi on-san memlekettiń, onyń qatarynda qazaq armııasynyń Áýe kúshteriniń negizgi qorǵanysy bolyp turǵan áskerı mashınanyń atasy týraly osy kúnderi bir aýyz jyly sóz aıtýdy jón sanadyq... Oǵan sebep, eki márte Sosıalıstik Eńbek Eri, Lenındik syılyqtyń jáne eki márte Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Ulybrıtanııa Koroldigi aeronavtıka qoǵamynyń qurmetti múshesi Rostıslav Apollosovıch Belıakovtyń halqymyzdyń tuńǵysh ǵaryshkeri, dańqty synaqshy-ushqysh Toqtar Áýbákirovtiń asa mártebeli de mańyzdy bir mekemede – eldiń №1 Konstrýktorlyq bıýrosynda taban aýdarmaı 15 jyl (1976-1991) qoıan-qoltyq aralasyp ári bas konstrýktordyń orynbasary qyzmetin atqaryp, birge eńbek etýi edi.
Daryndy konstrýktor R.Belıakovtyń tikeleı jetekshiligimen maıdan ótinde ot oınatatyn jeńil salmaqty MıG-29, ıstrebıtel-tosqaýylshy MıG-31, sondaı-aq ıstrebıtel-bombalaýshy MıG-27 áskerı ushaqtary dúnıege kelgen. Dybystan da jyldam MıG-21, MıG-23 jáne MıG-25 ushaqtarynda da erekshe qoltańbasyn qaldyrǵan! Osynaý sanattaǵy ushqyr ushaqtardyń 5-urpaǵynyń dúnıege kelýine erekshe eńbek sińirgen. Eń ǵajaby jáne de kóńildi erekshe marqaıtary – sol ushaqtardyń barlyǵyna birdeı Bas konstrýktordyń senimdi serigi, tamasha synaqshy-ushqysh Toqtar Áýbákirov qatysqan ári biregeı ushaqtardy tikeleı ózi synaqtan ótkizgen!
80-shi jyldary Keńes Odaǵy avıasııasy salasynda tuńǵysh ret áskerı ushaq qatystyrylatyn «Teńiz jobasy» júzege asatyn tusta KSRO basshysy M.S.Gorbachevtyń KOKP OK Saıası Bıýrosynyń jabyq otyrysynda Bas konstrýktorǵa baǵyttap: «Mynandaı ǵajaıyp jańalyqpen siz ben biz orys áýe flotynyń tarıhyn jazyp jatyr emespiz be? Biraq, aıtyńyzshy, sol «MıG» fırmasy synaqshylarynyń arasynan osynaý asa jaýapty mindetti oryndaıtyn bir orys famılııasy qalaısha tabylmady?» deıdi. Sondaǵy bas konstrýktor Rostıslav Belıakovtyń jaýaby: «Qurmetti Mıhaıl Sergeevıch! Qurmetti Saıası Bıýro músheleri! Eger biz orys áýe flotynyń tarıhy qanmen jazylmasyn desek, tájirıbedegi bul ushaqty kreıserge 1-synyptaǵy synaqshy-ushqysh Toqtar Áýbákirov qondyrýy tıis. Meniń buǵan basqa qosyp-alarym joq!» («Synaqshy men saıasat». «Egemen Qazaqstan» 27 shilde, 2004 jyl.)
Memleket basshysynyń kúıinip aıtqan saýalyna kúıinip jaýap qatqan osy kisi – janyń jánatta bolǵyr Rostıslav Apollosovıch bolatyn. О́ıtkeni, qanatty zymyrandarmen jaraqtanǵan dybystan da ushqyr ushaqty teńiz tórinde, besikteı terbetilip turǵan alyp kreıserge (ushaqtan qaraǵanda oımaqtaı ǵana eken!..) tek sheberdiń sheberi ǵana qondyryp, ushyra alatyn edi. Ol – Toqtar Áýbákirov bolatyn. «Bı-Bı-Sı»-diń sol kezdegi vıdeoqujatynda joǵary synyptaǵy áskerı synaqshy-ushqysh Toqtar Áýbákirovtiń esimi sol kúni, ıaǵnı, 1986 jyldyń qazanynda Gınnestiń rekordtar kitabyna engeni týraly táptishtep baıandalatynyn kim biler eken?
«Jeltoqsanshy qazaqtarǵa» qany qatyp qalǵan Gorbachevti táýbesine keltirip, qazaqtyń dańqty synaqshy-ushqyshynyń eren eńbegin baǵalap Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn (1988) alyp berýge sebepker bolǵan da asyl jandy, aq júrekti bas konstrýktor Belıakov ekeni «Egemenniń» sol sanynda jarııalanǵan.
Máskeý qalasynda qaraly jerleý basynda júrgen Qazaqstannyń Halyq Qaharmany, Keńes Odaǵynyń Batyry Toqtar Ońǵarbaıulymen telefon arqyly tildestik:
– Dúnıejúzi avıasııasynyń tarıhynda esimi máńgilikke altyn árippen jazylǵan talantty jan, keremet daryn ıesi, úlken ǵalym dúnıeden ótti. Jan-tánimmen tabynatyn ustazymmen qoshtasýdyń aýyrlyǵyn bir sózben aıtyp jetkize almaımyn. Belıakov sııaqty azamattar tarıhta júz jylda bir-aq ret keletin tulǵalar... – dedi Batyr.
Dúnıejúzilik avıasııalyq-ǵaryshtyq Dańq mýzeıinde (AQSh) R.A.Belıakovtyń esimi álemdegi ataqty synaqshy-ushqysh Toqtar Áýbákirovtiń aty-jónimen qatar tasqa qashalyp jazylǵany týraly oqyrmannyń qaperine sala ketkendi de jón kórdik...
Talǵat SÚIINBAI,
jýrnalıst.
Almaty.
Sýretterde: eki márte Sosıalıstik Eńbek Eri R.A.Belıakov; «Teńiz jobasy» júzege asqan kún. 1986 jyl, qazan. Qara teńiz.
