Qazaqstan • 16 Jeltoqsan, 2021

Bul – bárinen bıik mereke

65 ret kórsetildi

2011 jyldyń sońyna qaraı «31 arna» teleradıo kompanııasynyń ujymy jańa jyldy toılaý maqsa­tynda korporatıvtik kesh uıym­dastyrdy. Bul meniń telearnanyń shef-redaktory qyzmetine jańadan kelip, osyndaı sharaǵa alǵashqy qatysýym edi. Jalpy, bul ujymda jańa jyl toılaýdy úlken másele etip kóterip, tipti qarasha aıy bastalysymen jınalysta kún tártibine qoıyp, talqyǵa salyp, qyrýar qarajat bólip jatady eken. Sonymen, jańa jylǵa deıin áli talaı ýaqyt bar – 15 jeltoqsan kúni arna basshylary bas bolyp, «Pıraty» degen restorannyń saltanat zalyna jınaldyq.

Ujymnyń bas dırektory Baǵdat Qojahmetovtiń qyzmetke kiriskenine de az ǵana ýaqyt bolǵan. Ol elimizdiń Táýel­sizdiginiń 20 jyldyq saltanatyna oraı Astana qalasyna shaqyryldy da, ujym basqosýyna qatysa almady. Qal­ǵan orys tildi orynbasar, prodıýserler, arnanyń máskeýlik ókili Marat Daýlet­keldıevter ortaǵa shyǵyp, shetinen kele jatqan jańa jyl qutty bolsyn dep qýa­nysh­tary qoıyndaryna syımaı jurtty quttyqtaýmen boldy. Árıne, bári túgeldeı derlik oryssha saırap jatty.

Al kelesi kúni, ıaǵnı 16 jeltoqsan  eli­mizdiń eń ulyq meıramy – Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy bolatyn. Ol týraly bir aýyz sóz aıtpaq túgili, halqymyz úshin asa qymbat, aıtýly mereke esterine de túsken joq. Sodan keıin maǵan sóz berildi. Men turdym da arnaıy kıip barǵan ulttyq shapanymdy ádeıi jamylyp qazaq tilinde: «Oý, aǵaıyndar, jańa jylǵa deıin áli baqandaı eki aptadan artyq ýaqyt bar. Al erteń, ıaǵnı 3-4 saǵattan keıin bastalatyn 16 jeltoqsan – elimizdiń eń uly merekesi Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyq mereıtoıy. Ony biz nege umytamyz?! Aldymen osyny saltanatty túrde atap óteıik. Jasasyn Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy!», dep edim, osyndaǵy dastarqan basynda otyrǵan «Informbıýro» jańalyqtar baǵdarlamasynyń Bolat Múrsálim jetekshilik jasaıtyn qyzmetkerleri: Salamat Omash, Maqsat Tolyqpaı, Me­de­tjan Izǵutty, Aıda Boranbaı, Lıma­ra Salıh, Janar Joltaeva, Irına Sovetjanqyzy, sondaı-aq Dıana Saba­zova bastaǵan aýdarma, dýblıaj bólimi­niń qyzdary jáne Nurlan Qoıanbaev jetekshilik etetin «Ázil stýdıo» oıyn-saýyq bóliminiń qyz-jigitteri óre turdy. Barlyǵy qoshemet kórsetip, qyzý qoldap, qol shapalaqtap qýattaı jóneldi. Tipti eki-úsheýi qasyma kelip, qolymdy alyp, «Aǵa, siz bolmasańyz táýelsizdigimizdi eshkim eleıtin túri joq qoı. Jaqsy aıtyp esterine saldyńyz. Bizdiń salymyz sýǵa ketip, eńsemiz túsip qalyp edi, kóńilimiz kókke kóterildi, rahmet sizge!», dep alǵystaryn bildirip jatty.

Mine, osydan keıin ǵana alda kele jatqan jańa jylmen qosa elimizdiń Táýelsizdik merekesi ara-tura aıtyla bastady. Osylaı korporatıvtik saltanat toıy jalǵasa berdi. Saǵat tili túngi 12-ge jaqyndady. Tún ortasyna bes mınýt qalǵanda «Ázil stýdıo» oıyn-saýyq baǵdarmasynyń tanymal qyzmetkeri Nurbıgúl qaryndas júgirip kelip, «Aǵa, siz qazir taǵy sóz alyp sóıleńizshi, osydan keıin biz saǵat týra 12.00-de «Ánurandy» shyrqatamyz. Daıyndap qoıdyq», dedi. Osyny kútkendeı, aldyn ala eskertilip qoıǵan keshtiń júrgizýshisi mıkrofondy maǵan kelip usyndy. Men taǵy «Táýelsizdik meıramy qutty bolsyn, bul – bizdiń elimizdiń eń basty merekesi. Dál búgin elimizdiń egemendik alǵanyna týra 20 jyl tolyp otyr. Bizdiń memleket úshin bul aıtýly data. О́mirimiz mándi, turmysymyz sándi, táýelsizdigimiz máńgi bolsyn!» dep urandattym. Sol kezde saǵat tili 12-ni soǵyp, saltanat zalyn Ánurannyń asqaq áýeni kernep ketti. Jurttyń bári bireýi qalmaı jappaı oryndarynan turyp, keýdesine qoldaryn qoıyp, Ánuranǵa qosyla shyrqap ketti. Bir qarasam, Máskeý jaqtan kelgen meımandardyń da qoldary keýdelerinde, jurtqa qosyla aýyzdaryn jybyrlatyp tur eken. Shirkin, Shámshiniń rýhy kúshti, ǵajap, sıqyrly sazy osylaı barshany baýrap alǵany kókiregimizge qýat quıdy.

Artynan oılasam, keıbireýler jańa jyldy toılaýdy ádeıi 15 jeltoqsanǵa, Táýelsizdik kúniniń aldyna qoıǵan sekil­di... «31 arnanyń» sol tustaǵy máskeýlik basshylarynyń biri Marat Dáýletkeldıev bolsa: Táýelsizdik týraly til qatyp, «bul qaǵaz júzindegi, aýyzsha azattyq qoı, áıtpese bári baıaǵydaı. Shyn máninde Qazaq­­stannyń Reseımen arqasy jabysyp qalǵan. Qaıta Tatarstannyń ózi Reseı Federasııasy quramynda bolǵanymen, latyn qarpine kóshýdi áldeqashan qolǵa alǵan. Onda biraz derbestik bar. Máskeýdiń ózinde 2 mıllıonǵa jýyq tatar turady. О́ndiris oshaqtary da qarqyndy damýda degendi aıtyp qaldy. Kim bilsin, ishi kúıgendikten be, álde basqa oılary bar ma, osylaı dedi.

«31 telearnaǵa» basshy bolyp qyzmetke kelisimen alǵashqy basqosý jıynda Baǵdat Qojahmetov bylaı dedi: «Qazaqstannyń Táýelsizdik jarııalaǵanyna jıyrma jyldan asty. Al munda áli is qaǵazdary tek orys tilinde jazylady eken. Memlekettik tildi bilmeıtinder kóp. Budan bylaı báriń qazaq tilin úırenińder. Ol úshin aptasyna eki-úsh ret qazaq tilin oqytý kýrsyn uıymdastyramyz. Memlekettik tildi bilmeıtinderge qıyn soǵady. Endi is qaǵazdary da eki tilde júrgiziledi. Qazaq tilindegi baǵdarlamalar tym az, ári olar tún jarymynda nemese tańǵa jýyq kórsetiledi. Sonda qazaqtar uıyqtamaıtyn halyq pa?» dep batyl pikirin bildirgen bolatyn. Jáne soǵan oraı tıisti sharalardy qolǵa ala bildi.

Osydan keıin jaǵdaı edáýir túzeldi. Jańadan jobalanǵan qazaq tilindegi tyń jobalar kóbeıip, kórermenge jol tarta bastady. Álgi Máskeýden kelgen «31 telearnanyń» sol tustaǵy ókili Marat Dáýletkeldıev skaıp arqyly aptasyna eki ret maǵan habarlasyp, Máskeýde otyryp qazaq tilin úırene bastady. Telearnada til úırený kýrsyna kóp adam jazylyp, arnaıy muǵalim tartyldy. Alǵashqyda qazaq tili kýrsyna qatysýshylar sonyń nátıjesin birshama kórgendeı boldy.

Sodan beri on jyl ótipti. Bıyl Qazaq­stan táýelsiz memleket bolǵanyna otyz jyl. Derbes, azat eldiń til máselesindegi jaǵdaıy jaqsardy ma? Kúmán kóp, jetistikten góri kóńil qulazytatyn jaǵ­daı basym. Aýlaǵa shyqsań, kóshede júrseń shúldirlegen jastar. Qalada bala jetektegen kelinshekten bastap, jasamys kempirge deıin nemerelerine ózge tilde sóıleıdi. Tipti sony maqtan tutatyndaı. Álgilerdi, joǵaryda aıtylǵandaı, elimizdiń táýelsizdigi qyzyqtyrmaıtyn sekildi. Endigi jerde osy másele bárimizdi oılandyryp, asqynǵan jaǵdaıdy túzetýge qulshyna kirispesek bolmas. Azattyq qadirin uǵynaıyq, aǵaıyn.

 

Saıasat BEIISBAI,

jýrnalıst

Sońǵy jańalyqtar

Tekeli laı kóshkininen tazartylyp jatyr

Aımaqtar • Búgin, 19:53

Bıyl Almatyda myń jas baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 17:44

AQSh-ta shirkeýge shabýyl jasaldy

Oqıǵa • Búgin, 17:15

Batys Qazaqstanda jastar shtaby quryldy

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Dollar qymbattady

Qarjy • Búgin, 15:55

Uqsas jańalyqtar