Eýrazııalyq ózen aralyǵy

Oraldaǵy QazIITÝ ǵylym-bilim kesheninde ıntegrasııalyq bastamalar kóp Oral qalasyndaǵy Qazaqstan­nyń ınnovasııalyq jáne tele­kom­mýnıkasııalyq júıeler ýnı­­ver­sıteti  (QazIITÝ) biraz jyl­dardan beri ıntegrasııalyq úderis­terge bastamashy bolyp keledi. Atalǵan ǵylym-bilim keshe­ni ujymy Reseıdegi Penza memle­kettik ýnıversıtetimen birge ıntel­lektýaldyq jáne ın­nova­sııal­yq ıdeıalar trans­fer­tin júzege asyrýda. Sondaı-aq, bul jumystardy bir júıege túsi­rýde kórshiles memlekettegi «Dýbna» halyqaralyq  tabıǵat, qo­ǵam jáne adam ýnıversıtetimen bir­lesip qurylǵan «Birqalypty ınnovasııalyq damý» atty kon­sor­­sıýmdyq jobanyń da tıgizgen yqpaly mol. Osynaý ıntegrasııalyq sı­­pattaǵy úrdis QazIITÝ ǵalym­daryna Keden odaǵyna kiretin memleketter men Eýropanyń mártebeli ǵy­lymı ortalyqtary men ınno­vasııalyq kórmelerine qaty­sýyna múmkindik berdi. Sonyń nátıjesinde qoldanbaly ǵy­lym­daǵy jetistikteri úshin she­ka­ra­lyq aımaq ǵalymdary Re­seı men Eýropada ótkizilgen ǵylymı-ınnovasııalyq kór­me­lerdiń jeńimpazy atandy. Batys­qazaqstandyqtar usynǵan jańǵyrmaly energııa, av­tomat­tandyrý men telemehanıka jáne radıoelektronıka sala­laryn qam­tıtyn jobalarǵa re­seı­lik­ter men eýropalyqtar úl­ken qyzy­ǵýshylyq tanytyp, jo­ǵa­ry baǵa berdi. QazIITÝ ǵylym-bilim ke­she­ni bazasynda Qazaqstan Respýb­lı­kasy Ulttyq ınjenerlik akade­mııa­synyń Batys Qazaqstan obly­syndaǵy fılıaly, sondaı-aq, Qazaq ekologııa jáne ómir qaý­ip­­siz­digi akademııasynyń aı­maq­taǵy ókildigi ornalasqan. Bu­ǵan respýblıkanyń qur­met­ti ınjeneri, tehnıka ǵy­lym­darynyń kandıdaty Aqserik Áı­timov jetekshilik jasaıdy. Atalǵan qurylym birinshi kezekte óńirdegi ınjenerlik ǵy­lym­nyń órisin kóterýge jáne tehnogendik nysandarmen ekologııa salasyndaǵy jobalardy ǵylymı-ádistemelik turǵydan shoǵyrlandyrýǵa den qoıyp otyr. Sonymen birge, aımaqtyq bólimshe mamandary Reseıdiń kórshiles oblystaryndaǵy joǵary oqý oryndary jáne ǵylymı-zertteý ortalyqtarymen tize qosyp, ǵylymnyń irgeli jáne qoldanbaly salalary boıynsha kóptegen birlesken jobalardy iske asyrdy. Munyń arasynda IT tehnologııasy men ǵaryshtyq tehnologııalar salalary boıynsha júzege asqan ortaq jobalardyń orny aıryqsha. A.Áıtimov bas­taǵan ǵa­­­­lym­dar toby budan tórt jyl buryn «Eýrazııalyq ózen aralyǵy» at­ty halyq­ara­lyq qo­ǵam­­dyq qoz­­ǵa­lystyń ómir­ge kelýine bas­­ta­mashy bola bilgeni de bólek bir áńgi­­­me­niń enshisi. Osy sheńberde QazIITÝ ke­sheninde ǵaryshtyq tehnologııa­lar men avtomattandyrý jáne radıoelektro­nıka men salaaralyq tehnologııalar baǵyttary boıynsha ǵylymı konfe­ren­sııalar men kongrester uıym­das­tyrý isi dástúrge aınalyp otyr. Osyn­daı ıntellektýaldyq baıla­nys aıasynda Máskeý men Dýbnanyń, Sama­ra men Tolıattıdiń jáne Orynbor men Sa­ra­tovtyń jetekshi ǵalymdary Qazaq­stan­nyń Oral qalasyndaǵy ǵylym-bilim kesheniniń oqý úrdisine keńinen tartyldy. – Osy arqyly ýnıversıtetimizge zııatkerlik ınvestısııalar quıyldy. Elektrondyq kommersııanyń damýyna múmkindikter jasaldy. Ásirese, S.P.Korolev atyndaǵy Sama­ra mem­lekettik aeroǵarysh ýnıver­sıte­ti­men jasalǵan kelisimsharttyń orny tym aıryqsha dep sanaımyz. Osy kelisim negizinde bizdiń joǵary oqý ornynyń ǵalymdary ǵaryshtyq appa­rattar tikushaqtary ıondyq qozǵaltqyshtarynyń jańa úlgileri men jobalaryn jasady. Buǵan qosa, tikushaq qozǵaltqyshtarynyń tartý jáne jyldamdyq sıpattamalaryn arttyrý sonymen birge, dybys­tan joǵary jyldamdyqtaǵy ushaqtar konstrýksııalyq elementeri tózimdiligin kóterýge arnalǵan birneshe ǵylymı jobalar ómirge keldi. Onyń bári de Samaradaǵy aeroǵarysh ýnıversıteti ǵylymı ujymy tarapynan joǵary baǵaǵa ıe boldy. Sonyń nátıjesinde Qazaqstannyń ınnovasııalyq jáne telekommýnıkasııalyq ýnıversıteti kesheni Edil-Jaıyq aralyǵyndaǵy jetek­­shi joǵary oqý ornyndaǵy qaýymdastyǵy quramyna qabyldandy,– dedi gazet tilshisine bul jóninde atalǵan ǵylym-bilim kesheniniń basshysy A.Áıtimov. Iá, dál osy arada Edil men Jaıyq aralyǵyndaǵy joǵary oqý oryndary arasynda qurylǵan qaýymdastyq quramyna budan basqa Týpolev atyndaǵy Qazan memlekettik avıasııalyq zertteý, Ýfa memlekettik avıasııalyq-tehnıkalyq jáne Edil boıynyń memlekettik telekommýnıkasııalyq jáne aqparattyq ýnıversıtetteri engenin de aıta ketken jón. Bir sózben aıtqanda, Edil men Jaıyq ózeni aralyǵyn qamtıtyn shekaralas aımaqtardaǵy joǵary oqý oryndary ozyq tehnologııa salalary boıynsha kóshbasshy bolyp tabylady. QazIITÝ keshenindegi ınte­gra­sııalyq baılanystar men akademııalyq utqyrlyq mysaldary tek munymen shektelmeıdi. Osy keshen bazasynda ótkizilip júrgen halyqaralyq ınte­grasııalyq kongrester Oralǵa Reseıdiń ortalyq ǵylymı mekemeleri jáne Máskeý men Dýbna ýnıversıtetteri ǵalymdary men aeroǵarysh salalary jetekshi mamandarynyń jıi atizin salýyna yqpal jasady. Olar­dyń arasynda «Kazkosmos» ult­tyq kompanııasynyń Máskeý qala­syn­daǵy ókildiginiń jetekshisi, ushqysh ǵaryshker, Keńes Odaǵynyń Batyry A.P.Arsebarskıı men eki dúrkin Keńes Odaǵynyń Batyry, ushqysh-ǵaryshker G.M.Strekalovtyń jubaıy L.A.Strekalova, Máskeý halyqaralyq qatynastar memlekettik ýnıversıtetiniń dosenti V.I.Karpýnın, Dýbna qalasynan kelgen delegasııanyń jetekshisi professor S.V.Kıbalnıkov, Máskeýdegi keshendi mýnısıpaldyq zertteýler ǵylymı-zertteý ınstı­tý­ty dırektorynyń orynbasary V.I.Patrýshev, qala turǵyzý qaýym­­­­­dastyǵy jáne qala teorııasy baǵytyn­daǵy ýnıversıtetter men ǵylymı orta­­lyqtardyń prezıdenti A.M.Lola, taǵy basqa da kórnekti ǵalymdar bar. Sondaı-aq, olar Oral qalasynda transshekaralyq kongress jumysyna qatysyp qana qoımaı, stýdentter men magıstranttar arasynda sheberlik-synyptary dáristemelik jumystaryn júrgizip, arnaıy sertıfıkattar tapsyryp júr. Stýdent jastarǵa, ásirese, L.A.Stre­kalovanyń jubaıy eki dúrkin Keńes Odaǵynyń Batyry G.M.Strekalovtyń zertteýshi retinde bes márte basqa ǵa­ryshkerlermen birge «Soıýz T-3», «Soıýz T-8», «Soıýz T-11» «Soıýz TM-10» jáne «Soıýz TM-21» ǵaryshtyq appa­­rattarynda jasaǵan saparlary jó­nindegi áńgimesi úlken áser qaldyrdy. Atalǵan kongreske kelgen samaralyq qalamger V.V. Poletaeva Baıqońyr men Qyzylordany Qazaqstannyń júregi dep ne úshin ataǵandyǵynyń tarıhyn: «Keńes Odaǵy kezinde KSRO eń myqty jáne aldyńǵy qatarly ǵaryshtyq derjava bolǵandyqtan, ǵaryshtyq tehnologııalardy jasaqtaýdyń basy, ıaǵnı ıdeıalyq ortalyǵy Máskeý jáne sonda ornalasqan aeroǵaryshtyq zertteýdiń konstrýktorlyq bıýrosy bolsa, sol ıdeıalardy júzege asyratyn qoly retinde Samarany aıtqan bolar edim, al osy ıdeıany túpkilikti iske asyryp ómir syılaǵan, júregi – Baıqońyr, al Baıqońyr degenimiz – Qazaqstan», dep sýrettegen edi. Reseılik jazýshy-jýrnalıst óziniń ómir boıy shyǵarmashylyǵynyń negizgi bóligi tek ǵarysh taqyrybyna arnalǵandyǵyn aıta kelip, aldaǵy ýaqytta «Baıqońyrdyń samaralyq tarıhy» atty kitabyn jazýdy josparlap júrgenin jetkizdi. Ári bul eńbekti óz ýaqyty kelgende QazIITÝ stýdentteri úshin oqý-ádistemelik qural retinde qoldanýǵa bolatyndyǵyn aıtyp berdi. Sondaı-aq, Oralda jastar men stýdentter arasynda ǵylym men bilimge degen qushtarlyqty nasıhattap otansúı­­gishtikti tárbıeleýge baǵyttalǵan «Baı­qo­ńyrdyń juldyzdy jolbastaýlary» atty ıntegrasııalyq jobanyń tusaýy kesildi. Bul jobanyń negizgi maqsaty – ǵarysh ǵylymy men ǵaryshtyq sapar­­­larda úlken jetistikterge jetken erekshe adamdardyń ómir tájirıbesin jas­tar arasyna taǵylym, úlgi-ónege retin­de usynyp, sol adamdardyń tamasha qasıet­terin baıandap berý arqyly bilim berý men tárbıeniń sapasyn arttyrý bolyp tabylady. Otandyq ǵylym men bilim­niń negizin qalaýshy D.I.Men­deleev pen M.V.Lo­monosovtyń isin praktıkada jal­ǵas­tyrýshy V.I.Ver­nadskııge arnalyp byltyr Oral qala­synda ótkizilgen halyqaralyq forým bıylǵy 2014 jyly óz jalǵasyn taý­yp, ǵaryshqa alǵash ret jol salǵan Iý.A.Gagarınniń 80 jyldyǵy men Qa­­­zaqstan tyńy tuńǵysh ret ıgerile bas­­­­taǵanyna 60 jyl tolý merekesine arnalmaq. Mine, osylaısha Qazaqstannyń ınnovasııalyq jáne telekommýnıkasııa­lar ýnıversıtetinde ıntegrasııalyq úderister jyl ótken saıyn óziniń jańa arnasyn taýyp keledi. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». ORAL.